Кіріспе

Монтана штатындағы тау Тобак тамыр таулары Монтананың оңтүстік-батысындағы Джефферсон мен Мэдисон өзендерінің арасында орналасқан. Ең биік шыңы - Холоутоп (3232 м). Бұл жотада 10 000 футтан (3048 м) жоғары биіктікке көтерілген 43 шың бар. Аралдың орталық бөлігінің көп бөлігі Beaverhead Deerlodge ұлттық орманының ішінде орналасқан, бірақ орман шекарасында көптеген "негізінен шағын" патенттелген тау-кен өндірісі бар. Бұл аймақта алтын өндіру жұмыстары едәуір болды, әсіресе 1880-1930 жылдары. Биік шыңдар мұздықпен қапталған, ал үлкен өзен аңғарларының көпшілігі мұз дәуірі кезінде аңғар мұздықтарын ұстады.

Ашылуы және номенклатурасы

Льюис пен Кларк Монтананың оңтүстік-батысына 1805 жылы келгенде көптеген өзендерге атау берген, бірақ егер олар тау жоталарын атаумен атаса, онда атаулар тіркелмеген. Монтананың 1865 жылғы ДеЛейси картасында Темекі тамырларының аты аталмаған. Мэдисон мен Джефферсон өзендерінің арасындағы тауларға қатысты алғашқы жазбаша сілтеме Ф. В. Хейденнің 1873 жылғы Аумақтардың геологиялық зерттеулерінің 6-жылдық есебі, онда Оңтүстік Боулдер жотасы атауы айтылған, бұл таулардың солтүстік бөлігіндегі ең үлкен өзенге сілтеме. Бұл пайдалану (әдетте "Оңтүстік Боулдер жотасы" деп жазылады) 1890-шы жылдар мен 1900-ші жылдардың басындағы көптеген географиялар мен атластарда қолданылса да, USGS Three Forks Folio тауларды "Джефферсон жотасы" деп атайды. "Тың тамыры таулары" атауын басып шығарудағы ең ерте кездескен дерек - Винчеллдің (1914) Диллон квадінің тау-кен аудандары туралы баяндамасы. Бұл атауды Биллингсли американдық тау-кен инженерлері институты жариялаған Боулдер Батолиті туралы 1918 жылғы мақалада да қолданған. "Тымызғы тамыры" кейінгі басылымдардың көпшілігінде, соның ішінде Монтананың Тау-кен және геология бюросының есептерінде (кем дегенде 1933 жылдан бері), Ұлттық орман карталарында (1938 жылдан бері) және Монтананың ресми автомобиль жол карталарында кездеседі. Алайда, Феннеманның Батыс АҚШ-тың физиографиясындағы картасында (1931) қазір Темекі тамырлары және Грейвли жотасы деп аталатын ұзын Джефферсон жотасы көрсетілген. Мұнай компаниясының 1960-шы жылдардың соңы мен 1970-ші жылдардың басындағы тас жол карталары солтүстікте "Тымызғы тамыры таулары" мен оңтүстікте "Джефферсон жотасы" (Эннис қаласының солтүстік-батысында және Вирджиния қаласының солтүстігінде) көрсетеді. 1947-1948 жылдардағы аймақтың алдын ала топографиялық карталары (Бюро рекультивациясы, Миссури бассейні жобасы) Джефферсон жотасын көрсетеді, бірақ 1950 жылғы 15 минуттық парақшада (Харрисон Квад) дәл осындай топография "Тымызғы тамыры таулары" деп белгіленген. 1947 жылғы Бозман 1:250,000 рельефті картада Джефферсон жотасы бар, бірақ 1958 (Бозман 1:250,000) және 1962 (Диллон) тұрақты басылымдарында Темекі түбір таулары қолданылады.

Атаудың шығу тегі

"Тың тамыры" атауына не себеп болғаны белгісіз. Джон Уиллард былай дейді: "Индейлер мен ертедегі аң аулаушылар осы тауларда құрғатқанда және шөптермен араластырылғанда, нағыз темекіге орынды зат болды. Тамыр - бұл мулеиннің бір түрі". "Тұт түбі" термині - бұл арника түрлерінің ескі атауы; жергілікті және еуропалық енгізілген арникалар - батыс Монтанадағы жабайы гүлдер, соның ішінде Темекі түбі таулары. Тэнсли, Шаффер және Харт (1933) 1860 жылдары Флинт-Крик кен іздеушісіне тамекі орнына кинникин (ағашы) қоспасын қосып, кюстенді құрғату практикасын енгізді. Ол тамырынан шыққан таулы жерлерді де осылай атаған. Киннининик, аюдың өсімдігі емес, қоспаның атауы ретінде, 18 ғасырда Огайо алқабындағы үндістер мен пионерлер темекі тартқан сумак пен догвуд жапырақтарын қоса алғанда, жапырақтың қабық қоспасы болды. Бұл жоғарыда аталған "арб" сияқты болды. Басқа дереккөздер бұл тамырды Монтананың қорғалған мемлекеттік гүлінің әртүрлі түрі деп хабарлады. Шошоне индейлері тамырды пісіріп жеген, ал оның иісі темекіге ұқсайды.

Геология

Тау жиегінің ортасында Тамеки Тамыр Батолиті орналасқан, ол Боулдер Батолиттің спутниктік плутоны деп саналады. Бұл кесек мезгілдегі гранитті дене архейлік гнейстер мен шисталарды қамтиды. Алтынның елеулі кен орындары Пони аймағында және басқа жерлерде темекі түбірінің батолиті мен солтүстік-батыс бағыттағы сынықтардың енуіне байланысты көрінеді. Темекі тамырларының солтүстік жағы протерозой белдеуі супертоптарының қабаттарынан бастап, кредалық Елкхорн тауларының жанартауларына дейінгі аралықтағы шөгінді және жанартаулық жыныстардан тұрады. Палеозой және мезозой қабаттарының қалың бөліктері, соның ішінде Flathead құмтастығы мен Мэдисон әктасы бар.