Кіріспе

1840 жылы неміс тілінде жазылған Шопенгауэрдің "Әдептің негізі немесе моральдың негізі" (1839 ж.) атты очергі - Артур Шопенгауэрдің этикадағы негізгі еңбектерінің бірі. Шопенгауэр Канттың "Әдеп метафизикасының негіздері" атты еңбегін сынға ала бастайды, оны Шопенгауэр Канттың этика негізін түсіндірудің ең айқын түсіндірмесі деп санайды.

Жариялану тарихы

"Әдептің негізі" атты шығарма Дания Корольдік қоғамының эссе байқауында жазылған және 1839 жылы "Әдептің негізі" (Ueber das Fundament der Moral) деген түпнұсқалық атаумен тапсырылған. Шопенгауэрдің этикаға қатысты "Иеркіндік туралы" атты басқа эссесінен айырмашылығы, бұл эссе Норвегия академиясы сыйлаған, бірақ бұл академия алған жалғыз жауап болғанымен, сыйлық берілмеді. Эсседе Шопенгауэр Гегель туралы кемсітуші пікір айтты, ал гегельдік; Mr. Фейербах, гегельдік (cest tout dire [бұл бәрін айтады]). Алайда, жүлде конкурсының төрешісі Гегельдік мораль теориясының авторы болды. Бұл шығарма 1840 жылы қыркүйекте "Әдептің екі негізгі проблемасы" (Die beiden Grundprobleme der Ethik) атты еңбегінде "Әдептің негізі туралы" (Preisschrift über die Grundlage der Moral) деген атаумен, "Иеркіндік туралы" (1841 жылы басылып шыққан) деген атаумен қайта басылып шықты.

Құрылымы

"Әдептің негізі" атты кітап төрт бөлімнен тұрады. Бірінші бөлім - бұл кіріспе, онда Шопенгауэр Дания Корольдік қоғамы қойған сұраққа және батыс этикасының тарихын түсіндіруге қатысты өз есебіне назар аударады. Екінші бөлімде Шопенгауэр Канттың этика негізін сынға алады. Жұмыстың үшінші бөлімі - Шопенгауэрдің өзінің этикалық теориясының оң конструкциясы. Жұмыстың соңғы бөлімінде этиканың метафизикалық негіздері қысқаша сипатталады.

Адептің негізі

Діндер адам өлгеннен кейін өзін жақсы ұстаса, сыйға ие болады деп уәде береді. Үкімет заңдары жақсы мінез-құлыққа қозғау салады, өйткені олар жер бетіндегі сыйлықтар мен жазаларды уәде етеді. Канттың категорикалық императиві адамның өзін-өзі ұстауы жалпыға бірдей заңға сәйкес болуы керек деп мәлімдеді. Алайда, олардың барлығы да өзімшілдікке негізделген. Шопенгауэр: "Егер бір іс-әрекеттің мақсаты өзімшіл болса, онда оның ешқандай моральдық құндылығы болмайды", - деп жазды. Шопенгауэрдің ілімі бойынша, мораль "күнделікті жанашырлық құбылысына, барлық жасырын ойларға қарамастан, ең алдымен басқаның азаптарына тікелей қатысуға, сондықтан оны болдырмауға немесе жоюға негізделген. Мейірімділік - өзімшілдік емес, өйткені жанашыр адам қайғы-қасірет шегіп жатқан адамды немесе жануарды басқалардан ерекшелендірмейді. Азап шегуші сыртқы тұлға ретінде танылса да, "мен оны онымен бірге сезінемін, оны өзімнің емес, басқа адамның бойында сезінемін. Бірақ бұл белгілі бір дәрежеде өзімді басқа адаммен бірдейлендіруді болжайды, сондықтан мен мен мен мен менсіздігі арасындағы кедергі бір сәтке жойылады" Шопенгауэр "мұның жалғыз эгоистикалық емес мотив ретінде жанашырлық, сонымен қатар жалғыз нағыз моральдық" дегенді дұрыс деп тапты.

Канттың еңбегі

Шопенгауэр моральдың нағыз негізі - жанашырлық немесе жанашырлық деп мәлімдеді. Іс-әрекеттің моральдық мәні Канттың адамды тек құрал ретінде емес, мақсат ретінде қарау айырмашылығына сәйкес бағаланады. Өзін-өзі бағалау мен өзімшілдікті ажырату арқылы Кант адамгершілік критерийін дұрыс сипаттады. Шопенгауэр үшін бұл Канттың "Әдеп метафизикасының негізі" еңбегінің жалғыз қасиеті болды.

Қабылдау

Шредингердің айтуынша, Шопенгауэр этиканың екі негізгі мәселесінің бірін шешті: "Бірақ мен тағы да айтайын: мен этикалық әрекетке әкелетін мотивацияларды көрсетуге тырыспадым, мұнда моральдың жаңа "негізі" көрсетілді. Шопенгауэр, біз білеміз, солай істеді, және бұл бағытта әлі күнге дейін оның айтқандарына қосылатын маңызды нәрсе болмауы мүмкін".