Кіріспе

Шкунерлер алмасуы қарсы М'Фаддон, 11 U.S. (7 Cranch) 116 (1812), АҚШ Жоғарғы Сотының федералды соттардың достық шетелдік әскери кемеге қарсы талап қою бойынша құзыретіне қатысты ісі. Сот халықаралық дәстүрлі заңды түсіндіріп, бұл мәселені шешуде ешқандай құзыреті жоқ екенін анықтады.

Өмірбаян

Джон Макфаддон мен Уильям Гритамға тиесілі "Шунер биржасы" 1809 жылы 27 қазанда Мэриленд штатының Балтимор қаласынан Испанияның Сан-Себастьян қаласына жөнелтілді. 1810 жылы 30 желтоқсанда биржа Наполеон Бонапарттың бұйрығымен басып алынды. Содан кейін "Байланса" қаруланып, француз әскери кемесі ретінде "Балау" атауымен пайдалануға берілді. Кеме дауылдан зақымдалғандықтан Филадельфияға тоқтағаннан кейін Макфаддон мен Гритам кеме заңсыз алынған деп, оны ұстап алу үшін Пенсильвания округінің АҚШ сотына шағым жасады. Аудандық сот дауды қарауды өз құзыретінен тыс деп тапты. Апелляциялық шағымда Пенсильвания округінің аудандық соты аудандық соттың шешімін өзгертіп, оны істің мәнін қарауға бұйырды.

Шешім

Жоғарғы Сот аудандық соттың шешімін қайтарып, аудандық соттың арызды қараудан бас тартуын растады. Бас судья Маршалл Жоғарғы соттың қорытындысын айтты. Ол егемендіктің анықтамасы бойынша мемлекеттің өз аумағында абсолютті және айрықша юрисдикциясы бар екенін, бірақ ол ымдаулы немесе ашық келісіммен юрисдикциядан бас тарта алатынын атап өтті. Сонымен қатар, Маршалл халықаралық дәстүрлі құқықта юрисдикциядан бас тарту туралы тұжырымдаманы бірқатар жағдайларда қабылдағанын атап өтті. Мысалы, шетелдік патшалар мен олардың елшілері елдегі соттардың құзырынан азат болған. Сол сияқты, шет елдік әскерге өз аумағы арқылы еркін өтуіне рұқсат берген мемлекет, әдетте, сол әскерге қатысты юрисдикциядан бас тартуды білдіреді. Бұл әдет халықаралық қатынастар үшін өте берік және қажетті болып табылады, сондықтан алдын ала ескертусіз оны бұзуға тырысуымыз дұрыс емес. Маршалл сонымен қатар әскердің еркін өту құқығы әдетте нақты берілуі керек болғанымен, теңіз әдет-ғұрыптары бойынша елдің порттары барлық достық кемелерге ашық деп есептеледі. Бір ел өз порттарын басқа елдің әскери кемелеріне жаба алатын болса, ол үшін белгілі бір декларация шығару керек. Мұндай мәлімдемесіз достық шетелдің әскери кемесі бір елдің портына оның ықтиярхатымен кіре алады. Маршалл жеке сауда кемелері мен азаматтар арасындағы айырмашылықты одан әрі ажыратты, олар елдің келісімін алғаннан кейін оның порттарына кіргенде мемлекеттің юрисдикциясына жатады, ал әскери кемелер. Жеке кемелер әскери кемелер сияқты мәртебеге ие емес және оған байланысты артықшылықтарға ие емес. Сондықтан Маршалл "халықаралық құқық қағидасы бойынша, достық державаның порттарына кірген ұлттық әскери кемелерді сол мемлекеттің келісімімен оның юрисдикциясынан босатылған деп қарастыру керек" деген қорытындыға келді. Осы талдауды қолдағы фактілерге қолдану арқылы Маршалл соттардың бұл іс бойынша құзыреті жоқ деп тапты.

Маңыздылығы

Бұл шешім "шетелдік мемлекеттің иммунитеті туралы ілімнің алғашқы нақты мәлімдемесі" ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, Соттың үкіметтің саяси тармақтарының әрекетісіз юрисдикцияны табуға дайын еместігі, кейбір нақты диктаттармен бірге, АҚШ Мемлекеттік департаментінің иммунитет туралы ресми және жеке шешімдеріне соттардың үлкен құрмет көрсету дәстүріне әкелді. Бұл жүйе сот түсіндірулеріне оң баға бермей, 1976 жылы "Шетелдік егемендік иммунитеттері туралы" заң қабылданды.