Кіріспе
Сербияның Ұлттық мұражайы - Сербияның Белград қаласындағы ең үлкен және ең көне мұражай. Ол Белградтың орталық аймағында Республика алаңы, бұрынғы Театр алаңы және үш көше: Чика Любина, Васина және Лазе Пачуа арасында орналасқан. Оның негізгі қасбеті Республика алаңында, ал ресми мекенжайы 1a Республика алаңында орналасқан. Мұражай 1844 жылы 10 мамырда құрылған. 1950 жылы қазіргі ғимаратына көшіп, 1952 жылы 23 мамырда салтанатты түрде ашылды. Мұражайдың қоры құрылғаннан бері 400 000-нан астам бұйымға, соның ішінде көптеген шетелдік шедеврлерге дейін өсті. Сербияның Ұлттық мұражайы ғимараты 1979 жылы мәдениет ескерткіші деп жарияланды.
The National Museum of Serbia is the largest and oldest museum in Belgrade, Serbia. It is located in the central zone of Belgrade on a square plot between the Republic Square, formerly Theatre Square, and three streets: Čika Ljubina, Vasina and Laze Pačua. Its main facade is on the Republic Square and the official address ia 1a Republic Square. The museum was established on 10 May 1844. It moved into the present building in 1950, with the grand opening of the venue on 23 May 1952. Since its founding, the museum's collection has grown to over 400,000 objects, including many foreign masterpieces. The National Museum of Serbia building was declared a Monument of Culture of Great Importance in 1979.
Тарих
Ұлттық музей ғимараты салынбастан бұрын бұл жерде "Дарданелл" деп аталатын әйгілі мейрамхана болған, ол сол кездегі мәдени және көркемдік элитаның кездесу орны болған. Ескі мейрамхананы бұзу Республика алаңының өзгеруінің басталуын білдірді. Бүгінде Сербия Республикасының ең маңызды мұражайы орналасқан ғимарат 1902-1903 жылдары Белградтағы ең көне қаржы институты Управа Фондова үшін салынған. Ғимарат архитекторлар Андра Стеванович пен Никола Несторовичтің жобасына сәйкес салынған. Бұл - іргетасы темір бетоннан жасалған алғашқы ғимараттардың бірі. Шын мәнінде, іргетасты қазу кезінде бұрынғы Стамбул қақпасының жақын жерінде болғандықтан, әр түрлі шұңқырлар, құдықтар мен жертөлелер кездесті. Жаңадан салынған екі қабатты ғимарат өз уақытында нағыз сарай болған. Оның көлемдік тұжырымдамасы орталық және бүйірлік Ризал сайттары мен академиялық қасбеттің үстіндегі күмбезді ұзын қатты блок түрінде жасалған, бұл күмбездердегі нео-барокколық элементтермен нео-реенессанс стильінің қағидаттарына негізделген. Ең үлкен назар монументалды баспалдаққа және банк терезелері бар залга аударылды, олар банктің негізгі үй-жайлары ретінде екінші реттік маңызға ие болды. Шамамен үш он жыл өткен соң Югославияның Мемлекеттік ипотекалық банкінің дамуы, Управа Фондованың мұрагері, ғимаратты қайта құру қажеттілігін тудырды. Кеңейтуді архитектор Воин Петрович конкурстан тыс жасаған, ол Лазе Пачу көшесіне қараған қосымша қанатты және атриумды жобалаған. Ғимараттың жаңа бөлігі интерьердің бұрынғы бөлігімен бірдей элементтерге ие болды, ал соңғы кескінде ғимарат екі монументалды баспалдақ пен екі залға ие болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ипотекалық банк ғимараты бомбаға түсіп, күмбезі бар орталық бөлігі қираған. Соғыстан кейін ғимараттың мақсаты мүлдем өзгерді, өйткені онда ұлттық мәдениет мекемелерінің бірі қоныс аударды. Конституционалистік кезеңде құрылғаннан бастап Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Ұлттық музей бірнеше рет орнын өзгертті. Бастапқыда ол капитан Мишаның ғимаратында (1863) орналастырылды, көп ұзамай ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қираған екі іргелес ғимаратқа көшірілді. Сонымен қатар мұражайдағы көркемөнер коллекцияларын басып алушылар басып алып, тонаған. Соғыс аралығы кезінде мұражайға жеке ғимарат берілмеген. Мұражай Кнеза Милоша көшесі, 58 мекен-жайында орналасқан. 1935 жылы Жаңа Корольдік сарай мұражайдың резиденциясы болып, Корольдік мұражай деп аталды. Кейіннен ол Принс Пол мұражайы деп аталды, ол Тарихи мұражай мен Заманауи өнер мұражайынан (1929 жылы құрылған) құралған, ол 1935 жылы біріктірілген. 1948 жылы Жаңа сарай қалпына келтіріліп, Республиканың әкімшілік орнына айналды. Осы мақсатта мұражай Студенттер алаңындағы бұрынғы қор биржасының ғимаратына, ал ішінара Любица ханшайымы сарайына көшірілді. Келесі жылы Ташмайданға жоспарланған Ұлттық музей ғимаратының алғашқы сәулет конкурсы жарияланды. Жоба авторы - сәулетші Миладин Прлевич, бірақ Коминиформ бұл идеяны мақұлдамады. Содан кейін мұражай Ипотекалық банк ғимаратына көшірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін банк ғимаратының алғашқы жөндеуін 1950 жылы архитектор Доброслав Павлович жүргізді, бірақ ғимараттың жалпы қайта құруын 1965-1966 жылдары Александр Дероко, Петар Анагности және Зоран Петрович архитекторлары жасады. Орталық күмбез қалпына келтірілді және кеңселер мен жұмыс орындары бар орталық жол көтерілді. Ондағы терезелері бар залды қайта жөндеуден кейін кітапханаға айналдырды. Бастапқыда Республика алаңынан үш бағыттағы баспалдақпен кіретін ескерткіш ішкі сипат алды, ал Васина көшесінен басқа кіреберіс музейдің негізгі кіреберісінде болды, ол тікелей басқа залына қосылды. Функционалдық жағынан ғимараттың құрылысы жаңартылып, кеңістік пен коммуникациялар екі есеге көбейтілді, ал дизайн жағынан 1902 жылғы сипаттама элементтерін және көркемдік жағынан ажырамас бірлік ретінде сақталды. XX ғасырдың 60-жылдары ішкі жөндеу жұмыстары сырттан көрінбейтін және мұражайдың ішкі байланысын бұзбайтын түрде жүргізілді.
2003-2018 қайта құру
2003 жылы тұрақты көрме демонтаждалды және ғимарат алдағы қайта құру үшін жабылды, бірақ бұл процесс жылдар бойы созылып, ештеңе жасалмаған саңылаулармен қоса, 2018 жылдың қаңтарына дейін мұражай әлі ашылмаған. 2012 жылдың 25 қаңтарында Белградтағы Ұлттық мұражайдың халыққа жабылып отырғанына он жыл өткен соң, жетекші серб газетінің / Press веб-сайтының Владимир Богданович сербтерге қарсы мәдени геноцидтің он жылдығы деп аталатын мақала жазып, жұмыс істейтін ұлттық мұражайдың қажеттілігі мен маңыздылығына тоқталды. Ол сондай-ақ музейдегі өнердің сақталуын сынға алды. Фасад 2015 жылы аяқталды және ғимарат мемлекеттік қорғауға алынғандықтан, оны бастапқы көрінісіне қайта құру керек болды. 2016 жылдың ортасында интерьерлер бойынша жұмыстар басталды. Музейге Васина көшесінен кіру негізгі кіру нүктесі болып қала береді, ал Республика алаңына алып баратын шығыс есіктер, оның сәулет баспалдағы, шығу нүктесі ретінде бейімделеді. Салтанатты ашылу салтанатына ғимараттың қасбетіне проекциялар, сондай-ақ танымал украиналық балет бишісі Сергей Полунның жарнамалық бейнесі енгізілді. Белградтағы Ұлттық музей 2021 жылдың 8 сәуірінде Сербияның Ұлттық музейі болып қайта аталды.
Бүгін
Сербияның Ұлттық мұражайы - көлем мен көлем бойынша, сондай-ақ сыртқы пішіні мен стилі бойынша монументалды, өкілді қоғамдық ғимарат. Бұл әсіресе екі қос бағаналы және керемет күмбезді кіреберіс аймағында айқын көрінеді. Барлық қасбеттер нео-реенессанстық шығу тегі бар полихромды әшекейлермен сипатталады. Монументалдылық интерьерде де сол кездегі танымал суретшілер жасаған бай безендірулермен көрініс тапты: Андреа Доменико (Ол ескі сарай ғимаратының ішкі бөлмесіндегі сәндік қабырға кескіндемесі суретшісі ретінде де белгілі), Франц Вальдман және Бора Ковацевич. Белградтағы Ұлттық музей ғимараты өзінің сәулет және мәдени, қалалық және тарихи құндылығы үшін Сербия Республикасы үшін үлкен маңызы бар мәдени мұра ескерткіші болып бекітілді.
Жинақтар
Мұражайда 34 археологиялық, нумизматикалық, көркемдік және тарихи коллекциялар бар.
Археологиялық коллекциялар
Негізгі коллекция Винчаның әйелдері мен Лепенски Вир сияқты Винчаның мүсіндерінен тұрады (біздің заманымызға дейінгі 6 - 5 мыңжылдық). Сонымен қатар, ежелгі Римнен көптеген мүсіндер, қару-жарақ, қалқандар және басқа да заттар, ежелгі Грекиядан 1005 заттар және келт тектес әртүрлі заттар бар. Бұл кезеңдегі ең құнды бұйымдар - Дупляя күймесі (б.з.д. 16-XIII ғасыр), Требеништадан алтын маскалар (б.з.д. Сондай-ақ, ежелгі Мысырдан жиналған заттар бар. Ең танымал бұйым - егіпет діни қызметкері Несминнің алтын саркофагы мен мумиясы.
Нумизматика
Нумизматикалық коллекцияда 300 000-нан астам бұйым бар (монеталар, медальдар, сақиналар, мөрлер). Жинақ б.з.д. 6 - 5 ғасырлардағы он кіші жинаққа бөлінген. Оған Македонияның Филипп II (359 - 336 жж.) және Ұлы Александр (336 - 323 жж.) шығарған монеталар жинағы кіреді. Жинақта бірегей заттар да бар: император Валентиан I-нің 364 жылы соғылған алтын медальоны, Сербия королі Стефан Радославтың билігі кезіндегі күміс динарлар және басқалар.
Ортағасырлық коллекция
Мұражайда ортағасырлық бұйымдардың үлкен коллекциясы бар, көбінесе Еуропа мен Азиядан. Ең маңыздысы - 1186 жылы Сербия Корольдігінде (ортағасырлық) жазылған 362 бетті суретті Мирослав Ізгі хабарларының қолжазбасы. Бұл қолжазбаның тарихи құндылығын мойындау үшін оны ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралар тізіліміне енгізді. Жинаққа 14 ғасырдағы Киелі король Стефан Деканскидің саркофагы, Сербия патшасы Теодораға (1322 жылға дейін) және Сербия королі Стефан Радославқа (121920) тиесілі сақиналар, 1300-жылдардағы король Милутиннің шапаны, 1402 жылғы князь Лазарға арналған мақтау Евфемияның әйгілі кестесі, 1200 жылдан 1500 жылға дейінгі 120-ға жуық икона, оның ішінде Охрид жинағы.
Көркем туындылар жинағы
Халықаралық суретшілердің суреттері мен графикасы жинағында 2446 нысан бар, ал Югославия өнерінің жинағында 6000-нан астам нысан бар, оның ішінде 18-19 ғасырлардағы серб авторларының 1700 картинасы және 20 ғасырдағы 3000 картинасы бар. Бұл Сербияның ортағасырлық өнер жинағын қамтымайды. Мұражайда серб, француз, голланд, фламанд, итальян, орыс, неміс, жапон, қытай (1644-1978 жылдар), ағылшын, испан, венгр, румын, болгар, югослав және басқа да көркемөнер коллекциялары бар. Жинақта 16000-ға жуық сурет, графика, суреттер, иконалар мен баспалар, 900-ден астам мүсіндер бар. Француз шеберлерінің жинағы Ұлттық музейдің ең маңызды қоры болып табылады. Онда Матисс, Пикассо, Ренуар, Руо, Дега, Сезанн және басқалардың өте сирек кездесетін туындылары бар. Бұл суреттердің көпшілігін Югославияның ханзадасы Павел жинап, сыйға тартқан. Ерих Шломович - XX ғасырдың басында дүниеге келген белградтық жас. Жас кезінде әлемдегі ең ірі өнер саудагері Амброаз Вольярдың қорғауында болды. Бұл байланыс оны 1941 жылы 600 данадан тұратын жеке коллекциясын жасауға итермеледі. Шломович коллекциясы - Балқандағы француз өнерінің ең ірі және бай коллекциясы, сондай-ақ әлемдегі ең әдемілердің бірі.