Кіріспе

Колумбия мен Перу арасындағы соғыс 1828 және 1829 жылдардағы Ұлы Колумбия-Перу соғысы (lang es) - 1821 жылы Испаниядан тәуелсіздік алған Перу Республикасы мен 1819 және 1830 жылдар аралығында өмір сүрген Ұлы Колумбияның арасындағы алғашқы халықаралық қақтығыс.

Себептер

Соғысқа әкелген мәселелер - колониялық дәуірден бастап, Жаен мен Майнас аумақтарын бақылауға қатысты Гран-Колумбия талаптары. Кито корольдік аудиенциясы (lang es) 1563 жылы Испания королі корольдік жарлығымен құрылды. Оның аумағына солтүстікке қарай Пасто, Попаян, Кали, Буэнавентура және Буга кірді. Кито корольдік аудиенциясы 1717 жылға дейін Перу вице-корольдігінің бір бөлігі болған, содан кейін ол Жаңа Гранада вице-корольдігінің бір бөлігі болды. Сол кездегі шекаралар, әсіресе, шығыс қоныстанбаған аудандарда, Анд тауларының артында, географиялық білімнің жетіспеушілігі және осы халық тұрмайтын және көп жағдайда қолжетімді емес аумақтарға берілген төменгі маңыздылық салдарынан анық емес еді. Құрлықпен күшейтусіз, Перудің Гуаякильді басып алуы сәтсіздікке ұшырады, бірақ Гран Колумбияның Хаэн мен Майнас аумақтарына құқықтарының нығаюы да осындай сәтсіздікке ұшырады. 1829 жылы 28 ақпанда Ла Мар мен Сукре Ла Мар Сукре конвенциясы деп аталатын шартты құжатқа қол қойды.

Салдары

Перу мен Гран-Колумбия арасындағы Жирон келісімі "тәуелсіздік алғанға дейінгі тиісті вице-корольдіктермен бірдей" шекараларды мойындады. Бұл status quo ante шешімі ешқашан дұрыс анықталмаған шекараларға негізделгендіктен, Перу мен Эквадор мен Колумбия арасындағы болашақ аумақтық даулар сөзсіз болды. 1829 жылы 10 шілдеде Пюраның қарулы келісімінде Гуаякильдің Гран-Колумбияға қосылуы танылды, ал Гран-Колумбия Тумбес, Хаен және Майнас қалаларын Перу аумақтары ретінде таныды. Сол жылдың 22 қыркүйегінде Перу мен Гран-Колумбия арасындағы соғыс ресми түрде аяқталды, өйткені соғыс бітісі бекітілді. Сол күні, 22 қыркүйекте, 1829 жылы ресми бейбіт келісімге қол қойылды. Uti possidetis принципі расталды, бірақ мәтінде әр тараптың "табиғи және нақты шекараны" анықтау үшін кішігірім жеңілдіктер жасауы мүмкін екендігі де мойындалды, бұл одан әрі қақтығыстарды болдырмау үшін негіз болды. Тараптар тұрақты шекараны құру үшін екіжақты комиссия құруға келісті. Алайда, Гран-Колумбия - бұл белгілі бір мағынада жасанды термин, өйткені ел әрқашан Колумбия деп аталатын. Бұл 1830 жылға дейін Колумбия мен Перу арасындағы көптеген келісімдерді қарастырған кез келген адамға айқын көрінеді. Алайда Перуде Ұлы Колумбияның таралуы жаңа ұлттық мемлекеттердің пайда болуына жол ашатын ел ретінде қарастырылады. Бұл пікірдің мәні Перудің Ұлы Колумбиямен қол қойған шарттары қарсы қол қоюшы тоқтаған кезде жарамсыз болды. Үш жаңа мемлекет, Жаңа Гранада Республикасы (кейіннен Колумбия Республикасы деп өзгертілді), Венесуэла Республикасы және Эквадор Республикасы, Перу көзқарасында, дипломатиялық тазалықтан басталды. Екінші көзқарас бойынша, Эквадор мен Венесуэла Ұлы Колумбия Федерациясынан бөлініп, Ұлы Колумбияның өздеріне алған барлық шарттық міндеттемелерін, кем дегенде олардың тиісті аумақтарына қатысты шамада мұра етті. Колумбияның өзі осы ұстанымын сақтап қалғанына нұсқамалар бар, өйткені, анық, Гран-Колумбия және оның мұрагері - Колумбия Республикасы, астанасы, сол аумақтың бір бөлігі және бірдей азаматтар болды. Олардың ортақ тарихын жоққа шығару - табиғатқа қайшы әрекет. Революциялық кезеңнен (1809-1819) және Гран-Колумбия кезеңінен (1819-1830) басталған келісімдер мен келісімдердің мәртебесі туралы мәселе халықаралық қатынастарға бүгінгі күнге дейін терең әсер етеді.

Педемонте-Москера хаттамасы

Гран-Колумбия-Перу соғысының қазіргі өзектілігін көрсету үшін Эквадор 1830 жылы 11 тамызда Перу мен Гран-Колумбияның сыртқы істер министрлері арасында Лимада қол қойылған келісім бар екенін мәлімдейді. Педемонте Москера протоколы деп аталатын келісім Портете-де-Тарки шайқасындағы әскери нәтижеге және сол кезде күшіне енген Гуаль-Лера келісіміне негізделген, екі ел арасындағы шекараны түпкілікті және мәңгілік орнатты. Эквадор Перуге қарсы жер талаптары үшін Pedemonte Mosquera протоколын негізгі құқықтық қолдау ретінде қолданды. Алайда Перу оның сенімділігі мен бар екендігіне күмән келтіреді. Перу Колумбия мен Эквадордың түпнұсқа құжатты ешқашан ұсынбағанын атап өтті. Перудің айтуынша, Педемонте мен Москера аталған күні бір жерде болмаған, сондықтан олар ешқандай келісімге қол жеткізе алмады. Сондай-ақ, онда хаттамаға қол қойылған деп болжанатын күні (1830 жылғы 11 тамыз) Педемонте енді канцлер (9 тамыз) емес екенін және Москера 10-да Гуаякиленья шхунасына отырғанын айтады. Сонымен қатар, Перудің айтуынша, егер бұл хаттама болса, онда ол екі елдің де конгресінде ратификацияланбаған. Сонымен қатар, Перу ойлау тәсіліне сәйкес, егер хаттамаға қол қойылса да, Гран-Колумбия Федерациясы 1830 жылдың 11 тамызынан бұрын тиімді түрде таратылған болатын, сондықтан сол күні жасалған кез келген келісімді портфелі жоқ адам, яғни ешқандай ұлтты білдірмейтін дипломат жасады. (Эквадор 1830 жылы 13 мамырда ел ретінде дүниеге келді және 1830 жылы 23 қыркүйекте Конституцияны қабылдау арқылы жеке өмір сүруін бастады.) Эквадордың осындай тарихи келісім жасағаны күмәнді, бірақ Перудің дәлелдерін бірден жоққа шығаруға болмайды. Алайда, uti possidetis juris қағидатын ескере отырып, Эквадор Ұлы Колумбияның таралуынан бұрын ратификацияланған шекараларды сақтайтын болады. Эквадор 1870 жылы жасалған, Лимадағы Колумбия елшілігі Боготаға жіберген Педемонте Москера хаттамасының көшірмесін шығарды. Бұл кітап бір дипломаттың жеке коллекциясынан алынған. Алайда, оның шынайылығы қанағаттанарлықтай тексерілген жоқ және ол әлі де дау-дамайға ұшыраған. Mosquera Pedemonte хаттамасы Колумбияның No No Заңнамалық актісі деп аталатын құжатында айтылған. 3, 1910 жылдың 31 қазанында жарияланған. Бұл құжат Колумбия мен оның көршілес елдері арасындағы шекаралардың қалай орнатылғанын түсіндіреді. Перумен шекарасына қатысты ол шекаралар "22 қыркүйектегі келісімді дамыту үшін Москера Педемонте қабылдаған шекаралар" екенін көрсетеді.