Кіріспе

Тайпин Аспан Патшалығының генерал және құрметті патшасы Ши Дакай (1 наурыз 1831 25 маусым 1863; ), Гуиган, Гуанси қаласында туған, сонымен қатар Қанатты патша немесе фонетикалық түрде И Ван деп аударылған, Тайпин көтерілісінің ең жоғары бағаланған көшбасшыларының бірі және ақын.

Ерте өмір

Ши Дакай Гуанси провинциясының Гуисян қаласынан шыққан хака болды. Ол жетім қалғаннан кейін жас кезінде отбасына басшылық етті және жергілікті қоғамда қонақжайлылығы, жауынгерлік шеберлігі және жергілікті істерді әділ жүргізуімен танылды. Ши императорлық емтихандарға дайындалған, бірақ оларды тапсыруға тырысқанда сәтсіз аяқталды. Олармен бірге бас көтергендердің басшыларына қосылды. Оның керемет тактикасы, әскерлерді білікті даярлау және мемлекеттік қаражатты әділ басқарумен тез танылған Ши он тоғыз жасында өз армиясының қолбасшысы болды. 1851 жылдың қаңтар айында Хун Сяукван және бүліктің бес басты көшбасшысы (олардың ішінде Ши ең кішісі) Гуанси провинциясының Цзиньцзянь қаласында жиырма мыңға жуық ізбасарлары бар Көктегі бейбітшілік патшалығын ресми түрде құрды. Мамыр айында Тайпин әскері Гуансиге кірді, содан кейін Цин әскері қатал шабуыл жасады. Реньидің су қақпасында Ши үш жүз адаммен қарсыластың бес мың адамына қарсы шешуші жеңіске жету үшін жасырын стратегияны қолданды. Тамыз айында тайпиндер Йонган қаласын жаулап алғаннан кейін Ши өзінің мейірімді билігі мен әділ әкімшілігі үшін халық арасында үлкен құрметке ие болды. Қазан айында Хонг Сюкуан жиырма жасар Ши Э Вангты "Киелі жарық иелері" етіп тағайындады. Кейін Ши Тайпинге Нанкин қаласын жеңіп алған бірнеше шайқасты бастады, онда олар өз астанасын орнатты, ол Тианцин немесе Көктік астана (天京) деп аталды. Қазір Цин әскерінің арасында аңыз болып танылған Ши сол шайқастарда бірде-бір жеңіліссіз шайқасқан жалғыз тайпин командирі болды. Оның бейбіт тұрғындарға мейірімділікпен қарағанын достары да, жаулары да байқаған. Ол астанасын нығайтуда елеулі жұмыс жасаса да, Шидің ең танымал саяси жетістігі Анцинді реформалау болды. 1854 жылы Ши Анцинге келіп, әскери және азаматтық істерді қолға алды. Ол ауыл шаруашылығын көтермелеуге, салықтарды жеңілдетуге, сауда-саттықты ынталандыруға, тиімді және адал бюрократия құруға жергілікті таланттарды тартуға бағытталған мейірімді жарлықтар шығарды. Ол азаматтарды солдаттардың жаман мінез-құлқын хабарлауға және әділ жазаларды беруге шақырып, қатаң ескерілмеген қоғамдық қауіпсіздікті қалпына келтірді. Шидің басқаруының бірнеше айында Анцин Тайпиннің ең адал және жақсы басқарылатын қалаларының біріне айналды, сондай-ақ ең жақсы бекіністі қалалардың бірі болды. 1855 жылы Шидің Цзянсидің Хукоудағы шайқасы Тайпиннің әскери жеңістерінің ең күрделісі болды. Цзэн Гуофан басқарған Сян теңізшілері Цин әскерлерінің элитасы болып саналды. Ши желтоқсан айында майданға келді, Тайпин қатты зардап шеккеннен кейін командалық міндетін алды. Ши шайқасты мұқият жоспарлап, әуеге тұйық қорғанысты орнатып, кішігірім қайықтармен жау лагерьлерін үнемі қинады, содан кейін Цин кемелерін жасырын салынған бөгеттермен тұтқындап, Сян әскерін екіге бөлді. Ши Тайпинге шешуші жеңістерді қамтамасыз ететін шабуылдарды жүргізді, Цин командирін Зенг Гуофанды өзін-өзі өлтіруге итермеледі, кейіннен Шиді "тайпиндердің ішіндегі ең айлакері және күшті" деп атады. Шидің жеке өмірі тайпиндік басшылардың ішіндегі ең қатал. Оның үйі ең қарапайым, ол ғана құрылыс кезінде азаматтық үйлерді бұзудан бас тартты. Тайпин патшалығының әдет-ғұрыптары бойынша, басшылардың бірнеше әйелі болуы керек еді, бірақ Ши әйелі Хуанға қанағаттанған және оған ұсынылған сұлулықтардан қайта-қайта бас тартқан. Оның Дингжи мен Дингжонг деген екі ұлы болды. Ол тек басшыларының бұйыруымен ғана әйел алды. Бұл әйелдер мен әйелдер офицерлер оның үйіне кіруге және шығуға еркіндік алды, бұл басқа патшалардың үйінде естілмеген бостандық. Жас кезінде Шидің алғашқы әйелі Сионг, ол бүлікке қосылуға шешім қабылдағанда, оны тастап кетті, ол өзінің тумаған ұлын өзімен бірге алып кетті. Бала Сиоңның екінші некесінде дүниеге келді, кейін Шидің әпкесі оны қайтарып алды және Ху Йонгхуо деп атады. Ол Шидің жалғыз тірі ұрпағы еді. 1856 жылы Шығыс патшасы Ян Сюцин мен Солтүстік патшасы Вэй Чанхуй арасында азаматтық соғыс басталып, ондаған мың адам қаза тапты, бұл Тяньцзинь оқиғасы деп аталады. Қиындық туралы естіген Ши Тянцзингке оралып, араласқанға тырысты, бірақ оның орнына қаладан қашуға мәжбүр болды, ал оның бүкіл отбасын, оның ішінде ұлы Дингжиді Вэй Чанхуй өлтірді. Ши Анцинге қашып барып, жартылай ақылсыз Вэй Чанхуиге қарсы күштерді шақырды, бірақ Цин әскерлері Хуаннанға қауіп төндіргенін білгеннен кейін ол Патшалықты бірінші орынға қоюға шешім қабылдады және кү�...