Кіріспе

Сигрид Унсет тарихи романдар трилогиясы Кристин Лаврансдаттер - Сигрид Унсет жазған тарихи романдар трилогиясы. Жеке романдар - 1920 жылы алғаш рет жарияланған Крансен (Бейне), 1921 жылы жарық көрген Хусфру (Әйел) және 1922 жылы жарық көрген Корсет (Тырық). Крансен мен Хусфруэ түпнұсқа норвег тілінен ағылшын тіліндегі алғашқы аудармасында Чарльз Арчер мен Дж. Скоттың "Кейірім тажы" және "Хусабидің әулиесі" деп аударылды. Бұл еңбек Унсетке 1928 жылы әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын алуға негіз болды, ол "негізінен орта ғасырлардағы Солтүстік өмірін әсерлі сипаттағаны үшін" берілді. Оның еңбегі тарихи және этнологиялық дәлдігі үшін жоғары бағаланады.

Сюжет

Бұл цикл 14-ші ғасырда өмір сүрген ойдан шығарылған норвегиялық әйел Кристин Лаврансдаттердің өмірін баяндайды. Кристин Гудбранд аңғарындағы Селде өседі, ол өте құрметке ие және бай фермердің қызы. Ол ата-анасымен және күйеуімен қарым-қатынаста бірқатар қақтығыстарды бастан кешіреді.

Марапаты

Кристин Лаврансдаттер - Норвегияның ауылдық аймағындағы харизматикалық, сыйлы дворян Лавранс пен оның әйелі Рагнфридтің қызы. Ол үш нәресте ұлын жоғалтып, кіші қызы Ульвхильдтің апаттан кейін депрессияға ұшырады. Сүйіспеншілікке толы, дінге адал отбасында өскен Кристин сезімтал, бірақ қасарысқан мінезге ие болып, отбасына үлкен-кіші нәрселерде қарсы шығады. Ол кішкентай кезінде түрлі қайғылы жағдайларға тап болады. Зорлау әрекеті оның беделіне қатысты сұрақтар туғызғаннан кейін, ол Ослодағы Бенедиктин монастырына жіберіледі, бұл оның өміріндегі өзгеріс болып табылады. Көрші жер иесінің ұлы Саймон Дарреге айттырылғандығына қарамастан, Кристин Тронделагтағы Хусаби иелігінен келген Эрленд Никулауссонға ғашық болады. Ерлендті католик шіркеуі белгілі судьяның әйелі Элинмен ашық бірге тұрғандығы үшін қауымнан шығарып тастады; Элин қарт күйеуін тастап, Ерлендпен бірге тұрды, бұл діни және әлеуметтік заңды да бұзады. Олардың Орм және Маргрет деген екі баласы бар, олар неке адалдығын бұзғандықтан заңды құқықтарсыз. Ерленд пен Кристиннің құмар махаббаты Ерленттің Кристинді азғыруымен және олардың Элиннің өліміне кінәлі болуымен аяқталады. Лавранс олардың қарым-қатынасына тыйым салады, бірақ үш жыл бойы Кристиннің қарсылық білдіргенінен және Ульвильдтің өлімінен кейін, оның Кристинге қарсы тұру үшін күші жоқ. Ол оның Ерлендке үйленуіне келісім береді. Ерленд пен Кристин ресми түрде тұрмысқа шығады, бірақ ол үйлену тойынан бұрын жүкті болады. Ұяттан ол мұны әркімнен, соның ішінде Эрлендтен де жасырады және шашы босатылған және отбасылық қалыңдық тәжін киіп үйленеді - бұл пәк қыздарға арналған артықшылықтар. Трилогияның бұл бөлімі Кристиннің жас қыз ретінде киетін, ақсүйек отбасылардың қыздарына арналған алтын гүлдестесі үшін аталған. Ол Ерлендпен кездескенге дейінгі оның кінәсіз өмірін бейнелейді; ол оны азғырғаннан кейін, ол оны киюге құқылы емес, бірақ күнәсі ашылып кетеді деп қорқады.

Әйелі

Екінші кітап Кристиннің Хюсбиге келуінен басталады. Ол күнәларына өкінуден және өзінің дүниеге келмеген баласына қауіптенуден зардап шегеді. Ерлендпен қарым-қатынасы бұрынғыдай абайсыз емес, өйткені ол өзінің құмарлығы өзгермегенмен, оның асыл тұстарынан асып түсетінін және ысырапшыл екенін көреді. Ол ұлы Николайды (қысқаша Naakkve) тудырады, ол оның таңғаларлығы, оның жүктілік жағдайына қарамастан, сау және бүтін. Қауымның діни қызметкеріне өкінгеннен кейін, Кристин Тронхеймдегі Қасиетті Олавтың ғибадатханасына барып, күнәларын мойындап, ұлының туғанына алғыс білдіреді. Ол Ерлендтің азғыруынан кейін лайықсыз киген алтын гүлдестесін ғибадатханаға сыйлайды. Кейінгі жылдары Кристин мен Эрлендтің тағы алты ұлы дүниеге келеді. Ол күйеуінің әлсіз тұстарын жеңіп, үйді басқарып, балалары мен Ерленттің бұрынғы сүйіктісінің балаларын тәрбиелеп, өз дінін ұстануға тырысады. Осы жылдары оның ата-анасы қайтыс болады және оның қалған қарындасы Ремборг Саймон Дарреге үйленеді, бірақ ол әлі де Кристинді жасырын сүйеді. Рэмборга үйленгенде он төрт жаста, бірақ ол осы үйлену тойын алға тартты, өйткені ол Симонды бала кезінен жақсы көреді. Ол неке дегеніміз не екенін, әсіресе басқа бір адамды көп жылдан бері жақсы көретін ер адам үшін, аз түсінеді. Ерленд патшаны биліктен алып тастау және соңғы патшаның ұлын таққа отырғызу үшін жасалған жоспардың жетекшісі болады. Осы уақыт ішінде, Кристиннің өзіне деген суықтығына қарамастан, ол бір түнде басқа әйелмен қарым-қатынас жасайды, ол оған қатысты хаттарды тауып, оны билікке береді. Ерленд пен оның ұлдарын ақсүйектер қатарына қосып, табысқа жетуі мүмкін болған жоспар Ерлендтің асылшыныстығымен бұзылады. Кристиннің бұрынғы қалыңдығы Саймонның күшімен оның өмірі сақталып қалды, бірақ оның мүлкі патшалық иеліктен айырылды. Олар Хусабиді жоғалтып алады, ал Эрлендтің ұлдары мұрасыз қалады. Отбасына қалған жалғыз мүлік - Кристиннің балалық шағындағы фермасы, Йорундгард.

Крест

Кристин, Эрленд және олардың балалары Йорундгардқа оралады, бірақ қоғамда қабылдауға ие бола алмайды. Қиындықтар отбасын нығайтып, Кристиннің отбасына және сеніміне деген жауапкершілігін арттырады. Алайда, ол және Эрленд Саймон мен Рамборгтан алыстайды, өйткені Эрленд пен Рамборг Саймонның Кристинді сүйе беріп жатқанын біледі. Ерленд мұрасынан айырылғаннан кейін Кристин ұлдарының болашағы туралы қатты уайымдайды. Осы тақырыпта қызу айтысқаннан кейін, ол оны өзінің игілігін сақтап қалған әкесімен салыстырып, оның игілігін теріс бағалайды. Ерленд егістіктен кетіп, Хаугенге қоныстанды. Ол және Кристин қайтыс болған Саймон Кристиннен ауыр сөздер үшін Эрлендтің кешірім сұрауға уәде бергеннен кейін, ол жоқ болған кезде қысқа уақытқа қайтадан кездеседі. Олар сегізінші ұлға ие болады, бірақ Эрленд елордаға қайтудан бас тартады, Керісінше, Кристин Хаугенге көшіп, онымен бірге болу керек деп талап етеді. Кристин қатты ашуланып, ренжіді, ал баласын туған соң, оған Эрленд деп ат қойды. Бұл әдет-ғұрыпқа қайшы келеді, өйткені жергілікті ырым-жырым бойынша, балаға тірі туыстарының атын қоюға болмайды, әйтпесе екеуінің бірі өледі. Осылайша ол күйеуін өлі деп санайтынын көрсетеді. Балаға әкесінің есімін бергеннен кейін әлсіреп, көп ұзамай қайтыс болғандықтан, бұл ырым-жырым расталады. Кристайнды жұмысшысының ажырасып кеткен әйелі қызғанышпен ойнағандықтан, оны неке адалдығын бұзу және баласының өліміне кінәлі деп айыптайды. Ұлдары оның айналасына жиналып, Лавранс Ерлендке хабарлауға аттанды. Ерленд дереу Йорундгардқа жолға шығады, бірақ фермаға оралғаннан кейін жергілікті тұрғындармен болған қақтығыста өлді және өзінің кінәсіздігін мәлімдегеннен кейін діни қызметкерге мойындаусыз Кристиннің қолында қайтыс болды. Ферманы үшінші ұлы мен оның әйеліне тапсырғаннан кейін, Кристин Тронхеймге қайта оралады, онда ол Рейн монастырының мүшесі ретінде қабылданады. 1349 жылы Норвегияға қара өлім келген кезде Кристин өзін ауруларды күтіп-ұстауға арнады. Екі үлкен ұлының обадан қайтыс болғанын білгеннен кейін, ол өзі де обаға ұшырайды, бірақ соңғы жақсы іс-әрекетті жасамай тұрып, оған тыныштықта өлуге мүмкіндік береді.

Әдеби мәні және сын

Кристин Лаврансдаттер өз уақытында жалпы жынысты және әсіресе әйел жыныстылығын сипаттауы және моральдық жағынан түсініксіз жағдайларды қарастыруы үшін белгілі және белгілі бір дәрежеде даулы болды. Бұл - Унсеттің әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын алуының басты негізі болды.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Кристин Лаврансдаттер алғаш рет ағылшын тіліне Чарльз Арчер 1923 және 1927 жылдар аралығында үш томда аударған, Дж. С. Скотт Арчермен бірге "Крансен" атты еңбегінде жұмыс істеген. Олардың аудармасында ағылшын тіліндегі архаикалық және қатал сөз тіркестері ("thee", "I trow", "methinks", т.б.) көп қолданылды. ), романның 14 ғасырдағы жағдайларын бейнелеуді мақсат етеді. Кейбір ағылшын тіліндегі аударма түпнұсқа тілінде тікелей көрініс береді, мысалы, "I trow" норвег тіліндегі "tror" сөзінен "сену" дегенді білдіреді. Арчер мен Скотттың аудармасы Андсеттің прозасын бұзады деп, оны қажетсіз түрде ресми және әуесқой етіп көрсетті деп көп сынға ұшырады. Брюс Бауэр The New York Times газетінде аударманы "жаман" және "арғылы ортағасырлықтарға толы" деп сипаттаса, Ұлттық кітап сыншыларының орталығында бұл аударманы "жалған" деп сипаттады. Сондай-ақ, кейбір көріністер, әсіресе жыныстық қатынас туралы көріністер алынып тасталған немесе өңделгендіктен, ол тазарту үшін сынға алынды. Аударманың сапасы мен қиындығы ағылшын тілінде сөйлейтін әлемнің әдебиетінің стандарттарына Кристин Лаврансдаттерді қабылдаудың кедергісі ретінде келтірілді. Кейбір сыншылар Арчер мен Скоттың аудармасын жақсы деп бағалайды. Брэд Лейтхаузер "Нью-Йорк ревью оф букс" журналында жазған хатында олардың аударма тілінің таңдауы "жазылған оқиғаның оқиғасы уақытпен байланысты емес екеніне сенуге талпындырады" деген. Америкалық аудармашы Тина Наннали 1997 және 2000 жылдар аралығында Penguin Classics баспасында жарық көрген трилогияның жаңа ағылшын тіліндегі аудармасын шығарды. Көптеген әдеби сыншылар жаңа нұсқаны, әсіресе оның айқынлығы мен Унсеттің "түз, қарапайым стилін" бейнелегені үшін жоғары деп санады. Үшінші кітабы Корсет (The Cross) аудармасы үшін Наннали 2001 жылы ПЕН аударма сыйлығын алды. Крансен (1920). "Күйеулік гүлдестесі" транс. Чарльз Арчер және Дж. Скот (1923); транскрипция. Тина Нанналли - "Балқа" (Пингвин, 1997) "Хусфру" (1921). Хусабидің қожайыны, транс. Чарльз Арчер (1925); транскрипция. Тина Нанналли - "Жұбай" (Пингвин, 1999) Корсет (1922). Крест, транс. Чарльз Арчер (1927); транскрипция. Тина Нанналли (Пингвин, 2000)

XIV ғасырдағы Норвегияның суреті

Унсеттің этнология, география және 14 ғасырдағы Норвегияның тарихы туралы сипаттамалары оның жазылғаннан бері археологиялық және әдеби дәлелдер пайда болған кезде сақталған. Орта ғасырлардағы өмірді бейнелеудің өте дәлдігі Унсеттің ортағасырлық скандинав әдебиеті мен мәдениетімен таныстығынан (оның әкесі Ингвальд Мартин Унсет археолог болған) және оның жеке католиктік дініне негізделген. Кристин Лаврансдаттердің берік реализмі Рафаэльге дейінгі және Артур мифтері кеңінен танымал болған орта ғасырлардың романтикалық тұжырымдарына қарама-қайшы келеді.