Карен Бликсен: Өмір және шығармалары

Кіріспе

Дания жазушысы (1885–1962)

Баронша Карен Христенце фон Бликсен Файнеке (туған Динесен; 17 сәуір 1885 – 7 қыркүйек 1962) – даниялық автор, дания және ағылшын тілдерінде жазған. Ол Isak Dinesen (ағылшын тілді елдерде қолданылады), Tania Blixen (неміс тілді елдерде қолданылады), Osceola және Pierre Andrézel аттарымен де белгілі. Бликсен ең көп танымал "Африкадан тыс" (Out of Africa) кітабымен, онда Кениядағы өмірі туралы айтады, сондай-ақ "Бабеттің тойы" (Babette's Feast) әңгімесімен. Екеуі де фильмге түсірілді және Академия сыйлығын жеңіп алды. Ол, әсіресе Данияда, "Жеті готикалық әңгіме" жинағымен де танымал. Оның кейінгі әңгімелері: "Қысқы ертегілер" (1942), "Соңғы ертегілер" (1957), "Тағдыр анекдоттары" (1958) және "Эренгард" (1963). Соңғысы Билл Август режиссерлік еткен және Netflix компаниясымен бірлесіп түсірілген "Эренгард: Ұсыну өнері" романтикалық комедиялық фильміне негіз болды, ол 2023 жылдың соңында көрсетілді. Даниялық баяндамаларға сәйкес, Бликсен бірнеше рет Әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер болған, бірақ судьялар скандинавиялық жазушыларға көмектесу деп санап, сыйлықты бермеген.

Ерте өмір және білім

Карен Динесен Копенгагеннің солтүстігіндегі Рунгстедлунд қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Вильгельм Динесен (1845–1895) – жазушы, әскери шенеунік және саясаткер болған. Ол 1864 жылы Данияның Пруссияға қарсы соғысында қатысып, сондай-ақ Пруссияға қарсы француз армиясына қосылған. Кейін ол Париж коммунасы туралы жазды. Ол монархиямен, шіркеумен және консервативті саясатпен тығыз байланысты, бай Жутландиялық жер иелері отбасынан шыққан. Ол Парламент депутаты болып сайланды. Оның анасы Ингеборг Вестенхольц (1856–1939) кеме иелері бар бай унитариян буржуазиялық саудагер отбасынан тегін алған. Карен Динесен үш қарындас және екі інісі бар отбасының екінші баласы болды. Оның кіші інісі Томас Динесен Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет етіп, Виктория кресімен марапатталды. Достары Каренды «Танне» деп атаған. Динесеннің балалық шағына әкесінің бос мінезі, табиғатты сүюі және аң аулауға құштарлығы зор әсер етті. Ол өмірі бойы жазып, оның естеліктері «Боганис Ягтбреве» (Аң аулаудан хаттар) дания әдебиетінде шағын классикаға айналды. Әкесі 1872 жылдың тамызынан 1873 жылдың желтоқсанына дейін Висконсин штатындағы Чиппева үндістерінің арасында өмір сүрген және қызды әкесі болған. Данияға оралғаннан кейін ол сифилис ауруына шалдығып, ауыр депрессияға түскен. Ол үй қызметшісі Анна Расмуссенмен некеден тыс бала тудырған және күйзеліске ұшырады, себебі ол анасына әйеліне адал болады деп уәде берген. Ол 1895 жылдың 28 наурызында, Карен тоғыз жаста болғанда, өз өмірін өз қолымен аяқтады. Карен Динесеннің Рунгстедлундтағы өмірі әкесінің қайтысынан кейін күрт өзгерді. 10 жасынан бастап оның өмірі анасының Вестенхольц отбасымен бағытталды. Мектепке барған ағаларынан өзгеше, оны анасының әжесі және әпкесі Мэри Б. Вестенхольц үйден оқытты. Олар оны қатаң унитариян дәстүрінде тәрбиеледі. Оның Бесс әпкесі Динесенге зор ықпал етті. Олар әйелдердің құқықтары және ерлер мен әйелдер арасындағы қарым-қатынас туралы қызу талқылаулар мен хат алмасулар жүргізді. Балалық шағында ол анасының отбасылық үйінде, Хорсенс маңындағы Маттруп фермасында уақытының бір бөлігін өткізді. Кейінірек ол әкесінің отбасына тиесілі болған Хёрсхольм маңындағы Фоллехавегард имениесіне барып қайтты. Әкесі тірі кездегі бостандықты сағынып, ол кіші әпкесі Элленге қорқынышты түнгі оқиғаларды айтып, оларға шабыттанған даниялық халық аңыздары мен исланд сагалары болды. 1905 жылы бұл оның «Grjotgard Ålvesøn og Aud» шығармасына әкелді, онда оның әдеби дарыбы көріне бастады. Осы кезеңде ол «Оскеола» псевдонимімен даниялық мерзімді басылымдарда көркем әдебиеттер жариялады, бұл әкесінің итінің аты еді, онымен ол әкесімен бірге жиі серуендеген. 1898 жылы Динесен және оның екі әпкесі Швейцарияда бір жыл өткізді, онда ол француз тілін үйренді. 1902 жылы ол Копенгагендегі Шарлотта Содтың өнер мектебіне қатысты, содан кейін 1903 жылдан 1906 жылға дейін Вигго Йохансен басшылығымен Дания Корольдік Көркемсурет академиясында оқуын жалғастырды. Жиырмадан асқан шағында ол Париж, Лондон және Римге оқу сапарларымен барды. Жастығынан бастап Динесен өзінің көптеген демалыс күндерін Швецияның оңтүстігіндегі Сканияда әкесінің туысы Бликсен Финеке отбасымен өткізді. Ол Ханс атты әдемі атқа мінуші баронға ғашық болды, бірақ ол оның сезімін қайтармады. Ол оның егіз інісі, Барон Брор Бликсен Финекеге қолдау көрсетуге шешім қабылдады және олар 1912 жылдың 23 желтоқсанында отбасының таңғалуына орай, құдалықтарын жариялады. Данияда тұрудағы қиындықтарды ескере отырып, отбасы олардың шетелге көшіп кетуін ұсынды. Олардың ортақ туысы, Аге Вестенхольц (1859–1935), Сиамда байлық жинаған, оларға Кенияға барып, кофе шаруашылығын құруды ұсынды. Ол және оның қарындасы Ингеборг Динесен бұл кәсіпке 150 000 даниялық крона инвестициялады. 1913 жылдың басында Брор Кенияға кетті. Желтоқсан айында оның никелі де оны құшақтады.

Karen Dinesen was born in Rungstedlund, north of Copenhagen. Her father, Wilhelm Dinesen (1845–1895), was a writer, army officer, and politician. He served in the 1864 war by Denmark against Prussia, and also joined the French army against Prussia. He later wrote about the Paris Commune. He was from a wealthy family of Jutland landowners closely connected to the monarchy, the established church and conservative politics. He was elected as Member of Parliament. Her mother, Ingeborg Westenholz (1856–1939), came from a wealthy Unitarian bourgeois merchant family of ship owners. Karen Dinesen was the second oldest in a family of three sisters and two brothers. Her younger brother, Thomas Dinesen, served in the First World War and earned the Victoria Cross. Karen was known to her friends as "Tanne". Dinesen's early years were strongly influenced by her father's relaxed manner and his love of the outdoor life and hunting. He wrote throughout his life and his memoir, Boganis Jagtbreve (Letters from the Hunt) became a minor classic in Danish literature. While in his mid 20s, her father lived among the Chippewa Indians in Wisconsin (August 1872 to December 1873), and fathered a daughter. On returning to Denmark, he suffered from syphilis which resulted in bouts of deep depression. He conceived a child out of wedlock with his maid Anna Rasmussen, and was devastated because he had promised his mother in law to remain faithful to his wife. He hanged himself on 28 March 1895 when Karen was nine years old. Karen Dinesen's life at Rungstedlund changed significantly after her father's death. From the age of 10 years, her life was dominated by her mother's Westenholz family. Unlike her brothers, who attended school, she was educated at home by her maternal grandmother and by her aunt, Mary B. Westenholz. They brought her up in the staunch Unitarian tradition. Her Aunt Bess had significant influence on Dinesen. They engaged in lively discussions and correspondence on women's rights and relationships between men and women. During her early years, she spent part of her time at her mother's family home, the Mattrup seat farm near Horsens. In later years she visited Folehavegård, an estate near Hørsholm that had belonged to her father's family. Longing for the freedom she had enjoyed when her father was alive, she found some satisfaction in telling her younger sister Ellen hair raising good night stories, partly inspired by Danish folk tales and Icelandic sagas. In 1905, these led to her Grjotgard Ålvesøn og Aud, in which her literary talent began to emerge. Around this time, she also published fiction in Danish periodicals under the pseudonym Osceola, the name of her father's dog, which she had often walked in her father's company. In 1898, Dinesen and her two sisters spent a year in Switzerland, where she learned to speak French. In 1902, she attended Charlotte Sode's art school in Copenhagen before continuing her studies at the Royal Danish Academy of Fine Arts under Viggo Johansen from 1903 to 1906. In her mid twenties, she also visited Paris, London and Rome on study trips. While still young, Dinesen spent many of her holidays with her paternal cousin's family, the Blixen Fineckes, in Skåne in the south of Sweden. She fell in love with the dashing equestrian baron Hans, but he did not reciprocate. She decided to accept the favours of his twin brother, Baron Bror Blixen Finecke, and they announced their engagement on 23 December 1912, to the family's surprise. Given the difficulties both were experiencing in settling in Denmark, the family suggested they should move abroad. Their common uncle, Aage Westenholz (1859–1935) who had made a fortune in Siam, suggested they should go to Kenya to start a coffee farm. He and his sister Ingeborg Dinesen invested 150,000 Danish crowns in the venture. Early in 1913, Bror left for Kenya. He was followed by his fiancée in December.

Жазушы ретінде өмір

Кенияда болғанда Бликсен ағасы Томасқа былай деп жазған: «Біз бауырлар, басқа шарасы қалмағанда не істейтінімізді істей бастадым, кітап жаза бастадым. Ағылшын тілінде жазып жатырмын, себебі осылай тиімдірек болады деп ойладым». 46 жасқа келгенде Данияға оралған соң, ол жазуын шын ниетпен жалғастырды. Оның алғашқы кітабы «Жеті готикалық әңгіме» 1933 жылы аяқталғанмен, баспагер табу қиынға соқты және ол ағасының Дороти Канфилдпен байланыстарын пайдаланды. Кітап 1934 жылы АҚШ-та Исак Динесен псевдонімімен жарық көрді, бірақ баспа Бликсенге аванс беруден бас тартып, псевдонимді пайдалануға кеңес берді. «Айдың кітабы» клубының таңдауынан кейін сатылым күрт өсті. Бұл алғашқы кітап, өте жұмбақ және готикалық емес, метафоралық болғандықтан, АҚШ-та кең танылды, ал кітаптың Ұлыбритания мен Данияда басылуы қиындықтармен қатар жүрді. Өзін қанағаттандыратын аудармашы таба алмағандықтан, Бликсен даниялық нұсқаларын өзі дайындады, бірақ олар аудармалар емес, әртүрлі егжей-тегжейлі оқиғалардың нұсқалары болды. Бликсеннің айырмашылыққа түсіндірмесі – «оның кітабын түпнұсқа даниялық кітап ретінде дания тілінде жариялауды қатты қалағанын, ал қандай да бір аударма емес екенін» білдірді. Даниялық сыншылар кітапқа ынтасыз қарады және оның алғаш рет шетелде жарық көргеніне ренжіді. Бликсен енді ешқашан кітабын ағылшын тілінде алдымен жарияламады. Оның барлық келесі кітаптары дания тілінде жарық көрді немесе дания және ағылшын тілдерінде бірдей жарық көрді. Оның екінші кітабы, қазір оның ең танымал туындысы «Африкадан тыс» 1937 жылы жарық көрді. Оның табысы оның беделін нығайтты. Бұрынғы тәжірибесінен сабақ алған Бликсен кітапты алдымен Данияда және Ұлыбританияда, содан кейін АҚШ-та жариялады. «Айдың кітабы» клубының тағы бір таңдауынан кейін Бликсен бұл жаңа туындының сатылымын ғана емес, сонымен қатар «Жеті готикалық әңгімелерге» деген қызығушылықтың қайта жаңғыруын да қамтамасыз етті. 1939 жылы ол «Тагеа Брандт саяхат стипендиясымен» (Даниядағы өнер немесе академиялық өмірдегі әйелдерге берілетін сыйлық) марапатталды. Бұл туынды сыншылардың назарын аударды, олар кітаптың әдеби бағасын ғана емес, сонымен қатар Бликсеннің ниеттерін және моральдық принциптерін анықтауға қызығушылық танытты. Жаңа колониялық сын оны қазіргі британдық жазушылармен байланыстырды және кейбір жағдайларда оны моральдық тұрғыдан банкротқа ұшыраған ақ еуропалық аристократ ретінде таңбалады. Даниялық ғалымдар әдетте оның моральдық тұрғыда бағасын бермейді, мүмкін, расизм мен отарлаушылық көзқарастардың элементтері, контекст пен дәуірді ескере отырып, жұмыста бар болғанымен, оның аутсайдерлік, даниялық және әйелдік позициясын бағалауды, жұмыстан гөрі, күрделірек етеді. Кейбір сыншылар, соның ішінде Кэролин Мартин Шоу және Рауль Гранквист, оны расист және ақ нәсілшіл деп бағалады, ал басқа сыншылар, мысалы Абдул Р. Жан Мохамед, оның романтикалық отаршылдық көзқарасын және отаршылдық проблемаларын түсінуін, сондай-ақ африкалық ұлтшылдарға деген қамқорлығы мен құрметін мойындады. «Африкадан тыс» басылымынан бес жыл өткен соң, Бликсен «Қысқы ертегілер» (1942; Vinter eventyr) атты қысқа әңгімелер жинағын жариялады. Оның бұрынғы готикалық туындыларынан айырмашылығы, әңгімелер заманның қаталдығын, батылдық пен мақтанышпен боялған кәсіпті көрсетеді және болашаққа деген үміт сыйлайды. Бұл әңгімелер қарсылық емес, қайта, төзімділік туралы, қарама-қарсылықтардың өзара байланыстылығын зерттейді. Ол «Батырша» ролінде ұят пен мақтанышты, «Жемшектер» ролінде қорқыныш пен батылдықты, «Жеңілмейтін құл иелері» ролінде қожайын мен қызметшіні, «Петр мен Роза» ролінде өмір мен өлімді, сондай-ақ бас бостандығы мен түрмеге қамауды қарастырады. «Азаң акр» жинағының ең танымал әңгімесінде Бликсен құрбандыққа ұшырау мен қысымды зерттейді. Соғыстың салдарынан ол қолжазбаны жариялау үшін шығармашылықпен айналысуға мәжбүр болды, Стокгольмге барып, американдық және британдық елшіліктердегі қызметкерлермен кездесті. Америкалықтар жеке заттарын жіберуге мүмкіндік бермеді, бірақ британдық елшілік құжатты АҚШ-тағы баспасына жіберді. Бликсен соғыстан кейін ғана, соғыстың аяқталуына дейін, оларды соғыста оқыған американдық әскерлерден мақтаған хат-хабар алғанға дейін, «Қысқы ертегілер» туралы қосымша ақпарат алмады. Бликсен көптеген жылдар бойы «Олбондакони» деп аталатын романның үстінде жұмыс істеді, ол Жюль Романның «Жақсы ниетті адамдар» стиліне ұқсас том шығаруды үміттенеді, онда бірнеше томдық шығармаларға өрілген әңгімелер болады. Басты кейіпкер, Харун әл Рашид, «Мың бір түндік» әңгімелерінен алынған. Ол бірнеше жинақпен бірдей жұмыс істеді, оларды тақырыптарына және олардың көбінесе ақша табуға немесе әдебиетке арналғанына қарай жіктеді. Ол «Олбондакони» әңгімелер жинағынан «Тағдыр анекдоттарына» және «Жаңа готикалық әңгімелерге» және «Жаңа қысқы әңгімелерге» ауысып отырды. Бликсеннің 1940 және 1950 жылдардағы шамамен барлық әңгімелері дәстүрлі әңгімелеу стилін ұстанады, готикалық тақырыптарды, мысалы, туысқандық және кісі өлтіруді миф және әуесқойлықпен байланыстырып, сөйтіп жеке бастылықты, моральдық принциптерді және философияны зерттейді. Көбісі 19 ғасыр немесе одан ертерек кезеңдерде орын алады. Өзінің қасақана көне стильі туралы Бликсен бірнеше сұхбаттарында қазіргі заманда жоқ рухты білдіруді қалағанын айтты, яғни істеуден гөрі болу рухын. Оның повестеулері шебер жасалған иллюзия мен романтика арасында қалқып тұрады, оның аудиториясының талғамы туралы терең білімге ие. Бликсен өзінің ағылшын тіліндегі әңгімелерін тікелей стильде жазды, ал даниялық әңгімелерін 19 ғасырдың жазу стилінде жазды, оның ойынша, олар оларға көбірек ұнайды. Ол бірнеше жинақпен бірдей жұмыс істегендіктен, осы кезеңде жазылған туындылар жазылғаннан шамамен он жыл өткен соң ғана жарық көрді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Дания немістер тарапынан басылып алынғанда, Бликсен өзінің жалғыз толыққанды романын, «Періште сақшылар» (The Angelic Avengers) атты, француз псевдонімімен, Пьер Андрезель атымен, алғашқы және соңғы рет бастады. Ол дания тілінде жазылса да, оның соғыс арасында жазылған француз туындысының аудармасы екенін айтты және оның авторы екенін жоққа шығарды. Кітап 1944 жылы жарық көрді және үшінші «Айдың кітабы» клубының таңдауына ұсынылды. Бликсен бастапқыда кітапты ұсынуға қарсы болды, бірақ ақырында осы құрметке келісті. Жас қаһармандардың басынан өткен қорқыныштар нацизмнің аллегориясы ретінде түсіндірілді, бірақ Бликсен оны жоққа шығарды, романның соғыстан қашып, түрмеде отырғандай сезімнен құтылуға көмектесетін ойын-сауық екенін айтты. 1956 жылы «The Paris Review» журналындағы сұхбатында ол соңында романның авторы екенін мойындады, оны «заңсыз баласы» деп атады. Дороти Канфилд «Айдың кітабы» клубының жаңалықтарында «Періште сақшылар» романын «өте жоғары сапалы әдеби туынды, тамаша стильде жазылған» деп сипаттады. «Соңғы әңгімелер» (Sidste fortællinger) жинағы 1957 жылы жарық көрді, ал 1958 жылы «Тағдыр анекдоттары» (Skæbne Anekdoter) жинағы жарық көрді. «Соңғы әңгімелер» жинағына Бликсеннің «Олбондакони» бөлігі болуы тиіс жеті әңгіме кірді. Онда «Жаңа готикалық әңгімелер» және «Жаңа қысқы әңгімелер» бөлімдері де болды. Бликсеннің әңгіме өнері туралы түсінігі «Бос бет» және «Кардиналдың алғашқы әңгімесі» әңгімелерінде ең тікелей көрінеді. Бұл әңгімелерде Бликсен оқырманды әңгімені жасауға қатыстыру үшін көптеген ишараттарды пайдаланды. Ол нақты байқаулармен қатар түсініксіз сілтемелерді ұштастырды. Оның жазуы әңгімелерді қайта баяндау емес, Бликсеннің ниеттерін анықтауға және қорытындылар жасауға оқырманды мәжбүрлейтін, қызықты және екіұштылықтың күрделі қабаттары болды. Бликсен үшін әңгіме...

While still in Kenya, Blixen had written to her brother Thomas, "I have begun to do what we brothers and sisters do when we don't know what else to resort to, I have started to write a book. I have been writing in English because I thought it would be more profitable." Upon returning to Denmark, aged 46, she continued writing in earnest. Though her first book, Seven Gothic Tales, was completed in 1933, she had difficulty finding a publisher and used her brother's contacts with Dorothy Canfield to help. The book was published in the United States in 1934 under the pseudonym Isak Dinesen, though the publisher refused to give Blixen an advance and discouraged the use of a pseudonym. When it was chosen as a Book of the Month Club selection, sales skyrocketed. This first book, highly enigmatic and more metaphoric than Gothic, won wide recognition in the United States, and publication of the book in the United Kingdom and Denmark followed, though with difficulty. Unable to find a translator she was satisfied with, Blixen prepared the Danish versions herself, though they are not translations, but rather versions of the stories with differing details. Blixen's explanation for the difference was that she "very much wanted it to be published in Danish as an original Danish book, and not in any — no matter how good — translation". The Danish critics were not enthusiastic about the book and were annoyed, according to Blixen, that it had first been published abroad. Blixen never again published a book in English first. All her later books were either published first in Danish, or published simultaneously in Danish and English. Her second book, now the best known of her works, Out of Africa, was published in 1937. Its success firmly established her reputation. Having learned from her previous experience, Blixen published the book first in Denmark and the United Kingdom, and then in the United States. Garnering another Book of the Month Club choice, Blixen was assured of not only sales for this new work, but also renewed interest in Seven Gothic Tales. She was awarded the Tagea Brandt Rejselegat (a Danish prize for women in the arts or academic life) in 1939. The work brought attention from critics who were concerned not only with literary appraisal of the book, but also with defining Blixen's intentions and morality. Post colonial criticism has linked her with contemporary British writers and in some cases branded her as just another morally bankrupt white European aristocrat. Danish scholars have not typically made judgments about her morality, perhaps understanding that while elements of racism and colonial prejudices, given the context and era, are inherent in the work, her position as an outsider, a Dane and a woman made evaluating her, rather than the work, more complex. Some critics, including Carolyn Martin Shaw and Raoul Granqvist, have judged her to be a racist and a white supremacist, while other critics, such as Abdul R. JanMohamed, have recognized both her romanticized colonial attitudes and her understanding of colonial problems, as well as her concern and respect for African nationalists. Five years after the publication of Out of Africa, Blixen published a collection of short stories called Winter's Tales (1942; Vinter eventyr). A departure from her previous Gothic works, the stories reflect the starkness of the times, occupation tinged with courage and pride, and hope for the future. The stories do not reflect resistance, but resilience, and explore the interdependence of opposites. She examines shame versus pride in "The Heroine", cowardice and courage in "The Pearls", master and servant in "The Invincible Slave Owners", and life versus death as well as freedom versus imprisonment in "Peter and Rosa". In "Sorrow acre", the best known story of the collection, Blixen explores victimization and oppression. Because of the war, she had to be creative about getting the manuscript published, travelling to Stockholm and meeting with employees at both the American and British embassies. The Americans were unable to ship personal items, but the British embassy agreed, shipping the document to her publisher in the United States. Blixen did not receive further communication about Winter's Tales until after the war ended, when she received correspondence praising the stories from American troops who had read them in the Armed Services Editions during the conflict. Blixen worked on a novel she called Albondocani for many years, hoping to produce a volume in the style of Les Hommes de bonne volonté by Jules Romains, with interwoven stories across several volumes. The main character, Harun al Rashid, was taken from One Thousand and One Nights. She worked on several collections at once, categorizing them according to their themes and whether she thought they were mostly to make money or literary. She jumped between writing the collections of stories for Albondocani to Anecdotes of Destiny to New Gothic Tales and New Winter's Tales. Almost all of Blixen's tales from the 1940s and 1950s follow a traditional style of storytelling, weaving Gothic themes such as incest and murder with myth and bewitchment as a means of exploring identity, morality and philosophy. Most also take place against the background of the 19th century or earlier periods. Concerning her deliberately old fashioned style, Blixen mentioned in several interviews that she wanted to express a spirit that no longer existed in modern times, one of being rather than doing. Her narratives hover between skillfully crafted illusion and romanticism, with a keen knowledge of the preferred tastes of her audience. Blixen crafted her English tales in a more direct manner and her Danish tales in a 19th century writing style which she felt would appeal more to them. Because she simultaneously worked on different collections, works written in this period were not published until almost a decade after they were originally written. During World War II, when Denmark was occupied by the Germans, Blixen started her only full length novel, the introspective tale The Angelic Avengers, under a French pseudonym, Pierre Andrezel, for the first and last time. Though it was written in Danish, she claimed that it was a translation of a French work written between the wars and denied being its author. The book was published in 1944 and nominated for a third Book of the Month Club selection. Blixen initially did not want the book to be nominated, but eventually accepted the distinction. The horrors experienced by the young heroines have been interpreted as an allegory of Nazism, though Blixen also denied that interpretation, claiming instead that the novel was a distraction that had helped her to escape the feeling of being imprisoned by the war. In 1956, in an interview for The Paris Review, she finally acknowledged that she was the author of the novel, saying that it was her "illegitimate child". Dorothy Canfield described "The Angelic Avengers" in her Book of the Month Club News review as "of superlatively fine literary quality, written with distinction in an exquisite style". A collection of stories, Last Tales (Sidste fortællinger) was published in 1957, followed in 1958 by the collection Anecdotes of Destiny (Skæbne Anekdoter). Last Tales included seven stories that Blixen had intended to be parts of Albondocani. It also included sections called New Gothic Tales and New Winter's Tales. Blixen's concept of the art of the story is perhaps most directly expressed in the stories "The Blank Page" and "The Cardinal's First Tale" in Last Tales. These tales feature many innuendos, which Blixen employed to force her reader into participating in the creation of the story. She mixed obscure references with explicit observation. Her writing was not just a retelling of tales, however; it was a complex layering of clues and double entendres which force the reader to deduce Blixen's intent and draw conclusions. The story, for Blixen, was vital to expression: it gives a recitation of experience, and simultaneously a potential vision of the possible. Blixen planned for Anecdotes of Destiny to be a final part of the Last Tales in 1953, but as she prepared all the stories, she decided to publish Anecdotes as a separate volume. She wanted both books to appear simultaneously, but because of publication issues Anecdotes was delayed for another year. The most famous tale from Anecdotes is "Babette's Feast", about a chef who spends her entire 10,000 franc lottery prize to prepare a final spectacular gourmet meal. The story evaluates relationships and examines whether the austere but charitable life led by the sisters, in adherence to an ideal, is less true to faith than the passionate gift from the heart of their housekeeper. The story was reproduced in a film directed and written by Gabriel Axel, which was released in 1987, and won the Best Foreign Film Oscar in 1988. In 1959, Blixen made her only trip to the United States. It was an extended trip spanning from January to April, and while the purpose was to complete a series of educational films and discussions for the Ford Foundation and Encyclopædia Britannica, Blixen intended to enjoy herself. She was the feature of a Life Magazine article in the edition of 19 January 1959 and attended two Broadway openings. Feted by the well to do of New York society, Blixen was invited to dine with socialites Babe Paley and Gloria Vanderbilt. She was photographed by Richard Avedon and Cecil Beaton; the guest of John Steinbeck, who hosted a cocktail party in her honor; and serenaded by Maria Callas. Nobel laureate Pearl Buck and poets e. e. cummings and Marianne Moore came to see her, as well. When Blixen expressed a desire to meet Marilyn Monroe, the author Carson McCullers arranged a meeting with Monroe and her husband, the playwright Arthur Miller. Throughout the trip, Blixen played upon her crafted persona as a reclusive aristocrat and an outsider, but also that of an eccentric, who would eat only oysters and grapes, and drink only champagne. It was clear that she was ill, as it was reported that she was "frail" and "weighed 63 pounds [28 kg]" and she spent part of her time receiving "intravenous infusions". After returning to Denmark, Blixen resumed working, despite severe illness, finishing the African sketches Shadows on the Grass in 1960. The last of her works published during her lifetime, it was awarded her fifth selection as a Book of the Month. A return to Africa memoir, Shadows explores the stereotypes and labels of Europeans and Africans, concluding that "prejudices reveal more about the perceiver than the perceived". The book consists of four tales: "Shadows on the Grass", which focuses on her Somali servant Farah; "Faith is Revealed", which relays the importance of symbolism; "The Great Gesture", which depicts medical issues in her community; and "Echoes from the Hills", which evaluates her loneliness after leaving Africa and the tireless vigil her staff from Africa kept on her former home for many years.

Ауру және өлім

1915 жылы Бликсенде сифилис диагнозы қойылып, ол сынап таблеткаларымен емделді. Кейбір деректер бойынша, ол күніне шамамен 1 грамм сынапты бір жылға жуық қабылдады, ал басқалары бірнеше ай ғана қолданғанын көрсетеді. Содан кейін Данияда емделіп, оған мырыш берілді, ол сифилис үшін дәрі ретінде тамшы түрінде қабылдауын жалғастырды, оның өзінің ауырсынуының себебі деп ойлады. Бликсен 1921 жылы Кенияда болған кезінде іштің ауырғанын айтқан. Бірнеше танымал дәрігерлер мен ішкі медицина мен неврология мамандары оған үшінші сатыдағы созылмалы сифилис диагнозын қойды. Могенс Фог, Бликсеннің неврологы, оның асқазандағы проблемалары сифилиске байланысты деп ойлады, қан мен омыртқалық сұйықтықты тексеру теріс нәтиже көрсеткеніне қарамастан. Африкадан кеткен кезде Бликсен анемия, сарғаю және арсенді шамадан тыс қолданған. Шашы түсіп бастағандықтан, ол шапқыштар мен қалпақ киіп жүрді. Көпшілік сифилис өмір бойына Бликсенді зардап шекті деп ойласа да, 1925 жылдан кейін оның жүйесінде сифилис бар екенін дәлелдей алмады. Оның жазу қабілеті сифилис ауруының соңғы кезеңіндегі ақыл-ойдың бұзылуынан зардап шекпегенін көрсетеді. Ол аяқтарында тұрақты сезінуді жоғалтып алды, бұл арсенді негізіндегі сифилиске қарсы препарат сальварсанды қолданумен байланысты болуы мүмкін. Оның асқазандағы ауырсынуын "тропикалық дизентерия" деп атаған, бірақ оның медициналық жазбаларында нәжіс талдауы туралы хабарлама болған. Бірнеше жыл бойы дұрыс қолданбаған соң, оның ас қорыту жүйесіне әсер еткен күшті слабительдерді "өмір бойы" қабылдады. Сондай-ақ, ол қатты темекі шегуші еді, бұл оның аз тамақтануымен бірге оған асқазан жарасы пайда болуына әкелді. 1946 және 1955 жылдары нейрохирург Эдуард Буш Бликсеннің омыртқа миына белдік симпатектомия жасады, бірақ оның ауырсыны қайтадан қайталанды. 1956 жылы оған асқазан жарасы диагнозы қойылса, профессор Торбен Кнудтзон Копенгаген университетінің ауруханасында операция жасады, бірақ ол кезде ол жетпістен асқан еді және денсаулығы нашар еді. Кейінгі бірнеше жылда ол сусызданудан және тамақтанудың жетіспеуінен зардап шекті, бұл оны әлсіретті және Хиллеродтағы Орталық ауруханада тағы төрт рет емдеуге жатқызылды. Емдеудің соңына таман ол дәрігерлерге лаксативтерді қолданғанын мойындады. Оның іш ауруының себебі әлі белгісіз. 1995 жылы Даниялық дәрігер Кааре Вейсманн жариялаған баяндамада оның созылмалы ауруының себебі ауыр металлдан улану болуы мүмкін деген қорытындыға келді. 2002 жылы Søgaard-тың Данияның медициналық тарих журналында (Dansk Medicinhistorisk Årbog) оның қате диагнозы Бликсен мен оның дәрігерлерінің қарым-қатынас жасамауына байланысты болды. Ол лаксативтерді дұрыс қолданбағаны туралы айтпағандықтан, дәрігерлер сифилиспен күресіп жатыр деп ойлады, әрқайсысы тиімді емдеу мүмкіндігін жіберді. Эрик Мюнстер де, Вайсман да қарым-қатынастың бұзылуын мойындады, өйткені Бликсенді 1950-ші жылдары қол жетімді болған пенициллинмен емдеген болса, сифилис алынып тасталуы мүмкін еді. Сондай-ақ, Бликсеннің үрейленетін аурулардан зардап шеккені белгілі, өйткені ол оларды өзінің "Африкадан тыс" кітабында сипаттаған. Бликсеннің медициналық тарихын талдау барысында Донелсон оның ауруы психосоматикалық ауру ма деп ойлағанын айтады және оның өмірінде оның аурулары ойлап шығарылған деген уәделер айтылған. Оның баспашысы Бликсеннің сифилисі жеке өмірінде аңыз екенін көрсетті, бірақ ашық түрде Бликсен өзінің созылмалы денсаулық мәселелеріне сифилисті кінәлады. Донелсон: "Оның ауруы туралы сенімі қандай болмасын, ауру суретшінің жеке аңызын құру үшін жасаған жобасына сәйкес келді". Тамақ іше алмай, Бликсен 1962 жылы 77 жасында, отбасының иелігіндегі Рунгстедлунд қаласында, күрт тамақтанудан қайтыс болды. Басқалар оның салмағын жоғалтып, ақырында өлімге ұшырауының себебі нервтік анорексия деп есептейді.

When Blixen was diagnosed with syphilis in 1915, she was treated with mercury tablets. She took approximately 1 gram of mercury per day for almost a year according to some reports, while others show she did so for only a few months. She then spent time in Denmark for treatment and was given arsenic, which she continued to take in drop form as a treatment for the syphilis that she thought was the cause of her continued pain. Blixen had reported severe bouts of abdominal pain as early as 1921, while she was still in Kenya. Several well known physicians and specialists of both internal medicine and neurology diagnosed her with third stage chronic syphilis. Mogens Fog, who was Blixen's neurologist, thought that her gastric problems were attributable to syphilis, in spite of the fact that blood and spinal fluid tests were negative. By the time she left Africa, Blixen was suffering from anemia, had jaundice and had overused arsenic. As clumps of her hair had begun to fall out, she took to wearing hats and turbans. Although it was widely believed that syphilis continued to plague Blixen throughout her lifetime, extensive tests were unable to reveal evidence of syphilis in her system after 1925. Her writing prowess suggests that she did not suffer from the mental degeneration of late stages of syphilis. She did suffer a mild permanent loss of sensation in her legs that could be attributed to use of the arsenic based anti syphilis drug salvarsan. Her gastric pain was often called "tropic dysentery", though no stool analyses were reported in her medical records. Concerned about gaining weight, Blixen took strong laxatives "during her whole adult life", which after years of misuse affected her digestive system. She also was a heavy smoker, which when combined with her minimal food intake led to her developing a peptic ulcer. In 1946 and 1955 the neurosurgeon Eduard Busch performed a lumbar sympathectomy on Blixen's spinal cord, but her pain returned. In 1956 when she was diagnosed with the stomach ulcer, Professor Torben Knudtzon performed surgery at Copenhagen University Hospital, but by that time, she was in her seventies, and already in poor health. Over the next several years, she continued to suffer from dehydration and a lack of nutrition, which rendered her weak and led to four additional hospitalizations at the Central Hospital in Hillerød. Late in her treatment, she finally confessed her use of laxatives to her doctors. The source of her abdominal problems remains unknown. A 1995 report published by the Danish physician, Kaare Weismann, concluded that the cause of her chronic pain and ailment was likely heavy metal poisoning. A 2002 report by Søgaard in the Danish Medical History Journal (Dansk Medicinhistorisk Årbog) attributed her misdiagnosis to a failure to communicate on both the part of Blixen and her doctors. As she didn't tell them about her laxative misuse, and the physicians believed they were fighting syphilis, each missed the opportunity for effective treatment. Both Erik Münster and Weismann also recognized the lapse in communication, as had Blixen been treated with penicillin, which was available by the 1950s, syphilis would have been able to be ruled out. It is also known that Blixen suffered from panic attacks, because she described them in her book Out of Africa. In her analysis of Blixen's medical history, Donelson points out that Blixen wondered if her pain was psychosomatic and states that during Blixen's lifetime her illnesses were rumored to be fabricated. Her publisher indicated that Blixen's syphilis was a myth in private, but publicly, Blixen blamed syphilis for her chronic health issues. Donelson concluded: "Whatever her belief about her illness, the disease suited the artist's design for creating her own personal legend." Unable to eat, Blixen died in 1962 at Rungstedlund, her family's estate, at the age of 77, apparently of malnutrition. Others attribute her weight loss and eventual death to anorexia nervosa.

Өлімнен кейінгі шығармалары

Бликсеннің өлімнен кейін жарық көрген еңбектерінің ішінде: «Эрренгард» (1962), «Карнавал: Көңіл көтерулер мен өлімнен кейінгі әңгімелер» (1977), «Дагеротиптер және басқа да эсселер» (1979) және «Африкадан хаттар, 1914–31» (1981) бар. 1960 жылдардың соңында Орсон Уэллс Динесеннің фильмдерінен құрылған антология жасауды жоспарлаған, онда «Батыр», «Нордернейдегі су тасқыны», «Ауылдық әңгіме» және «Толық ай» фильмдерін көрсетуді көздеген. «Батыр» фильмінің Будапештте бір күндік түсірілімінен кейін, оның қаржы демеушісі банкрот болғандықтан жоба тоқтатылды. «Өлмес әңгіме» 1968 жылы Уэллс тарапынан фильмге бейімделді және француз теледидары мен кинотеатрларда бірдей көрсетілді. Уэллс кейін «Түс көрушілер» фильмін түсіруге тырысты, бірақ тек бірнеше сахна ғана аяқталды. 1982 жылы Эмидио Греко Бликсеннің осы аттас туындысы негізінде «Эрренгард» атты итальяндық фильмді түсірді, бірақ қаржылық қиындықтарға байланысты ол 2002 жылға дейін жарық көрмеді. «Эрренгард: Ұсыну өнері» атты екінші фильм адаптациясы 2023 жылы Дания королевасы Маргрете II-нің шығармашылық қатысуымен шықты.

Рунгстедлунд мұражайы

Бликсен өмірінің көп бөлігін әкесі 1879 жылы сатып алған отбасылық Рунгстедлунд мүлігінде өткізді. Бұл мүлік Данияның астанасы Копенгагеннің солтүстігіндегі Рунгстед қаласында орналасқан. Мүліктің ең көне бөліктері 1680 жылға дейін салынған, және ол бұрын мейрамхана мен ферма ретінде пайдаланылған. Бликсеннің көптеген жазбалары автор Йоханнес Эвальдтың құрметіне аталған Эвальд бөлмесінде жазылған. 1940 жылдары Бликсен мүлікті басқару шығындарына байланысты сатуды қарастырды, бірақ үй Торкильд Бьёрнвиг, Франк Ягер, Эрлинг Шрёдер және тағы басқалар сияқты жас зиялылардың тобы үшін пана болды, олар үйді тұрғынындай тартымды деп тапты. Олар мүлікті әдеби салон ретінде пайдалана бастады, ол 1991 жылға дейін суретшілердің арасында қолданылып келді. Heretica журналын шығарған Бьёрнвиг Бликсенмен жақын достық қарым-қатынас орнатты. 1958-1960 жылдар аралығында үй жөнделіп, қалпына келтірілді, ал мүліктің бір бөлігі құстарға арналған қорық ретінде бөлінді. Қалпына келтірілгеннен кейін мүлік Дания әдеби академиясына табысталды және Бликсен мен оның бауырлары құрған Рунгстедлунд қорымен басқарылды. Ол 1991 жылы музей ретінде жұртшылыққа ашылды. 2013 жылы Карен Бликсен мұражайы Солтүстік елдер мұражайларының порталына қосылды.

Карен Бликсен мұражайы, Найроби

1931 жылы Данияға оралғанда, ол өзінің меншігін Remi Martin деген құрылысшыға сатты, ол жерді учаскелерге бөлді. Бликсеннің кофе өсірген жерінде пайда болған Найроби маңындағы аудан қазір Карен деп аталады. Бликсен кейінгі жазбаларында "Карен тұрғын ауданы" "менің құрметіме аталды" деп мәлімдеді. Бликсеннің фермасына иелік еткен отбасылық корпорация "Карен Кофе Компаниясы" болып тіркелді, ал ол тұрған үйді басқарма төрағасы, оның ағасы Айге Вестенхольц салған. Вестенхольц кофе компаниясына Бликсеннің есімі емес, өз қызы Кареннің есімін бергенімен, ауданды дамытқан құрылысшы оның компаниясының атын емес, белгілі автор-фермердің атын таңдады. Бірнеше рет қолы ауысқан Бликсен тұрған бастапқы ферма 1964 жылы Дания үкіметі сатып алып, Кенияға тәуелсіздік сыйы ретінде тапсырды. Үкімет сол жерде тамақтану колледжін ашты, ал 1985 жылы "Африкадан тыс" фильмі шыққаннан кейін колледж Кенияның Ұлттық мұражайларына қосылды. Бір жыл өткен соң Карен Бликсен мұражайы ашылды, онда Бликсен Африканы тастап кеткен кезде леди Макмилландан қайта сатып алынған оның көптеген жиһаздары қойылған. Мұражай ғимараты Бликсенмен байланысы үшін ғана емес, сонымен қатар Кенияның еуропалық қонысының мәдени өкілі және 19 ғасырдың соңындағы бунгало сәулет стилінің маңызды ескерткіші ретінде маңызды мәдени орын болып саналады.