Кіріспе
Византия империясындағы еврей философы грек раввині Зерахия (ивритте, Зерахия ха Явани немесе ха Евани; кейде "Ра'За'Х" деген акронимикалық лақап атымен белгілі) - XIII немесе XIV ғасырда Византия империясында өмір сүрген грек еврей этикасы. Оның өмірі туралы егжей-тегжейлі мәлімет жоқ, тек ол "Сефер ха Яшар" атты этикалық еңбектің авторы болған (осылай аталған көптеген басқа еврей жазбаларымен шатастырмау керек); бұл еңбек Якуб Тамның сол есімдегі халахикалық еңбегімен шатастырылды және қате аталып, атақты тосафистке жатқызылды. Бұл қателікті Менахем Лонцано анықтады, ол өзінің "Дерэк Хайым" ("Шете Ядот", 122-бет) өлеңінде сөзбе-сөз аталған этикалық еңбектің Зерахияға тиесілі екенін айтады. Алайда Лонцано оның авторын дұрыс анықтауға қол жеткізе алмады, өйткені екінші қате пайда болды. Зерахиях ха-Еванидің аты белгілі Сефер ха-Маордың авторы Зерахиях ха-Леви Герондимен бірдей болғандықтан, кейбір библиографтар Сефер ха-Яшарды соңғысына жатқызған. "Сефер ха-Яшар" он сегіз қысқа тарауға бөлінген, онда адамның Құдаймен қарым-қатынасының негізі болып табылатын этикалық принциптер қарастырылады. Бұл Бахья ибн Пакуданың "Хобот ха Лебабот" шығармасының көшірмесі. Зерахия өзінің алғы сөзінде оқығанын мойындайды, бірақ ол оны орташа оқырман үшін тым ұзақ және терең деп тапты. "Сефер ха-Яшардың" "Хобот ха-Лебаботқа" деген қарыздығы, әсіресе, Бахияның "Шаар ха-Йиһуд" және "Шаар ха-Бехина" деп аталатын тараулардың қысқаша қорытылуы болып табылатын "Сод Бериат Олам" деп аталатын бірінші тарауда айқын көрінеді. "Сер ха-Яшар" алғаш рет 1526 жылы Константинополде басылып шықты, содан бері жиырма төрт рет басылып шықты.
Rabbi Zerachiah the Greek (in Hebrew, Zerachiah ha Yavani or ha Yewani; sometimes known by the acronymistic nickname "Ra'Za'H") was a Greek Jewish ethicist who resided in the Byzantine Empire in the thirteenth or fourteenth century. Of his life no details are known, except that he was the author of an ethical work entitled Sefer ha Yashar (not to be confused with the many other Jewish writings of the same name); this work was confused with Jacob Tam's halakhic work of the same name and erroneously attributed to the renowned tosafist. This error was detected by Menahem Lonzano, who, in his poem "Derek Ḥayyim" ("Shete Yadot," p. 122), expressly states that the ethical work in question belonged to Zerahiah. Lonzano did not succeed, however, in correctly establishing the identity of its author, for a second error immediately arose. Since Zerahiah ha Yewani had the same initials as Zerachiah Ha Levi Gerondi, the author of the well known Sefer ha Ma'or, the Sefer ha Yashar was attributed by some bibliographers to the latter. The Sefer ha Yashar is divided into eighteen short chapters, and treats the ethical principles which underlie the relation of man to God. It is an imitation of Bahya ibn Paquda's Hobot ha Lebabot, which Zerahiah acknowledges in his preface that he had studied, although he found it too long and too profound for the average reader. The indebtedness of the Sefer ha Yashar to the "Hobot ha Lebabot" is especially evident in the first chapter, entitled Sod Beri'at 'Olam, which is simply a brief summary of the chapters called Sha'ar ha Yihud and Sha'ar ha Behinah in Bahya's work. The Sefer ha Yashar was first published at Constantinople in 1526, and since then has passed through twenty four editions.
Ресурстар
Зерахиях ха-Евани. Еврей энциклопедиясы. Фанк және Вагналс, 1901 1906; келесі библиографияны келтіреді: De Rossi, Dizionario, s. v. Tam, Jacob; Нахман Крокмал, Kerem Ḥemed, iv. 272; Елияким Кармоли, Жосттың Анналенінде, I. 155; Мориц Штейншнайдер, С. Бодл. - Аға, құлақ түріңіз. 2586 2588 деген сан.
De Rossi, Dizionario, s. v. Tam, Jacob;
Nachman Krochmal, in Kerem Ḥemed, iv. 272;
Eliakim Carmoly, in Jost's Annalen, i. 155;
Moritz Steinschneider, Cat. Bodl. cols. 2586 2588.