Кіріспе

Сүтқоректілердің парафилетикалық тобы

"Үлкен мысық" термині әдетте Panthera туысының бес тірі мүшесінің кез-келгенін, атап айтқанда, жолбарысты, арыстанды, ягуарды, бармақты және қар бармағын, сондай-ақ пантерина емес гепард пен пуманы білдіреді. Барлық мысықтар Felidae тұқымдасынан тараған, олардың бұлшық еттері, қан айналым жүйесі, сүйек қаңқасы және мінез-құлқы ұқсас. Гепард пен пума дене құрылысы жағынан басқа үлкен мысықтардан, ал одан да көп, кішкентай мысықтардан ерекшеленеді. Міндетті ет жейтін жануарлар ретінде, үлкен мысықтар өздерінің табиғи жоратындары жоқ, тағам тізбегінің ең жоғарғы сатысындағы басты жыртқыштар саналады. Табиғи ареалдары Америка, Африка және Азияны қамтиды; барс пен жолбарыстың ареалы Еуропаға, әсіресе Ресейге дейін жетеді. Felinae тұқымдасы негізінен кішкентай және орташа өлшемді мысықтарды, соның ішінде үй мысықтарын, бірақ сонымен қатар пума мен гепард сияқты кейбір үлкен мысықтарды да қамтиды. 2010 жылы "Молекулярлық филогенетика және эволюция" журналында жарияланған зерттеу үлкен мысықтардың эволюциялық байланыстарын анықтауға көмектесті. Зерттеу көрсеткендей, қар барысы мен жолбарыс – туыс түрлер, ал арыстан, барс және ягуар бір-бірімен жақын туыс. Жолбарыс пен қар барысы шамамен 3,9 миллион жыл бұрын ортақ ата-бабасынан бөлініп шықты. Содан кейін жолбарыс плиоцен дәуірінің соңында, шамамен 3,2 миллион жыл бұрын ерекше түрге айналды. Арыстанның, барстың және ягуардың ата-бабасы басқа үлкен мысықтардан 4,3–3,8 миллион жыл бұрын бөлініп шықты. 3,6 мен 2,5 миллион жыл аралығында ягуар арыстан мен барс ата-бабасынан бөлінді. Арыстан мен барс шамамен 2 миллион жыл бұрын бір-бірінен бөлінді. Ең ерте үлкен мысықтың қазба қалдығы, Panthera blytheae, 4,1–5,95 миллион жыл бұрын Тибеттің оңтүстік-батысында табылған.

Үрлеу

Құрқыра білу қабілеті – ұзартылған және арнайы бейімделген көмекей мен жаңқа аппаратының арқасында пайда болады. Көмекей жаңқа сүйегіне жалғасқан, ал жаңқа сүйегі сүйектер тізбегінен ілінген. Бұл сүйектер тізбегіне тимпаногиал, стилогиал, эпигиал және цератогиал жатады; олар жақ сүйегі мен бас сүйегінде орналасқан. Көмекейде дауыс жолдары бар, олар дауыс байланысын созуға қажетті құрылымды жасап, құрқыру эффектін тудырады. Бұл тіндер қалың коллаген мен серпімді талшықтардан тұрады және эпителийлі шырышты қабыққа жақындаған сайын тығыздалады. Бұл үлкен төсем бүгілген кезде төменгі табиғи жиілік пайда болады, бұл көмекейдің шеміршек қабырғаларын дірілдетуге себеп болады. Дірілдеген кезде дыбыс жоғарыдан төмен ауа кедергісіне өтеді, соның нәтижесінде құрқырау пайда болады. Арыстанның көмекегі ең ұзыны болғандықтан, ол ең күшті құрқырай алады. Қолданыс жағдайы жақсы болса, құрқырау 8, тіпті 10 км қашықтықтан естіледі. Panthera туысына жататын бес түрдің барлығында осы ұзартылған жаңқа бар, бірақ көмекейдегі айырмашылықтарға байланысты қар барысы құрқырай алмайды. Туыстас құрқыратын мысықтардан айырмашылығы, қар барысының үлкен дауыс байланысын жасауға мүмкіндік беретін үлкен фиброэластикалық тіні жоқ.

Салмақ диапазоны

Бұл түрдің салмағы кең ауқымды. Ересек қар барыстарының салмағы көбінесе , ал ең ірісіне дейін жетеді. Еркек және әйел арыстандардың салмағы әдетте және тиісінше, ал еркек және әйел жолбарыстардың салмағы және тиісінше болады. Табиғатта ерекше ауыр еркек арыстандар мен жолбарыстардың салмағынан асып, тұтқындық жағдайда шамамен салмаққа жететіні тіркелген. Арыстан мен жолбарыстың буданынан туған лигер ата-аналарынан әлдеқайда ірі болып өседі. Атап айтқанда, "Нук" деген лигердің салмағынан асып кеткені хабарланған.