Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Нгуен Ким (; 14681545) - Вьетнамның мемлекет қайраткері, кейінірек Оңтүстік Вьетнамды (содан кейін бүкіл Вьетнамды) билеген атақты Нгуен лордтарының ата-бабасы. Оның тұсында Мạc әулетімен соғыс басталды. Нгуен Ким Лэ Лойдың ең жоғары көмекшілерінің бірі Нгуен Трейден тарағанын мәлімдеді. Ол Мạc Đăng Dung-қа қарсы алғашқы көтерілістің көшбасшыларының бірі Нгуен Хоан Дуның ұлы болды. Бірінші көтеріліс басылып, әкесі өлім жазасына кесілгеннен кейін, 1527 жылы Мạc Đăng Dung-тың таққа қол сұғатынына жауап ретінде екінші көтеріліс болды. Бұл екінші көтерілісті Нгуен Ким және оның күйеу баласы Тринь Киан бастады.
Nguyen Kim (; 1468–1545) was a Vietnamese statesman who was the ancestor of the famous Nguyễn Lords who later ruled south Vietnam (and much later, all of Vietnam). During his rule, the war with the Mạc dynasty started. Nguyễn Kim claimed descent from Nguyễn Trãi, one of the top aides of Lê Lợi. He was the son of Nguyễn Hoang Du, one of the leaders of the first revolt against Mạc Đăng Dung). After the first revolt was crushed and his father executed, a second revolt against Mạc Đăng Dung took place in response to Dung's usurpation of the throne in 1527. This second revolt was led by Nguyễn Kim and his son in law, Trịnh Kiểm.
Мансап
1527 жылы әлсіреп қалған соттың жоғары әскери офицері Мạc Đăng Dung Đại Việt билігін басып алды. Ол билік басындағы Ле монархы Ле Цунг Хуанды биліктен алып тастап, өзін Đại Việt билеушісі етіп тағайындады. 1529 жылы Нгуен Ким ескі патша отбасының адамы Лаосқа барып, Лаос патшасы Фотисаратқа (б.з.д. Фотосарат Нгуен Ким әкімшісіне Ксам-Нэуа аумағын берді. Đại Việt-де Мạc Đăng Dung Тан Хоадағы Леге адалдарды басып, Ле қалдықтарын Нгуен Кимнің иелігінде баспана іздеуге мәжбүр етті. 1533 жылы Нгуен Ким ханзада Ле Ниньді (император Ле Чио Тонгтың ұлы) Đại Việt патшасы деп жариялады. Фотосарат бұл талапты мойындап, оны қолдауға қаражат бөлді. 1536 және 1537 жылдары Мунь Джан Дунды узурпатор деп айыптау және заңды династияны қалпына келтіру үшін интервенциялық көмек сұрату үшін елшілер Қытайға жіберілді. Алайда Мин хандығы өздерінің араласуын тоқтатты. Ұрыстар жалғасты, өйткені екі күшті Тхань Хоа әскери кланының мүшелері Нгуен және Трингтің көмегімен Ле отбасы біртіндеп билікке оралды. Бұл күш-жігер XVI ғасырдың басым бөлігінде жалғасты, ал Мукпен ұзаққа созылған күрес барысында екі отбасы арасында бәсекелестік пайда болды, олардың басты тұлғалары Нгуен Ким және Тринь Кион (1503-1570). Бұл шиеленістік отбасылардың тек әскери жағынан емес, сонымен қатар неке арқылы байланысқандығына қарамастан пайда болды. Нгуен Ким өзінің бір қызын Тринг Кьенге үйленді, осылайша екі отбасын уақыт құрметтеген түрде байланыстырды. Алайда, әскерилер де, некелік байланыстар да Тринь-Киннің жеке амбицияларына кедергі бола алмады. Саяси үстемдік үшін жүргізіліп жатқан бәсекеге Тринхтар біртіндеп үстемдікке ие болды, бұл Nguyễn paterfamilias 1545 жылы Моң бас салған генералдың қолынан қаза тапқан кезде қамтамасыз етілді. Жауларын жоюға құштар болған Трэнь Кьон аға Нгуен ұлын өлтіруді ұйымдастырды. Оның кіші ұлы Нгуен Хуан, егер өзін қорғау үшін шаралар қолданбаса, бұл әрекетте өз тағдырын көрді. Хан хан өз қарындасы, Киенк әйелі арқылы оны алыс түбектегі Тхуин-Хоа мен Кванг-Намның генерал-губернаторы етіп тағайындауды өтінді. Бұл саяси қарсыластың қашықтықтан жер аударылуы Тринь әміршісіне ыңғайлы болды, ол өтінішті қабылдады. Көп ұзамай, 1558 жылы Нгуен Хуан оңтүстік патшалықтарға басып кірді, бұл 250 жылға созылған саяси бөлінудің басталуы болды.
In 1527, a high rank military officer of the weakened court, Mạc Đăng Dung, seized power of Đại Việt. He deposed the ruling Lê monarch, Lê Cung Hoàng and made himself ruler of Đại Việt. In 1529, Nguyễn Kim who was a loyalist of the old royal family, went to Laos and submitted to the Laotian king Photisarath (r. 1520 – 1547). Photisarath granted for Nguyễn Kim administrator the territory of Xam Neua. In Đại Việt, Mạc Đăng Dung suppressed the Lê loyalist in Thanh Hóa, forced the Lê remnant to seek refuge in Nguyễn Kim's domain. In 1533, Nguyễn Kim proclaimed prince Lê Ninh (son of emperor Lê Chiêu Tông) as king of Đại Việt. Photisarath acknowledged this claim and allocated resources to support it. Envoys were sent to Ming China in 1536 and 1537 to denounce Mạc Đăng Dung as a usurper and to request an intervention aid in restoring the legitimate dynasty. However the Ming canceled their intervention. The struggle continued as with aided by members of two powerful Thanh Hóa military clans, the Nguyễn and Trịnh, the Lê family slowly made their way back to power. This effort continued through most of the sixteenth century, and in the course of the long seesaw struggle with the Mạc, a rivalry emerged between the two families, represented by their principal figures, Nguyễn Kim and Trịnh Kiểm (1503–1570). This tension developed even though the families were not merely allied militarily, but were also linked through marriage. Nguyễn Kim had married one of his daughters to Trịnh Kiểm, thus binding the two families in a time honored fashion. Neither the military nor the marital connections, however, could forestall Trịnh Kiểm's personal ambitions. The ongoing contest for political supremacy gradually saw the Trịnh gain the upper hand, a position that was secured when the Nguyễn paterfamilias was murdered at the hands of a surrendering Mạc general in 1545. Eager to eliminate his rivals, Trịnh Kiểm arranged to have the elder Nguyễn son killed. His youngest son, Nguyễn Hoàng, saw in this act his own fate unless he took measures to protect himself. Through his sister, Kiểm's wife, Hoàng requested that he be appointed governor general of the distant southern frontier territories of Thuận Hoá and Quảng Nam. Remote exile of this political challenger suited the Trịnh overlord, and he agreed to the request. Shortly thereafter, in 1558, Nguyễn Hoàng entered the southern realms, marking the beginnings of a political division that would have lasted for 250 years.