Кіріспе

Етқоректілер түрлері Жалпы генета (Genetta genetta) - Африканың жергілікті шағын вивебридтер, олар оңтүстік-батыс Еуропаға әкелінді. Сахарадан солтүстікке қарай, саванна аймақтарында Сахарадан оңтүстік Африкаға дейін және Арабия, Йемен және Оман жағалауында кең таралған. IUCN Қызыл тізімінде ең аз қамтылған деп саналады. Оның иығынан құйрығының түбіне дейін түкті, құйрығының ұшы ақ, артқы аяқтары қара түсті. 2019 жылы Португалияның оңтүстігінде меланисттік жеке тұлға тіркелді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Солтүстік Африкада ортақ генетикалық ортақ Жер Ортоңқы теңізінің батыс жағалауында және батыста Сенегал мен Мавританиядан бастап, Сахарадан оңтүстікке қарай Саванна аймағында, шығыста Сомали мен Танзанияға дейін кең жолақта кездеседі. Арабия түбегінде Сауд Арабиясының, Йемен мен Оманның жағалау аймақтарында тіркелді. Тағы бір үздіксіз популяция Оңтүстік Африкада, оңтүстік Анголадан Замбия, Зимбабве мен Мозамбикке дейін мекендейді. Ол үңгірлері бар таслы жерлер мен тығыз бұталы жерлер сияқты мол баспана беретін жапырақты және мәңгі жасыл мекендердің кең ауқымында тұрады, сонымен қатар елді мекендер мен ауыл шаруашылығы жерлеріне жақын келеді. Ал Ливия, Мысыр және Замбияда сирек кездеседі. Кейп провинциясында және Фри-Стейт провинциясындағы Кваква ұлттық паркі. Бұл жануарлар Жер ортасы аймағына шамамен 1000-1500 жыл бұрын Магрибтен жартылай үй жануарлары ретінде әкелінді. Ол Пиреней түбегінен Балеар аралдарына және Францияның оңтүстігіне дейін тарады. Еуропадағы оның аумағы тарихи тұрғыдан Луара және Рона өзендерімен шектеледі деп саналады, олар солтүстікке және шығысқа қарай оның кеңейуіне кедергі келтіреді деп есептелді; Францияның оңтүстік-батысынан тыс кездесетін үлгілер, осының салдарынан, көбейіп келе жатқан популяциялардың белгілері емес, тұтқыннан қашып шыққандар деп саналды. Алайда, Рондан шығысқа қарай генеттер тіркелді. Осыған байланысты және олардың дәстүрлі аймағының шетінде үлкен тұқымдық популяциялардың болуынан, транс-рондан үлгілері қалаларда салынған көпірлерді пайдалана отырып, өзеннен өткен үлгілерден тараған қалыптасқан популяцияларды білдіреді деп есептеледі. Кейбір кездескен көріністер Италияның шығысына дейін тіркелген, онда Пьемонт аймағының таулы аймақтарында және Аоста аңғарында бірліктер байқалды. Швейцария, Германия және Нидерландыда байқалған адамдар әлі де қашып кеткен немесе тұтқыннан босатылған деп саналады. Оңтүстік-батыс Еуропада ол емен мен қарағай ормандарында өседі, сонымен қатар зәйтүн бақшаларында, жағалау аймақтарында, күл бақшаларында, таслы жерлерде және бұталық жерлерде өмір сүреді. Ол ашық жерлерде, батпақтарда және дәнді дақылдар егілетін жерлерде сирек кездеседі. Су ағыстары бойында мол болғанына қарамастан, судың болуы маңызды деп саналмайды. Ол тынығу орындары ретінде шатырда қалың жапырақты ағаштар мен көтерілуші өсімдіктер өскен қалың бұталарды пайдаланады. Солтүстік аймақтарда ол төменгі биіктіктегі, жоғары температуралы және аз жауын-шашынды жерлерді жақсы көреді. Испанияның орталық бөлігіндегі Мансанарс саябағында ол көбінесе көптеген тау-тасты және бұталы жерлерде тіршілік етеді. Ол елді мекендерге жақын орналасуды қабылдай алады. Жалпы генети мен орман тышқаны бір тіршілік ортасы мен нишаларды, атап айтқанда Жерорта теңізі ормандарын бөліседі. Шығыс Судан саваннасында 2015 және 2018 жылдар аралығында жүргізілген зерттеулер кезінде шекарадан тыс Диндер-Алаташ қорғалған аумағы кешенінде тіркелді. Солтүстік Эфиопияда ол таулы Дегуа Тембиен ауданында тіркелді.

Экология және мінез-құлық

Жалпы гендер жалғызбасты болады. Ересектер түнгі және кешкі уақытта әрекет етеді, олардың белсенділігі күн батудан кейін және күн шықпай тұрып жоғары болады; жасөспірімдер күндіз белсенді болуы мүмкін. Олар күндіз ағаштардың қуыстарында немесе бұталардың арасында демалады және жиі сол демалыс орындарын пайдаланады. Оңтүстік Испанияда ересектер үйде орташа есеппен шамамен 2 - 3 адам тұрады. Аталық және аналық диапазондар бір-бірімен жабысады, бірақ бір жынысты мүшелер жоқ. Солтүстік Испанияда үш әйелдің үй-жайлары шамамен екіден екіге дейін болды Солтүстік-шығыс Испанияда жүргізілген зерттеу барысында еркектер түнде әйелдерге қарағанда белсендірек екені анықталды, өйткені олардың мөлшері үлкен, бұл еркектердің физиологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін энергияға деген қажеттіліктері үлкен екенін көрсетеді. Әйелдер әдетте салмағы аз және жалпы белсенділігі төмен. Әйелдердің үй аймақтары еркектерге қарағанда кішірек. Ер адамдарда орташа жылдық мекендеу аумағы - 0,7 мың, ал әйелдерде - 0,8 мың. Ер адамдарда барлық маусымда мекендеу аумағы үлкен болса, ерлер мен әйелдер арасындағы айырмашылықтар қыс мезгілінде аса айтарлықтай. Олардың мекендеу аймағы көктемде сәл кеңейеді, өйткені олар түнгі уақытта ғана емес, жұп іздеуде де белсендірек. Олардың белсенділігі артып, қажетті азық-түлік алу үшін көбірек күш-жігер қажет етеді. Еркек пен әйелдің екеуі де үйлерінде иіс таниды. Аналық балықтар өз аумағын иіс бездері арқылы белгілейді. Аталықтары аналықтарына қарағанда жиірек белгілейді, көбінесе иіс бездерін пайдаланбай, несеппен бүркіп, негізінен көбейту маусымында жасайды. Екеуінің де жырлау белгілері басқа гендердің репродуктивті және әлеуметтік мәртебесін анықтауға мүмкіндік береді. Жалпы генеттер де өз аумақтарының шетінде орналасқан белгілі бір латриналарда дефекация жасайды және басқа иіс белгілеріне ұқсас функция атқарады. Сонымен қатар, ол қызыл алабұға (Sciurus vulgaris) мен сопая (Eliomys quercinus) -ге жем болады. Генеттер олжаларын иіс арқылы анықтайды, ал мысықтар сияқты, мойыннан тістеп өлтіреді. Кішкентай кеміргіштерді артқы жағынан ұстап, басын шауып өлтіреді, содан кейін басын жейді. Испанияда жалпы генеттер паразиттік құрттар, сондай-ақ құйрықтар, бөренелер мен құрттардың жұқтыруынан зардап шегуі мүмкін. Жалпы генеттерде фтираптерлік Eutrichophilus genettae және Lorisicola (Paradoxuroecus) genettae те кездеседі. Африкадағы жыртқыш жануарларға африкалық барс, сервал, каракал, бал барс және ірі құсқұстар жатады. Сонымен қатар, қызыл түлкі мен еуразиялық қазқаз да жыртқыш болып табылады.

Қауіптер

Жалпы генетикалық жүйелерге үлкен қауіп төндірмейтіні белгілі емес. Солтүстік Африка мен Оңтүстік Африканың кейбір жерлерінде оларды терісі үшін аңғарып жатады. Португалияда олар жыртқыш аңдар тұзағына түсіп қалады. Ибицада урбанизация мен инфрақұрылымның дамуы тіршілік ортасының жойылуына және бөлшектелуіне әкеледі.

Таксономия

Виверра генетта - 1758 жылы Карл Линней ұсынған ғылыми атау. Жалпы генеттің 30-дан астам түр-тұқымы сипатталған. Келесілер жарамды деп саналады: G. g. senegalensis (Fischer), 1829 Сахара түбегіндегі Африка G. g. dongolana (Hemprich and Ehrenberg), 1832 Arabia Genetta felina зоологиялық коллекциядағы 5500 Viverrinae үлгілерін салыстырған морфологиялық диагноздарға негізделген түр ретінде қайта жіктелді. Басқа виверридтермен бірге генеттер тірі етқоректілердің қатарында, морфологиялық тұрғыдан олар бүкіл тәртіптің жойылған жалпы ата-бабасына ең жақын деп саналады.