Кіріспе
Уилки Коллинздің 1860 жылғы романы Ақ киімдегі әйел - Уилки Коллинздің 1860 жылы жазылған және 1849 жылдан 1850 жылға дейін орнатылған бесінші басылған романы. Ол 1859 жылы 26 қарашада басылып шыға бастады және 1860 жылы 25 тамызда басылып шықты. Бұл құпия роман және "сенсациялық роман" жанрына жатады. Бұл оқиға детективтік көркем әдебиеттің алғашқы үлгісі ретінде қарастырылуы мүмкін, басты кейіпкер Уолтер Хартрайт кейінірек жеке детективтердің көптеген сыбайлас жемқорлық әдістерін қолданады. Бірнеше баяндаушыны қолдану (соның ішінде барлық негізгі кейіпкерлер) Коллинздің заңгерлік тәжірибесіне негізделген және ол өзінің кіріспесінде: "Бұл жерде ұсынылған оқиғаны бір қаламнан көп адам айтып береді, өйткені заңға қарсы қылмыс туралы оқиға Сотта бірден көп куәгер айтып береді". Коллинз өзінің атасының, суретші Уильям Коллинздің естеліктеріне сүйене отырып, сурет шебері Уолтер Хартрайттың шығармашылығын жасады және оның әңгімесін бірнеше итальяндық кейіпкерлермен толтырады, бұл балалық шағында Италияда өткізген екі жылдан туындаған болуы мүмкін. 2003 жылы Роберт МакКрум The Observer журналына жазған "Ақ киімдегі әйел" романы "барлық уақыттың ең үздік 100 романының" 23-орынды иеленді, ал роман BBC-нің "The Big Read" зерттеуінде 77-орында тұрды.
The Woman in White is Wilkie Collins's fifth published novel, written in 1860 and set from 1849 to 1850. It started its publication on 26 November 1859 and its publication was completed on 25 August 1860. It is a mystery novel and falls under the genre of "sensation novels". The story can be seen as an early example of detective fiction with protagonist Walter Hartright employing many of the sleuthing techniques of later private detectives. The use of multiple narrators (including nearly all the principal characters) draws on Collins's legal training,
and as he points out in his preamble: "the story here presented will be told by more than one pen, as the story of an offence against the laws is told in Court by more than one witness". Collins also drew on memories of his father, the artist William Collins, in the creation of drawing master Walter Hartright, and populates his story with a number of Italian characters, likely inspired by two years spent in Italy during childhood. In 2003, Robert McCrum writing for The Observer listed The Woman in White number 23 in "the top 100 greatest novels of all time", and the novel was listed at number 77 on the BBC's survey The Big Read.
Сюжет
Уолтер Хартрайт, жас сурет мұғалімі, Лондоннан жоғалып кеткен, ақ киім киген құпия және күйзеліске ұшыраған әйелге кездеседі және бағыт береді; кейіннен полиция қызметкерлері оған ол психикалық ауруханадан қашып кеткенін айтады. Көп ұзамай ол Камберлендтегі Лиммеридж Хаусқа сапар шегеді, ол итальян тілінің мұғалімі, досы Песканың ұсынысы бойынша сурет салу мұғалімі болып жұмысқа қабылданды. Лиммеридж үйі мүгедек Фредерик Фэрли мен Уолтердің оқушыларынан тұрады: Лора Фэрли, мистер Фэрлидің немересі және Мариан Хэлкомб, оның адал жартылай әпкесі. Уолтер Лораның ақ киімді әйелге таңғажайып ұқсастығын түсінеді, ол үйде Анна Кэтерик деп аталады, бұрын Лиммеридж маңында тұратын және алғаш рет ақ киімді киген Лораның анасына берілген ақыл-есі кем бала. Келесі бірнеше айда Уолтер мен Лора ғашық болады, Лораның Сер Персиваль Глайд баронетпен тұрғанына қарамастан. Мұны түсінгеннен кейін Мариан Уолтерге Лиммериджден кетуді кеңес береді. Лора Глайдқа үйленуге тыйым салатын жасырын хат алады. Уолтер Анн хатты жібергенін түсінеді және оны Камберлендте қайта кездестіреді; ол Глайдтың Аннды психиатриялық ауруханаға орналастырғанына сенімді болады. Отбасылық заңгердің некеге тұрудың қаржылық шарттары туралы күмәндануына қарамастан, егер ол мұрагер қалдырмай өлсе, Лораның бүкіл байлығын Глайдқа береді, және Лораның басқа адамды сүйетінін мойындауына қарамастан, Лора мен Глайд 1849 жылдың желтоқсанында үйленіп, алты ай бойы Италияға сапар шегеді. Сол уақытта Уолтер Гондурасқа экспедицияға қосылады. Алты айдан кейін сэр Персиваль мен леди Глайд Глайдтың досы граф Фоскомен (Лораның әпкесіне үйленген) бірге Глайдтың Гэмпширдегі Блэкуотер Парк үйіне оралады. Мариан Лораның өтініші бойынша Блэкуотерде тұрады және Глайдтың қаржылық қиындыққа тап болғанын біледі. Глайд Лораны 20 000 фунт стерлингтік некеге тұру үшін құжатқа қол қоюға мәжбүрлеуге тырысады, бірақ Лора бұдан бас тартады. Энн, қазір өлім аузында жатқан, Блэкуотер паркіне барып, Лорамен байланыс жасайды, ол Глайдтың өмірін қиратушы құпияны сақтайтынын айтады. Ол құпияны аша алмай жатып, Глайд олардың қарым-қатынасын ашып алады, ал Лора оның құпиясын біледі деп сеніп, өте параноикалық болып, оны Блэкуотерде ұстауға тырысады. Лаураның байлығын беруден бас тартуы және Энннің оның құпиясын білуі проблемасымен Фоско Лаура мен Энннің ұқсастығын екі тұлғаның жеке басын айырбастау үшін пайдалануға ниетті. Сэр Персиваль мен Фоско екі адамды да өздерімен бірге Лондонға саяхаттауға алдап жібереді; Лаура Аннаның атымен психикалық ауруханаға орналастырылады, ал Анна жақын арада өлгенде Лаураның атымен жерленеді. Мариан олардың біреудің өміріне қарсы сөз байласып отырғанын түсіну үшін жоспардың жеткілікті бөлігін естіді, бірақ егжей-тегжейін білмеді, бірақ жасырынған жерінде жаңбырдан солып, ауырып қалды. Мариан ауырып жатқанда, Лораны Лондонға саяхаттауға алдап, жеке басын ауыстыру жүзеге асырылады. Энн Кэтерик ауруына беріліп, Лора ретінде жерленеді, ал Лора есірткіге тойып, Энн ретінде психикалық ауруханаға жеткізіледі. Мариан, Энннен бірдеңе үйренуге үміттеніп, психиатриялық ауруханаға барған кезде, ол Лораны табады. Мариан медбикеге пара беріп, Лора қашып кетеді. Осы арада Уолтер Гондурастан оралып, үшеуі Лондонда жасырын өмір сүреді, Лораның жеке басын қалпына келтіруді жоспарлайды. Іздеу барысында Уолтер Глайдтың құпиясын ашып алады: ол заңды емес, сондықтан оның атағын немесе мүлкін мұра етуге құқығы жоқ. Уолтер өзінің құпиясын ашып алды немесе табады деген сенімде Глайд айыптаушы құжаттарды өртеп жіберуге тырысады, бірақ жалындарда құриды. Энннің анасынан (Джейн Кэтерик) Уолтер Энн Глайдтың құпиясын ешқашан білмегенін біледі. Ол тек Глайдтың айналасында құпия бар екенін білген және анасы Глайдқа қаһарланып қорқыту үшін айтқан сөздерді қайталаған. Шындық мынада еді: Глайдтың анасы оны тастап кеткен ирланд жігітіне тұрмысқа шыққан еді, сондықтан ол қайтадан үйленуге құқылы емес еді. Глайд мұраны иеленуге еш кедергісіз иеленсе де, ақша алу үшін ата-анасының неке куәлігін қажет етті. Сондықтан ол ата-анасы бірге тұрған ауылдағы шіркеуге барды, ал сол жерде қызмет еткен діни қызметкер көптен бері қайтыс болған еді, және шіркеу тізіліміне жалған неке қосылды. Кэтэрик айым оған есептік жазбаға қол жеткізуге көмектесті, ал ол алтын сағатты және жылдық төлемді алды. Глайд пен Кэтэрик әйелі некеде болған кезде, жақын маңдағы қаладан келген с�...
Кейіпкерлер
Уолтер Хартрайт Сурет салудың жас мұғалімі, қарапайым адам кейіпкері, әділдік сезімін ерекшелендіреді. Фредерик Фэрли Бай ипохондрик жер иесі: Лора Фэрлидің ағасы, басқа кейіпкерлерге деген сыпайылығымен ерекшеленеді. Лора Фэрли Мистер Фэрлидің мейірімді, адал, әдемі немересі: мұрагер және жетім. Мариан Халкомб Лаураның үлкен жарты қарындасы және серігі; тартымды емес, бірақ ақылды және тапқыр. Энн Кэтерик ("Ақ киімдегі әйел") Ақ киімге деген ықыласымен ерекшеленетін әдеттегіден тыс жас әйел; Лораның әкесінің заңсыз қызы. Джейн Кэтерик - Энннің жанашыр емес анасы; Сэр Персиваль Глайдпен бірге қызының психиатриялық ауруханаға жіберілуіне себепші болды. Жағымсыз кейіпкер ретінде суреттелген. Винсент Гилмор - Фэрлилердің заңгері және жақын досы. Сэр Персиваль Глайд, баронт Лаураның күйеуі, содан кейін күйеуі; қалаған кезде сүйкімді және мейірімді болып көрінеді, бірақ жиі агрессивті. Граф Фоско Сер Персивалдың ең жақын досы; оның толық аты Исидор Оттавио Балдассаре Фоско. Бірде ол сырлы өткені бар, семіз итальяндықты кездестіреді: эксцентрикалық, өркөкірек, әдепті, бірақ ақылды және қауіпті. Ол үй жануарлары ретінде канариттер мен тышқандарды ұстайды. Графиня Фоско Лаураның әпкесі: бір кездері шаңқыр қыз, бірақ қазір әзіл-оспақсыз және күйеуіне мойынсұнады. Профессор Песка - итальян тілі мұғалімі және Уолтердің жақсы досы. Профессор Уолтер Лиммериджге жұмыс тауып, оны Лора мен Марианмен таныстырады және Фосконың күтпеген немезисі болып табылады.
Тақырыптар мен әсерлер
Бұл әңгіменің тақырыбы сол кездегі әйелдердің заң бойынша теңсіз жағдайы. Лора Глайдтың мүдделерін оның ағасы елемеді және оның 20 000 фунт стерлингтік байлығы (содан кейін ақшаның орасан зор сомасы) өлтірілген кезде күйеуіне тиесілі. Коллинз бұл романы ақыны және Ақылынан адасқандар комиссары Брайан Проктерге арнады және Луиза Нотттидж оқиғасынан шабыт алды, ол отбасының ақшалай қолайлылығы үшін ұрланып, түрмеге жабылды. Әйелдер күйеулері мен әкелеріне ұятқа қалдырса, "ақылдан тайғандардың үйіне" қамалуы мүмкін еді. Сонымен қатар, 1882 жылы "Некедегі әйелдердің мүлкі туралы" заң қабылданғанға дейін әйелдің барлық мүлкі күйеуіне автоматты түрде берілді.
Жарияланым
Роман алғаш рет 1859 - 1860 жылдары сериялы түрде жарық көрді, ол Чарльз Диккенстің All the Year Round (Ұлыбритания) және Harper's Weekly (АҚШ) журналдарында жарияланды. Ол 1860 жылы кітап түрінде жарық көрді. Қазіргі сыншылар мен оқырмандар оны Коллинстің ең жақсы романы деп санайды:
Радио
Говард Аггтың 12 бөлімнен тұратын бейімделуі, BBC радиосында 1969 жылдың 4 қазанынан желтоқсан аралығында таратылды, Питер Болдуин Уолтер Хартрайт, Маргарет Вулфит Мариан Халкомб, Патрисия Галлимор Лора Фэрли, Денис Хоторн Сэр Персиваль Глайд және Фрэнсис де Вольф граф Фоско ролінде. Мартин Уэйдтің төрт бөлімді бейімделуі, BBC Radio 4 Classic Serial қараша-желтоқсан 2001 жылы Тоби Стивенс Уолтер Хартрайт, Джульет Обри Мариан Халкомб, Эмили Бруни Лора Фэрли, Джереми Клайд Сер Персиваль Глайд және Филип Восс Граф Фоско ретінде.