Кіріспе

Флан мак Маэль Сехнайл (84725 мамыр 916), Флан Синна (; Flann na Sionainne) ретінде жақсы танымал, Оңтүстік Уи Нейлдің жетекші тармағы Клан Чолмайнның Маэль Сехнайл мак Маэль Руанаидтың ұлы. Ол 877 жылдан бастап Мид королі және Ирландияның жоғары королі болды. Оның анасы Ленд инген Дунгейл Осрайдж патшасы Сербол мак Дунлайнгедің әпкесі болған. Фланн өзінің бірінші туысы және асыраушысы Аэд Финдлиаттың 20 қараша 879 жылы қайтыс болғаннан кейін Ирландияның билеушісі, сондай-ақ Тара королі ретінде танылды. Фланнның билігі Ирландияның биік патшаларының әдеттегі үлгісін ұстанды, ол Лейнстерден барымталар мен алым-салық алудан бастады, содан кейін Мунстер, Ольстер және Коннахтпен соғысқа түсті. Фланн Ирландияның көптеген патшаларынан да табысты болды. Алайда, оның әскери және дипломатиялық табыстары емес, оның Айрландияның патшалары ретінде аталатын монументалды биік айқыш түріндегі үгіт-насихат мәлімдемелері ерекше. Фланн Тараның патшалығына дәстүрлі мұрагерлік етуден бас тартуды ойлаған болуы мүмкін, бұл ретте Уи Нейлдің солтүстік және оңтүстік тармақтары патшалық билікті кезектесіп ұстады, бірақ мұндай жоспарлар оның сүйікті ұлы Оенгтың 7 ақпанда оның күйеу баласы және ақыр соңында мұрагері Ниалл Глундб, Аэд Финдлиаттың ұлы өлтірген кезде ойсырай түсті. Фланнның басқа ұлдары бүлік шығарып, оның билігі құлдырады.

Ирландияның алғашқы викинг дәуірі

Ирландиядағы викингтер дәуірі 795 жылы Ратлин, Инишмуррей және Инишбофин аралдарындағы монастырларға шабуыл жасаумен басталды. Келесі жиырма жылда викингтердің шабуылдары - ирландтық дереккөздерде "Шетелдіктер" немесе "Ғұдайсыздар" деп аталады - ауқымы аз, сирек және көбінесе жағалаулармен шектелген. Ольстер жылнамасында 9 ғасырдың алғашқы жиырма жылының тек бесінде ғана Ирландиядағы рейдтер жазылған. 820 жылдары Ольстер мен Ленстерде үлкен рейдтер туралы деректер бар. 830 жылдары шабуылдардың ауқымы, көлемі және жиілігі өсті. 837 жылы викингтер флоты Орталық Ирландиядағы Бойн және Лиффи өзендерінде жұмыс істеді, ал 839 жылы флоттың базасы солтүстік-шығыстағы Лоу Негге орналасқан. Жазбалардан көрінетіндей, алғашқы тұрақты викингтер базасы 841 жылы Дублин мен Анагасанның маңында құрылған. Келесі онжылдықтарда Вексфорд, Уотерфорд, Лимерик және Корк қалаларында басқа бекіністі қоныстар құрылды. Осы кезеңде Ирландияға қоныстанған скандинавтардың басшылары есімдерімен тіркеледі. Олардың бірі - Гиральд Камбренсис Ирландияны жаулап алған, ал скандинавия сагалары бойынша Харольд Пейрхейрдің ұлы деп танылған Тургезиус. Ол Маэль Сехнаиллдің қолынан 845 жылы тұтқындалып, Оуэл көлінде суға батып өлтірілді. Маэль Сехнаиллдің 848 жылы 700 шетелдікті өлтіргені, ал Мюнстер патшасы Олхобар мак Синеданың 200-і, оның ішінде Томраир есімді граф, "Лайтлинд патшасының мұрагері" болды. 849 жылы "Қараңғы шетелдіктер" деген жаңа күш пайда болды. Мүмкін, даниялықтар, олардың қызметі Ирландиядағы "Шетелдіктерге" қарсы бағытталған. 853 жылы Карлингфорд көлінде болған ірі теңіз шайқасы жаңа келгендерге жеңіске әкелді. Сол жылы "Лайтлинд патшасының ұлы" Амлайб пен Имар бастаған "Адал шетелдіктер" деген тағы бір әскер келді. 840-жылдардан бастап, Ирландияның фрагментарлық жылнамалары мен ирланд жылнамалары "Шетелдіктер" мен ирланд патшалары арасындағы жиі одақтарды, әсіресе Амлайб пен Имардың Дублин билеушілері ретінде пайда болғаннан кейін қайталайды. 860-шы жылдардың соңында шетелдіктердің белсенділігі азайды, бірақ жылнамалар 863 жылы Ньюгрейндж, Ноут және Даут қалаларындағы ежелгі қабірлер тоналғандығын ашуланып хабарлайды. Дублин күштері Пиклендте және алты айлық Думбартон Рок қоршауында белсенді болды. Аед Финдлиат сол кездегі бос уақытты пайдаланып, солтүстік Ирландиядағы викинг қамалдарын қиратты. Амлайб 871 жылы Ирландиядан біржола кетіп қалды, ал Имар 873 жылы қайтыс болды. Олардың жоғалуымен бірге шетелдіктер арасында басшылардың жиі ауысуы болды және келесі онжылдықтарда көптеген өзара қақтығыстар туралы хабарланды.

Маэль Сехнаилл ма Маил Руанаид

Ирландияның корольдік билігін құру, Фланнан Брайан Борумаға дейін, Мюрчертах Уа Бриан және Тайрделбах мак Руайдри Уа Конхобаир (Турлоу О'Коннор) сияқты корольдер Ирландияға викингтердің шабуылдары сияқты, Кашельдің Эоганахтасының (Эоганахта Чайсил) Фейдлимид мак Кримтайннның қатерінен туындаған болуы мүмкін. Фейдлимидтің мюнстерлері Ирландияның ұзындығы мен енін, солтүстікке қарай Иншовеннің Cenél nEógain орталығындағы жерлерді қиратты. Фейдлимид Кашельдің дін қызметкерлерінің қолдауына және өзінің әскери күш-қуатына сүйене отырып, өзін Тараның патшасы етіп тағайындады. 841 жылы Cenél nEógain-тің Niall Caille-мен шайқаста жеңілгенімен, Фейдлимидтің жетістіктері ерекше болды. VII ғасырдың басында Улайдтың патшасы Даль нАраидидің Конгал Каехінен бері Уи Неиллден басқа патша Тараның патшасы деп есептелмеген. 846 жылы Ниалл Кайл қайтыс болғаннан кейін Тараның патшалығы Фланн Синнаның әкесі Маэль Сехнайлға өтті. Фейдлимид келесі жылы қайтыс болды, ал Маэль Сехнаилл өзінің билігін соғыс және дипломатия арқылы кеңейтті. Маэль Сехнаиллдің экспансионизмі, ирланд патшаларына тән, бұл оқиғаның орын алғаны емес, оны сипаттау үшін қолданылған тіл. Ольстер жылнамасында Маэль Сехнайлдың әскерлері "Миддің адамдары" немесе Чолмайн кланы емес, "Ирландияның адамдары" деп аталады (858 жылы Эренннің экспедициясы жазылған). Осы жаңалықпен қатар, goídil (gael), gaill (шетелдіктер) және gallgoídil (норс гаелдері) терминдері жиі кездеседі, сондай-ақ Gaíll Érenn (Ирландияның шетелдіктері, Ирландия жағалауының норс гаелдерін білдіреді) сияқты сөз тіркестері. 862 жылы қайтыс болғаннан кейін Маэль Сехнаиллдің некрологы оны "Барлық Ирландияның патшасы" деп атады.

Аед Финлиат

Маэль Сехнаилл қайтыс болғаннан кейін Уи Неилл патшалығы солтүстік тармаққа, Ниалл Кайлдың ұлы Аэд Финдлиатқа қайтып оралды. Аед өзінің билігін Маэль Сехнайлдың жесірі, Фланнның анасы Ленд (890 жылы қайтыс болған) Озрайге патшасы Дунгал мак Сербайлдың қызы Лендке үйленіп бастады. Аед викингтерге қарсы айтарлықтай табыстарға қол жеткізді және Лейгинге қарсы белсенді болды. Алайда оның патшалық билігін тіпті оңтүстік Уи Неил халқы да мойындамады. Тарихи деректерде оның тұсында алты рет, яғни үш жылда бір рет Тайльтиудің үлкен жәрмеңкесі өткізілмегені айтылған, "бірақ мұның ешбір ақиқат себебі болмаған". 879 жылы Аед қайтыс болғаннан кейін патшалық Flann Sinna өкілдік ететін оңтүстік тармаққа оралды. Өзінің өгей әкесінің тұсында Фланн тарихи деректерге енген. 877 жылы Ольстер жылнамасында "Доннад Аидаканның ұлы Конхобордың ұлы, Маэль Сехнаилдің ұлы Фланнмен алдамшылықпен өлтірілген" деп жазылған. Доншад, Мид патшасы және оңтүстік Уи Неиллдің басшысы, Фланнның екінші туысы болды. Фланнның Эд Финдлиаттың қызы Эйтнемен некелесуі ол билікті қолға алғанға дейін немесе одан кейін көп ұзамай болған болуы мүмкін.

Ирландия үстіндегі Фланн

847 немесе 848: Фланн Синнаның тууы862: Маэль Сехнаиллдің өлімі877: Фланн Дончад мак Эхокайнды өлтіреді, Мид патшасы болады879: Аэд Финдлиат қайтыс болады882: Фланн Армагқа шабуыл жасайды888: Фланн Қажылар шайқасында шетелдіктерден жеңілді889: Аэд Финдлиаттың ұлы Домналь Мидқа шабуыл жасайды892: көптеген шетелдіктер Дублинді тастап кетеді. 900: Коннахт патшасы Катал мак Кончобайр Фланнның билігін қабылдайды901: Фланнның ұлы Маэль Руанайдты өлтіру902: Шетелдіктер Дублиннен кетеді немесе қуып шығарылады904: Фланн мен оның ұлы Дончад арасындағы дау-дамай905: Фланн Озрайгениге шабуыл жасайды906: Фланн Мюнстерге шабуыл жасайды, Мюнстермендер кек алады908: Фланн мен оның одақтастары Мюнстермендерді жеңіп, патшаларын өлтіреді, Кормак мак Куиленнайн909: Фланнның бұйрығымен таспен қайта салынған Клонмакноуз ораториясы910: Фланн Бренфен патшалығына шабуыл жасайды913 және 914: Фланн мен оның ұлы Дончад оңтүстік Брегаға шабуыл жасайды, көптеген шіркеулерді өртейді914: Ниал Глунд пен Ондюбен, Фланнның ұлы Ондюбен арасындағы шайқас; Фланн өлтірі жарақаттады915: Фланн мен Дончад Фланстердің бүліктері мен Конгобарды өлтіреді; Гланннанның ұлдарынан: Ниалл Глундюбеннің ұлынаннаннаннаннаннаннаннаннаннаннаннаннаннан өлтің атынан өлтілер қастандықты ретінде өлтігін талап етеді916: Фланн патшалардың аты басталды. 882 жылы ол ирландтар мен "шетелдіктердің" әскерін бастап, солтүстікке қарай Армагға шабуыл жасады. Кейінгі поэтикалық есептерден айырмашылығы, ол гаелдер мен "шетелдіктерді" қатал жау етіп, оқиғаларды жергілікті тұрғындар мен келушілер арасындағы күрес ретінде қайта қарастырды, ирланд патшалары әдетте ыңғайлы кезде "шетелдіктермен" одақтасуға тартынбады. Фланнның әпкесі норвегиялық немесе норвегиялық Gael басшысына тұрмысқа шыққан болуы мүмкін. Уэльс Геральд өзінің "Топография Гиберника" атты еңбегінде бұл неке қалай пайда болғанын әдеттегідей ойлап тапқан. Джеральд Маэль Сехнаилл өз қызын викинг әміршісі Тургезиусқа бергенін және ол күйеуінің қызметшілері болып маскировкаланған он бес сакалсыз жігітті әмірші мен оның жақын серіктестерін өлтіру үшін жібергенін мәлімдеді. Ольстер жылнамалары 887 жылы Фланн "Шетелдіктер" тарапынан Пилгрим шайқасында жеңілгенін айтады. Фланн жағында қаза тапқандардың арасында Коннахт королі Уи Брюин Айдың Аэд мак Кончобайры, Килдар епискобы Лергус мак Круиннен және Килдар абысы Доннад болды. Ирландиялық дін қызметкерлері ерте христиандық және викинг кезеңдеріндегі шайқастарда аты аталған өлгендердің арасында жиі кездеседі. Сол жылы Тайльтиу жәрмеңкесі өткізілмеді, бұл Фланнның билігі сынға алынбағанын көрсетеді. Фланнның "Шетелдіктер" қолынан жеңілгенін олардың басшылары арасындағы келіспеушілік белгілері көлеңкелеп қалды. Сол жылы "Ольстер жылнамасында" "норвегтердің патшасы Имардың ұлы Сигфритті туысы алдап өлтірген" деп жазылған. Келесі жылы "Анналь" журналында "Аид ұлы Домнальдың Солтүстік Ирландияның адамдарымен бірге оңтүстік Уи Неилге қарсы жорығы" туралы жазылған. 888 жылы Тайльтиу жәрмеңкесі өткізілмеген. 892 жылы Англиядағы оқиғалар Ирландияға әсер еткен болуы мүмкін, бұл Дублиннің (Ат Клиат) ирландтарға құлауына әкелді. Викингтердің саксондарға ұшырауы туралы хабардан кейін, Фланның замандасы Уэссекс патшасы Альфред Ұлы "Ат Клиаттың "Шетелдіктері" арасында үлкен дау-дамайлар" болғанын және олардың бір бөлігі Имардың ұлы, ал екіншісі герцог Сигфритпен таралып кеткенін хабарлайды. 897 жылы Имар ұлы Амлайб өлтірілді, ал 901 жылы "жұртшылықтарды Ирландиядан" Фланнның күйеу баласы Серболдың басшылығымен Ленстермендер және Фланнакан ұлы Маэль Финнияның басшылығымен "Бреганың адамдары" қуып жіберді. 901 жылы Фланнның ұлы Маэль Руанайдты "Ирландияның мұрагері" деп сипаттаған Коннафтың Луиньнилері басқа атақты адамдармен бірге залда өртеп жіберген. 904 жылы Фланн Келс аббатханасына кіріп, сонда бас сауғалаған ұлы Дончадты ұстап алады және Дончадтың көптеген серіктестерінің басын шағады. Осы уақытқа дейін Фланн ширек ғасыр бойы Ирландияның патшасы болды. 905 жылы Фланн өзінің ағайындысы Озрайг королі Селах мак Сербайлға қарсы экспедиция жасады. 906 жылы Фланн Мюнстерге шабуыл жасап, жердің көп бөлігін қиратты. Кашельдің Эоганахтасының Кормак мак Куиленнайн, Мюнстер патшасы, өзінің "жаман дарынды" және кейіннен оның орнын басқан Флайтбертах мак Инмейненмен бірге, Коннахт пен Ленстерге рейд жасап, кейбір жылнамаларға сәйкес, Фланды Маг Ленада жеңді. Сол жылы Мунстер флоты жағ�...

Ол соққыдан да , семсерден де өлмейді .

49: Ол Тараның иелігін алады, ол Брега жазығында болады, ол тонауға, қақтығысқа, шайқасқа, тез өлтіруге, өлімге ұшырауға болмайды.50: Жиырма бес жыл, шынымен, биік патшаның уақыты болады; Тараның жағымды Брегасы толық болады, әр шіркеуде құрмет болады.51 Оны найза да, семсер де өлтіре алмайды, ол бара жатқанда қарудың нүктесіне түспейді, Лох Эннелде ол өледі, одан кейін ол абыройлы атақ болады. Берчанның пайғамбарлығы, 11-ғасырдағы шотланд және ирланд патшаларының өлең тарихы. 908 жылы 13 қыркүйекте Фланн өзінің күйеу баласы Сербол мак Мюрекайн және Коннахт королі Катал мак Конхобаирдің көмегімен, Кормак пен Флайтбертах бастаған Мюнстермендерге қарсы Белагмун шайқасында (Касллермотт маңы, Кильдар графлығы) шайқасты. Фрагментарлық жылнамалар Мюнстердің көптеген адамдары экспедицияға шыққысы келмегенін айтады. Бұл Флайтбертахтың аттан құлап кеткенімен байланысты, бұл оқиға жаман белгі деп саналды. Фланн және оның одақтастары кейіннен Мюнстермендерді жеңді. Кормак, Озрайдждің Селах мак Сербайл және басқа да көптеген беделді адамдармен бірге қаза тапты. 910 жылы Фланн Брейфеннің адамдарын жеңді. 913 және 914 жылдары Фланның ұлы Доншад, содан кейін Фланның өзі оңтүстік Брега мен оңтүстік Коннаут жерлерін қиратты. 914 жылы болған шабуыл кезінде "Фланн көптеген шіркеулерді арамдады" деп жазылған. 914 жылы желтоқсанда Ниал Глундюб пен Фланнның ұлы Оэнгус арасында шайқас болды. Оэнгус 7 ақпанда 915 жылы жарақаттан қайтыс болды, бұл Фланның өмірінде қайтыс болған екінші мұрагері. 915 жылы оның ұлдары Доншад пен Конхобар Фланға қарсы көтерілді, тек Ниал Глундюбтың көмегімен Фланның ұлдары мойынсұнуға мәжбүр болды. Ниалл Глундюб Фланн мен Брега патшасы Фогартах мак Толаргтың арасында бітімге келді. Ниалл сол кезде Фланнның мұрагері ретінде танылған болуы мүмкін. Фланн ұзақ өмір сүрмеді, Берчанның пайғамбарлығына сәйкес, 36 жыл, 6 ай және 5 күн билік жүргізгеннен кейін 916 жылы 25 мамырда Уэстмит графтығының Муллингр маңында қайтыс болды. Фланннан кейін Кланн Чолмайнның басшысы және Мид патшасы ретінде оның ұлы Конхобар, ал Тара патшасы ретінде Ниалл Глундюб болды.

Отбасы

Фланн Синна кем дегенде үш әйелге үйленгені белгілі, оның жазылған балалары жеті ұл мен үш қыз болды. Оның күйеуі Гормлайт инген Фланн мак Конаинг, Брега королі қызы, оның асыраушысының негізгі одақтасы, бәлкім, біріншісі болған. Бұл некеден шыққан балалар - Доннад Донн, кейіннен Мид және Тара патшасы және Гормлайт. Фланнның қызы Гормфлайт инген Фланн Синна кейінірек әдеби жазбалардың тақырыбы болды, ол оны қайғылы тұлға ретінде суреттеді. Ол ең алдымен епископ ретінде бойдақ болуға ант берген Еоганахтаның Кормак мак Куилленнайнға тұрмысқа шықты. 908 жылы Кормак соғыста қайтыс болған кезде, ол әкесіне қарсы соғысып, оны зұлымдыққа ұшыратты деп есептелетін Уи Дунлайнгедің Сербол мак Мюрекейнге тұрмысқа шықты. Кербол Гормфлайттың әкесімен тығыз байланыста болды. 909 жылы Сербол қайтыс болғаннан кейін Гормфлайт өзінің туған ағасы Ниалл Глундбуға үйленді, ол 919 жылы қайтыс болды. Клонмакноаз жылнамасында Ниалл қайтыс болғаннан кейін оның Ирландияда адасып жүргені, туыстары тастап кеткені және үйден-үйге қайыр сұрап жүргені жазылған, бірақ бұл шын мәнінде негізді дәстүр емес, кейінірек жасалған өнертабыс деп есептеледі. Фланның екінші некесі - оның Аэд Финдлиаттың қызы Эйтнемен 877 жылы болған. 901 жылы Фланн мен Эйтннің ұлы Маэль Руанайд қаза тапты. Эйтн сондай-ақ Бреганың королі Фланнаканға үйленген, оның Маэль Митиг деген ұлы болған, бірақ бұл оның Фланмен некеге тұрғаны белгісіз. Фланн Ейтнен оның бұрынғысының жесірі, Ейтннің асыраушы анасына үйлену дәстүрін орындау үшін ажырасқан болуы мүмкін. Эйтна 917 жылы монах ретінде қайтыс болды. Оның үшінші әйелі, 913 жылы қайтыс болған Маэль Мюре, пиктер патшасы Синаед мак Айльпиннің қызы болды. Ол Фланнның ұлы Домналдың (Mide патшасы 919921; 921 жылы оның туған бауыры Доннад Донн өлтірді) және оның қызы Лигачтың (923 жылы қайтыс болды) анасы болды. Ольстер жылнамалары Фланнның жеке монастырында, Клонмакноазада сақталған және мүмкін оның көзі тірісінде құрастырылған Ирландия жылнамасынан алынған. Маэль Руанайдтың "Ирландияның тағайындалған мұрагері" ретінде сипатталуы кейбіреулерге Фланнның патшалық билікті өз отбасында қалдыруды жоспарлағанын, Cenél nEógain-ті бұрын Cenél Conaill және Síl nÁedo Sláine-ті алып тастағанын көрсетеді. Фланнның ұлдарының арасында балалық адалдықтың жоқтығы, Доннад Донн екі рет әкесіне қарсы көтерілгені, мұндай жоспарлардың жүзеге асуына кедергі болған болуы мүмкін. Алайда 915 жылы қайтыс болған Оэнгус "Темаирдің [Тараның] мұрагері" деп аталады. Бенджамин Хадсонның пікірінше, Ниалл Глундюбтың 913-915 жылдар аралығында Ольстер мен Коннахта өткізген күшті науқаны, сондай-ақ Оэнгустың өлімі Фланнның мұрагері болып тағайындалуына себеп болды. Алекс Вулф Фланн тек өзінің отбасындағы мұрагерлікті монополияға түсіруге тырыспай, сонымен қатар Ирландияда ұлттық патшалықты құруға жақын болды деп болжады. Бұл оның замандастары Ұлы Альфред пен Еділ Едуардтың Англиядағы Уэсекс патшалығынан жасағанмен салыстыруға болады. Кейінгі Чолмайн кланы патшалары Фланнан тараған, сондай-ақ Конгалах Кногба да, оның ресми тұқымы оны Силь нэдо Слайиннің мүшесі деп жариялады, ол Уи Неиллдің сол тармағының алғашқысы болды. Тараның патшасы екі ғасырда, ал Тарадан билік еткен соңғы агматикалық ата-бабасы он ұрпақ бұрын Аэд Слайин болды. Конгалах Чолмайн кланына жақын болған. Оның анасы Фланнның қызы Лигач, ал әжесі Эйтне Фланнның әйелі болған. Фланнның ұлы Доннад Донн, оның немересі Конгалах Кногба және оның шөбересі Маэль Сехнаилл мак Домнаилл, барлығы Тараның патшалығын иеленді, Маэль Сехнаилл дәстүрлі Уи Неилл жоғары патшаларының соңғысы болды.

Сурет

Фланнға "Ирландияның бас ақыны" Маэль Мура Отна қызмет етті (қайтыс болды 887). 885 жылы Маэль Мура "Фланн за Эринн" (Ирландиядағы Фланн) атты мақтау өлеңін жазды. Бұл Фланнды ұй неиллінің ата-бабасы Туатхал Тектмардың іс-әрекетімен байланыстырды. Маир Герберт атап өткендей, Маэль Мура Туатхалды 9 ғасырдағы билеуші ретінде бейнелейді, ол кіші патшалардан барымтаға алып, олардың мойынсұнуына мәжбүрлейді және өзінің патшалығын Ирландияға күшпен құрады. Фланн-фор-Эрнндегі билеуші король Эренн (Ирландияның еркектері) үстіне билік жүргізеді және оларды соғысқа бастап жүреді. Бұл Фланнның 6 ғасырдағы ата-бабасы Диармит мак Сербайлдың патшалық етуі ертеректегі дереккөздерде суреттелгеннен өте ерекше. Фланнның бұл мәлімдемесінің нақты дәлелі - оның бұйрығымен Клонманоиз пен Киннитиде орнатылған биік айқыштарды көру. Олар оның және әкесі Ри Эренннің "Ирландия патшасы" деген атын береді. Сол уақытта Фланнның бұйрығымен Клонмакноаздағы оратория таспен қайта салынған. Фланн Дьюроу кітабы үшін орнатылған кітап қапшығы - ең алғашқы кумдахты тапсырған.