Кіріспе
Қарыздарды ең төменгі нақты номиналына дөңгелектеу Ақшалай дөңгелектеу немесе швед дөңгелектеу (Жаңа Зеландия ағылшынша) ең төменгі есептік бірлік валютаның ең төменгі нақты номиналынан кіші болған кезде пайда болады. Қолма-қол ақшамен жасалатын операция үшін төленетін сома ең аз қол жетімді валюта бірлігінің ең жақын есесіне дейін дөңгелектенеді, ал басқа жолдармен жасалатын операциялар дөңгелектенбейді (мысалы, төлем карталары арқылы жасалатын электрондық ақша аударымы немесе чек сияқты басқа да сауда-саттық құралдары). Ақшалай қаражатты дөңгелектеу, әдетте, инфляция салдарынан төмен номиналды монеталар айналыстан шығарылған кезде пайда болады. Қолма-қол ақшаны дөңгелектеу, егер мұндай монеталар заңды төлем құралы болып табылмаса, міндетті заңдық талап болуы мүмкін, немесе олар айналыста болып қалатын, бірақ аз немесе практикалық емес ерікті практика болуы мүмкін. Қолма-қол ақшаны дөңгелектеу ("öre rounding", öresavrundning) Швецияда 1972 жылы 1 және 2 эре монеталары айналыстан шығарылған кезде енгізілді және кіші номиналды монеталар шығарылған кезде қосымша деңгейде қолданыла берді. Швецияда қазіргі кездегі қолма-қол ақшаны дөңгелектеу деңгейі 2010 жылы 50 эре монетасы шығарылғаннан кейін, ең жақын бүтін кронаға дейін. Жаңа Зеландияның Резервтік банкі 1990 жылы 1 және 2 центтік монеталарын шығару кезінде "Швед дөңгелектеуі" атауын қолданды. Канадада 2013 жылы пенниді жоюға байланысты қолма-қол ақшаны ең жақын никельге (5 центке) дөңгелектеу пенниді дөңгелектеу деп те аталады. Кіші құнды монеталар шығарылған кезде, қолма-қол ақшаны дөңгелектеуді жүзеге асырудың баламасы - ең төменгі есептік бірлікті ең кіші қалған валюта бірлігіне дейін көтеру және барлық бағалар мен банктік шоттарды осы құнды дөңгелектеу. Қолма-қол ақшаны дөңгелектеу үнемі жүргізілетін процесс болса, бұл балама бір реттік түрлендіру болып табылады. Мысалы, 1960 жылы британдық фартинг алынып тасталғанда, осылай болды.
Cash rounding or Swedish rounding (New Zealand English) occurs when the minimum unit of account is smaller than the lowest physical denomination of currency. The amount payable for a cash transaction is rounded to the nearest multiple of the minimum currency unit available, whereas transactions paid in other ways are not rounded (for example electronic funds transfer such as with payment cards, or negotiable instruments such as cheques). Cash rounding typically occurs when low denomination coins are removed from circulation owing to inflation. Cash rounding may be a compulsory legal requirement if such coins are no longer legal tender, or a voluntary practice where they remain in circulation but are scarce or impractical. Cash rounding ("öre rounding", öresavrundning) was introduced in Sweden in 1972 when 1 and 2 öre coins were withdrawn from circulation, and has continued to be applied at incremental levels as smaller denomination coins have been withdrawn. The current level of cash rounding in Sweden is to the closest whole krona, after the 50 öre coin was withdrawn in 2010. The Reserve Bank of New Zealand used the name "Swedish rounding" in 1990 when withdrawing their 1 and 2 cent coins. In Canada, cash rounding to the nearest nickel (5 cents) due to the elimination of the penny in 2013 is also called penny rounding. When small value coins are withdrawn, an alternative to the implementation of cash rounding is instead to increase the minimum unit of account to the smallest remaining currency unit and to round all prices and bank accounts to this value. Whereas cash rounding is an ongoing process, this alternative is a one time conversion. It was done, for example, when the British farthing was withdrawn in 1960.
Практика
Дөңгелектеу вексельдегі жолдар емес, вексельдің жалпы сомасына қолданылады. Әдетте, жиынтық ең кіші номиналды ең жақын есесіне дейін дөңгелектенеді, ол дөңгеленбеген жиынтықтан жоғары немесе төмен болуы мүмкін. Дөңгеленбеген жиынтық екі еселенгеннен тең қашықтықта болған жағдайда, тәжірибе әр түрлі болады: саудагерлерден жоғары емес, төменге дөңгелетуді талап ету немесе ынталандыру мүмкін, бұл сатып алушыға пайда әкеледі. Дөңгелектеу аралығы жұп сан болған кезде тең қашықтық болуы мүмкін. Қолма-қол ақшаны дөңгелектеуді енгізу әдетте тұтынушылар мен іске асыратын саудагерлер арасында хабардар ету үшін жарнамалық науқандармен бірге жүргізіледі; кішігірім науқандар қолданыстағы дөңгелектеу жүйесін дөңгелектеудің жоғары аралығына дейін кеңейтеді.
0,05 немесе 5 аралықпен дөңгелектеу
Ел датасы Белгілер Албания Бір лек монеталары соңғы рет 2013 жылы шығарылған. Олар айналымда және заңды төлем құралы болып табылатынмен, қолма-қол ақшамен жасалатын операцияларды бес лекедің ең жақын есесіне дейін дөңгелектеу мүмкін. Аргентинада әрқашан төменгі жағына дөңгелектелген. 2010 жылдан бері инфляцияның жоғары деңгейіне байланысты төмен номиналды банкноттар енді шығарылмайды және айналымнан тез жоғалып жатыр. Австралия 1992 жылдан бастап 1 және 2 цент монеталар соңғы рет 1991 жылы шығарылды және 1992 жылы айналыстан шығарылды, бірақ олар банктерде өтеуге жарамды. Тексеріске немесе электрондық құралдармен жасалған төлемдер әдетте дөңгелектенбейді, бірақ кейбір сату нүктелері жүйелері барлық мәмілелерді тендерге қарамастан дөңгелектендіруі мүмкін. Багам аралдары 2021 жылдан бастап Багам аралдары Орталық банкі шығарған бір центтік монеталар 2021 жылдан бастап заңды төлем құралы болудан бас тартты. Барлық қолма-қол ақша операциялары бес центтің ең жақын есесіне дейін дөңгелектендірілуі тиіс. Бахрейн1966 жылдан бастап 1 фильс монеталар соңғы рет 1966 жылы соғылды және қазіргі уақытта айналыста жоқ, сондықтан бағалар жақын 5 фильске дейін дөңгелектенеді. Бельгия 2019 жылдан бастап 2019 жылдың 1 желтоқсанынан бастап қолма-қол ақшалай төлемдер (кем дегенде 5 цент) 5 центке дейін дөңгелектенеді. 1 және 2 центтік монеталар әлі де төлем құралы ретінде жарамды. Босния және Герцеговина 2006 жылдан бастап Ең кіші монета 5 фенинг. 1 және 2 теңгелік монеталар ешқашан шығарылмайды. Сондықтан бағалар автоматты түрде 5 фенингке дейін дөңгелектенеді. Бразилия 2005 жылдан бастап 1 центаво монетасы 2005 жылдың қарашасынан бастап шығарылмайды. Қазір бөлшек саудашылар бағаларын 5 немесе 10 цент-қа дейін дөңгелектеп береді. Канада 2013 жылдан бастап Пенни 2012 жылдан бастап шығарылмайды. 2013 жылдың 4 ақпанынан кейін банктерден бөлінген ақшалар тоқтатылады. Қолма-қол ақшамен жасалатын операциялар 0,05 долларға дейін дөңгелектенеді. Электрондық транзакциялар әлі де 0,01 долларға дейін аяқталды. CFP франк аймағы (Француз Полинезиясы, Жаңа Каледония, Уоллис және Футуна) 2022 жылдан бастап 1 және 2 франк монеталары (ескі монеталармен бірге) 2022 жылдың 30 қарашасында заңды төлем құралы болудан бас тартты, ал жаңа монеталар сериясы (1 және 2 франк монеталарын қалдырған) 2022 жылдың қыркүйегінен бастап айналыста болады. Дөңгелектеу ережесі қолма-қол ақшасыз операцияларға қолданылмайды. Хорватия 2009 - 2023 1 және 2 липа монеталары заңды төлем құралы болды, бірақ сирек пайдаланылды; екі монета негізінен жылдық монеталар жиынтығына шығарылады. Бағалардың көпшілігі 5 немесе 10 липаға дейін дөңгелектенді. Еуроны енгізгеннен кейін куна заңды төлем құралы ретінде өз мәртебесін жоғалтты. Финляндия 1980 - 1990, 2002 жылдан бастап 1 пеннилік монета 1980 жылы, ал 5 пеннилік монета 1990 жылы шығарылды. 2002 жылы Финляндия еуроның ноталары мен монеталарын енгізген кезде қолма-қол ақша төлемдері ең жақын бес центке дейін дөңгелектенді, алайда бір және екі центтік монеталар заңды төлем құралы болып қала береді. Финляндияда 1 және 2 евро монеталарының өз дизайны бар, оларды айналымға шығарылмайтын монеталар ретінде шығару ниетімен. Венгрия 2011 жылдан бастап Венгрия форинтінің (филер) центесималды бөлінісі 1999 жылы тоқтатылды және мәмілелер үшін пайдаланылмайды, бірақ дәлдік қажет болған жағдайларда, мысалы, бензин бағаларында пайда болуы мүмкін. Қолма-қол ақшаны дөңгелектеу 5 фр деңгейінде жүргізіледі, бұл 2011 жылы монеталардың жаңа жиынтығы енгізілгеннен кейін ең кішкентай номиналды монета болып табылады. 1 форинт және 2 форинт монеталары 2008 жылы шығарылды және енді заңды төлем құралы емес. Банк операциялары арқылы форинт деңгейіне толық дәлдікті қамтамасыз ету мүмкін. Ирландия Республикасы 2015 жылдан бастап 2013 жылдың сәуірінде Ұлттық төлем жоспары "орташа көлемдегі ирланд қалашығында пилоттық жобада дөңгелектеу туралы келісімді пайдалануды сынақтан өткізуді" жоспарлады, 1 және 2 центтік монеталар заңды төлем құралы болып қала отырып, жалпы айналымға шығарылмайды. 2015 жылдың маусым айында Вексфордтағы сынақ сәтті деп танылды және 2015 жылдың 28 қазанында 5 центке дейін дөңгелектеу басталды. Бұл талапты орындау ерікті түрде жүргізіледі және бөлшек саудашылар сұраған жағдайда нақты бағаны белгілеуі тиіс. Бір және екі центтік монеталар заңды төлем құралы болып қала береді, ал дөңгелектеу қолма-қол ақшасыз электрондық төлемдерге қолданылмайды. Израиль 1991-2007 1 агора монетасы 1991 жылдың 1 �...
1.00 аралықтарымен дөңгелектеу
Швецияда 2010 жылғы 30 қыркүйектен бастап, Норвегияда 2012 жылғы 1 мамырдан бастап қолданылып келеді, бұл екі ел де 50 эре/эре монеталарын алып тастады. 149 öre/øre дегенмен аяқталатын сату 0 öre/øre-ге дейін дөңгелектелген. 5099 öre/øre-ге дейін сатылатын тауарлар келесі бүтін кронаға дейін дөңгелектенеді. Чехияда да осы жүйе қолданылады, өйткені 10, 20 және 50 елгерлері 2003 және 2008 жылдары айналыстан шығарылды. Бұл жүйе сондай-ақ Ямайкада 2018 жылдың 15 ақпанынан бастап қолданылып келеді, онда 1c, 10c және 25c доллар монеталары demonetised. Мексикада көптеген супермаркеттерде тұтынушыларға жалпы соманы 50 центке немесе бүкіл песоға дөңгелектеп, айырманы қайырымдылық ұйымдарына автоматты түрде тартуды сұрауға бейімделген. Егер клиент соңғы нұсқаны таңдаса, осы жүйе қолданылады.