Кіріспе
Моторлық нейрон (немесе мотонейрон немесе эфферентті нейрон) – жасушалық денесі моторлық қабықшада, ми сабасында немесе жұлын аймағында орналасқан, ал аксоны (талшығы) жұлынға немесе жұлыннан тысқары жерге тікелей немесе жанама түрде әсер ететін органдарды, негізінен бұлшық еттер мен бездерді басқару үшін проекцияланады. Моторлық нейронның екі түрі бар: жоғарғы моторлық нейрондар және төменгі моторлық нейрондар. Жоғарғы моторлық нейрондардың аксондары жұлынның интернейрондарына және кейде тікелей төменгі моторлық нейрондарға синапс жасайды. Төменгі моторлық нейрондардың аксондары – жұлыннан эффекттерге сигналдар жеткізетін эфферентті жүйке талшықтары. Төменгі моторлық нейрондардың түрлері – альфа-моторлық нейрон, бета-моторлық нейрон және гамма-моторлық нейрон. Бір моторлық нейрон көптеген бұлшық ет талшықтарын иннервациялай алады, ал бұлшық ет талшығы бір бұлшық еттің қырылуына кететін уақыт ішінде көптеген әрекет потенциалдарына ұшырауы мүмкін. Иннервация нейромышектік қосылыста жүзеге асады және қырылулар жиынтық немесе тетаникалық жиырылу нәтижесінде біріне бірі қосылуы мүмкін. Жекелеген қырылулар ажыратылмауы мүмкін, ал кернеу бірте-бірте көтеріліп, ақырында платоға жетеді. «Моторлық нейрон» деген сөз қозғалысты бақылайтын бір ғана нейрон түрі бар екенін білдірсе де, бұл рас емес. Шындығында, жоғарғы және төменгі моторлық нейрондар – олардың шығу тегі, синапстардың орналасуы, жолдары, нейротрансмиттерлері және зақымдану сипаттамалары жағынан өте ерекшеленеді – «моторлық нейрондар» ретінде бірге жіктеледі. Негізінде, моторлық нейрондар, сондай-ақ мотонейрондар деп те аталады, бүкіл денеде кездесетін әр түрлі күрделі, жақсы реттелген тізбектерден тұрады, олар ерікті және еріксіз қозғалыстарды қамтамасыз ету үшін эффектті бұлшық еттер мен бездерді иннервациялайды. Екі моторлық нейрон бірігіп, екі нейронды тізбек құрайды. Төменгі моторлық нейрондар жұлыннан басталып, бүкіл денедегі бұлшық еттер мен бездерді иннервациялауға бағытталса, жоғарғы моторлық нейрондар ми қабығынан басталып, ми сабасына немесе жұлынға жетеді. Осы нейрондық зақымдануларды тиімді анықтау және зақымдану ошақтарын локализациялау үшін жоғарғы және төменгі моторлық нейрондардың айырмашылықтарын, сондай-ақ олардың өтетін жолдарын түсіну өте маңызды.
A motor neuron (or motoneuron or efferent neuron) is a neuron whose cell body is located in the motor cortex, brainstem or the spinal cord, and whose axon (fiber) projects to the spinal cord or outside of the spinal cord to directly or indirectly control effector organs, mainly muscles and glands. There are two types of motor neuron – upper motor neurons and lower motor neurons. Axons from upper motor neurons synapse onto interneurons in the spinal cord and occasionally directly onto lower motor neurons. The axons from the lower motor neurons are efferent nerve fibers that carry signals from the spinal cord to the effectors. Types of lower motor neurons are alpha motor neurons, beta motor neurons, and gamma motor neurons. A single motor neuron may innervate many muscle fibres and a muscle fibre can undergo many action potentials in the time taken for a single muscle twitch. Innervation takes place at a neuromuscular junction and twitches can become superimposed as a result of summation or a tetanic contraction. Individual twitches can become indistinguishable, and tension rises smoothly eventually reaching a plateau. Although the word "motor neuron" suggests that there is a single kind of neuron that controls movement, this is not the case. Indeed, upper and lower motor neurons—which differ greatly in their origins, synapse locations, routes, neurotransmitters, and lesion characteristics—are included in the same classification as "motor neurons." Essentially, motor neurons, also known as motoneurons, are made up of a variety of intricate, finely tuned circuits found throughout the body that innervate effector muscles and glands to enable both voluntary and involuntary motions. Two motor neurons come together to form a two neuron circuit. While lower motor neurons start in the spinal cord and go to innervate muscles and glands all throughout the body, upper motor neurons originate in the cerebral cortex and travel to the brain stem or spinal cord. It is essential to comprehend the distinctions between upper and lower motor neurons as well as the routes they follow in order to effectively detect these neuronal injuries and localise the lesions.
Соматикалық моторлы нейрондар
Соматикалық моторлық нейрондар орталық жүйке жүйесінде пайда болады, олардың аксондары қозғалысқа қатысатын қаңқа бұлшық еттеріне (аяқ-қол бұлшық еттері, іш және қабырғааралық бұлшық еттер сияқты) бағытталады. Бұл нейрондардың үш түрі бар: альфа-эфферентті нейрондар, бета-эфферентті нейрондар және гамма-эфферентті нейрондар. Олар орталық жүйке жүйесінен (ОЖЖ) шетке ақпарат ағынын көрсету үшін эфферентті деп аталады. Альфа-моторлық нейрондар бұлшық еттің күшін тудыратын негізгі бөлігі – экстрафузальды бұлшық ет талшықтарын иннервациялайды. Олардың жасуша денелері омыртқа миының алдыңғы мүйізінде орналасқан және кейде оларды алдыңғы мүйіз жасушалары деп атайды. Бір моторлық нейрон орташа есеппен 150 бұлшық ет талшығымен синапс құра алады. Моторлық нейрон және оған байланысқан барлық бұлшық ет талшықтары – моторлық бірлік. Моторлық бірліктер 3 санатқа бөлінеді: Баяу (S) моторлық бірліктер кішкентай бұлшық ет талшықтарын стимуляциялайды, олар өте баяу жирылады және аз энергия береді, бірақ шаршауға төзімді, сондықтан бұлшық еттің ұзаққа созылған жирылуын қамтамасыз ету үшін қолданылады, мысалы, денені тік ұстау. Олар энергияны тотығу арқылы алады, сондықтан оттегі қажет. Оларды қызыл талшықтар деп те атайды. Гамма-моторлық нейрондар бұлшық ет орамшасында орналасқан интрафузальды бұлшық ет талшықтарын иннервациялайды. Олар бұлшық еттің созылуына тікенектің сезімталдығын реттейді. Гамма нейрондарының белсенділігі кезінде интрафузальды бұлшық ет талшықтары жирылады, сондықтан тікенектің сезім нейрондарын және созылу рефлексін белсендіру үшін аз ғана созылу жеткілікті. Гамма-моторлық нейрондардың екі түрі бар: Динамикалық – Bag1 талшықтарына бағытталған және динамикалық сезімталдықты күшейтеді. Статикалық – Bag2 талшықтарына бағытталған және созылу сезімталдығын күшейтеді.
Slow (S) motor units stimulate small muscle fibers, which contract very slowly and provide small amounts of energy but are very resistant to fatigue, so they are used to sustain muscular contraction, such as keeping the body upright. They gain their energy via oxidative means and hence require oxygen. They are also called red fibers. Gamma motor neurons innervate intrafusal muscle fibers found within the muscle spindle. They regulate the sensitivity of the spindle to muscle stretching. With activation of gamma neurons, intrafusal muscle fibers contract so that only a small stretch is required to activate spindle sensory neurons and the stretch reflex. There are two types of gamma motor neurons: Dynamic These focus on Bag1 fibers and enhance dynamic sensitivity. Static These focus on Bag2 fibers and enhance stretch sensitivity.