Кіріспе
1966 жылы Рене Клементтің "Париж өртеп жатыр ма?" атты соғыс фильмі. 1966 жылы түсірілген эпикалық қара-ақ фильм 1944 жылы тамыздағы Парижді азат ету туралы француздық қарсылық және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде еркін француз күштерінің. Француз-американдық бірлесіп түсірген фильмнің режиссері француз режиссері Рене Клемент, сценарийін Гор Видал, Фрэнсис Форд Коппола, Жан Ауренш, Пьер Бост және Клод Бруле жазды. Бұл фильм Ларри Коллинз мен Доминик Лапиердің 1965 жылы шыққан осы тақырыптағы кітабынан алынған. Фильмде француз (Жан Пол Белмондо, Ален Делон, Бруно Кремер, Пьер Ванек, Жан Пьер Кассель, Лесли Карон, Чарльз Бойер, Ив Монтан), американдық (Орсон Уэллс, Кирк Дуглас, Гленн Форд, Роберт Стэк, Энтони Перкинс, Джордж Чакирис) және неміс (Герт Фробе, Ханнес Мессемер, Эрнст Фриц Фюрбрингер, Гарри Мейен, Вольфганг Прейс) жұлдыздар бар халықаралық актерлік құрам. Фильм 1966 жылы 26 қазанда Францияда, ал 1966 жылы 10 қарашада АҚШ-та жарық көрді. Ол жалпы алғанда оң пікірлер алды және 1966 жылы Францияда жылдың төртінші ең танымал фильмі болды. Ол "Үздік кинематография" (қара және ақ) және "Үздік көркемдік режиссура" номинациясы бойынша 40-шы "Оскар" сыйлығына және "Үздік түпнұсқалық саз" номинациясы бойынша "Алтын глобус" сыйлығына ұсынылды.
Is Paris Burning? is a 1966 epic black and white war film about the liberation of Paris in August 1944 by the French Resistance and the Free French Forces during World War II. A French American co production, it was directed by French filmmaker René Clément, with a screenplay by Gore Vidal, Francis Ford Coppola, Jean Aurenche, Pierre Bost and Claude Brulé, adapted from the 1965 book of the same title by Larry Collins and Dominique Lapierre. The film stars an international ensemble cast that includes French (Jean Paul Belmondo, Alain Delon, Bruno Cremer, Pierre Vaneck, Jean Pierre Cassel, Leslie Caron, Charles Boyer, Yves Montand), American (Orson Welles, Kirk Douglas, Glenn Ford, Robert Stack, Anthony Perkins, George Chakiris) and German (Gert Fröbe, Hannes Messemer, Ernst Fritz Fürbringer, Harry Meyen, Wolfgang Preiss) stars. The film was released in France on October 26, 1966, and in the United States on November 10, 1966. It received generally positive reviews, and was the fourth most popular film of the year in France for 1966. It was nominated for Best Cinematography (Black and White) and Academy Award for Best Art Direction at the 40th Academy Awards and a Golden Globe Award for Best Original Score.
Сюжет
1944 жылы 20 шілдеде оны өлтіру туралы сәтсіз жоспардан кейін көп ұзамай Адольф Гитлер бас қолбасшы Дитрих фон Хольтицті Париждің әскери губернаторы етіп тағайындады. Гитлер Холтицтің өзінің бұйрығына мойынсұнатынына сенеді, ол одақтастарға немістер Варшаваны жоятын сияқты, оны толығымен жоймайынша, Парижді басып алуға рұқсат етілмеуі керек деп санайды. Француз қарсыластары одақтастардың Парижді алуды жоспарламағанын, бірақ қарсыласудан аулақ болу үшін оны айналып өтіп, тікелей Германияға қарай бет алғанын біледі. Бұл жаңалыққа қарсылық күштерінің екі тобы әртүрлі көзқарас танытты. Коммунистер Париж азаматтарының жалпы көтерілісін шақырып, маңызды үкіметтік ғимараттарды басып алып, мәселені күшейтуде. Галлистер бұл жоспарды іске асырғаннан кейін қолдайды. Бастапқыда, Хольциц Гитлердің қаланы жермен-жексен ету туралы бұйрығын орындауға ниетті. Оның әскерлері қарсылық күштерін Париж полициясының префектурасынан аластата алмағаннан кейін, ол Люфтваффеге ғимаратты бомбалауға бұйрық береді, бірақ швед консулы Рауль Нордлингтің үндеуінен бұйрықты қайтарып алады. Ол префектураны жіберіп алған бомбалар жақын маңдағы Нотр-Дам соборы сияқты мәдени құнды ғимараттарды жою қаупі бар екенін айтады. Шолтиц қарсылық күштерінің (Голл фракциясы ойлап тапқан) бітімгершілік ұсынысын қабылдайды, бірақ коммунистер оқ-дәрі жетіспеушілігіне қарамастан, күресті жалғастыруды қалайды. Сондықтан, бітім бір күнге қысқартылып, ұрыстар қайта жалғасады. Немістердің Парижді жоюды жоспарлап отырғанын білгеннен кейін (Эйфель мұнарасы мен басқа да ескерткіштер жарылғыш заттармен жабдықталған), қарсылық күштерінің хабаршысы американдықтармен байланыс орнату үшін жау шекарасынан жіберіледі. Ол одақтастарға қарсылық күштерінің қаланың кейбір бөліктерін қолға түсіргенін хабарлайды және оларды Варшавада болғандай көтерілістің басылуына жол бермеу үшін қолдау көрсетуді сұрайды. Ол Франция Париждің жойылуына жол берсе, одақтастарды ешқашан кешірмейді деп қосты. Кейін генерал Омар Брэдли генерал Филипп Леклерк басқарған 2-ші бронетанкті дивизияның Парижге көшуі керектігіне келіседі. Германияның әскери жағдайы нашарлай түскен сайын, Хольтиц Гитлер ақылдан адасып, соғыста жеңіліп қалды деп сеніп, Парижді жоюды кейінге қалдырады. Екі СС офицері келгенде, ол өзін тұтқындауға болады деп ойлайды, бірақ олар Гиммлер Луврді жоймас бұрын жеке коллекциясы үшін Баеу шатыршасын құтқаруды сұрағанын айтады. Ақырында француз майоры генерал Леклеркті одақтас танктердің кем дегенде бір символды күшін Парижге көшіріп, оны басып алуы керек деп сендіреді, өйткені бұл символды ым қимыл қаланы құтқарады. Шерман танкілерінің қатары жолға шықты. Америкалық құрал-жабдықтар болса да, олар тек қана шағын американдық эскортпен еркін француз армиясына оларды басқаруға мүмкіндік береді. Фильмде түсіндірілмегенімен, бұл танкілерді іс жүзінде Испаниядағы Азамат соғысынан қашып келгендер басқарып, фашизмге қарсы күресті жалғастырды. Ол Парижден басталғанда, неміс әскерлері Эйфель мұнарасына және бірнеше көпірлерге жарылғыш заттарды орналастырды. Немістер тұтқынға алынған кейбір адамдарды босатып, өздерінің бекіністерін қорғауға көмектеседі. Бірінші Шерман келіп, артиллериялық снарядтан зардап шегеді, бірақ басқа танктер, олардың әрқайсысы Испаниядағы Азамат соғысындағы шайқастың атымен аталған, Hôtel de Ville-ге жетеді. Ол қаланы бомбалау туралы бұйрық бермей, одақтастар қалаға кіргеннен кейін тез арада беріледі. Ол неміс бас қолбасшылығына телефон соғып, өзінің әрекетсіздігі үшін отбасының зардап шекпеуін сұрайды. Сол арада кейбір офицерлер жарылғыш заттарды орналастыруды жалғастырады. Екі офицер Ле Инвалидедегі Наполеонның қабірінде миналар орналастыра отырып, пікір алысады. Екі жақта да өлім-жітім орын алады, бірақ азаматтық тұрғындар шайқасқа қосыла бастайды. Ұрыс Риволи көшесіне дейін жетеді, онда немістердің Меурице қонақ үйінде штаб-пәтері бар. Одақтасқан әскерлер оның кеңсесіне кіргенде, Хольтиц бір офицерге берілуге рұқсат беруді сұрайды. Ол өз офицерлеріне ақ туды көтеріп, әскерлеріне берілу туралы бұйрық беру үшін еркін француздармен бірге айдап жүруге бұйрық беруді сұрайды. Француз танкілері Нотр-Дам соборына жетіп, бірнеше жыл бойы үндемей тұрған қоңырауларды қайта жандандырады. Көпшілік "Марсельеза" әнін әндейді. Бұл жерде азаттық жорығының деректі кадрлары көрсетіледі. Азат француздар мен де Голльдің ...
Өндіріс
Фильм Ларри Коллинз мен Доминик Лапиердің бестселлер кітабына негізделген және режиссер Рене Клемент, Гор Видал, Фрэнсис Форд Коппола, Жан Ауренш, Пьер Бост және Клод Бруле сценарийінен. Фильм қара-ақ түсті түсірілді, себебі француз билігі басты кадрлар үшін нацистік свастикалы тулардың қоғамдық ғимараттарда көрсетілуіне рұқсат берсе де, олар тулардың бастапқы қызыл түсте болуына рұқсат бермеді; нәтижесінде жасыл свастикалы тулар қолданылды, олар қара-ақ түсті жеткілікті түрде суретке түсірілді. Алайда, соңғы кредиттерде Париждің әуеден түсірілген түсірілімдері бар. Бұл фильм Париждің 180 жерінде түсірілді, соның ішінде Рю де ла Хушетте, Плейс де Воже, Инвалидтер, Плейс де ла Конкорд, Нотр-Дам, Латын кварталы және Карнавале мұражайында. Сценарист Фрэнсис Форд Копполаның айтуынша, фильмнің түсірілімін Шарль де Голль қатаң бақылаған, ол тек оның ережелері толық орындалса ғана Парижде түсіруге рұқсат еткен. Ол әсіресе француз коммунистік партиясының азаттық жолындағы рөлін азайтуға тырысты. Коппола де Голльдің араласуын саяси цензура деп атады. Клод Рич екі рөлді ойнады: генерал Леклерк, мұртты және лейтенант Пьер де ла Фушардьере, мұртсыз, бірақ ол тек Леклерк рөлін ойнады. Жасөспірім кезінде Рич көшедегі сарбаздарды бақылап тұрғанда, Пьер де ла Фушардьере оны қорғауға ғимаратқа шақырды. Орсон Уэллс бірнеше рет Клеменмен қақтығысты, француз тілін еркін меңгергеніне қарамастан, онымен тікелей сөйлесуден бас тартты. Уэллс Клементтің жобасына осындай үлкен бюджет берілгеніне ренжіген, ал ол өз жобаларына қаржы табу үшін күресіп жүрген. Француз және неміс актерлері қатысқан барлық сценарийлер өз ана тілдерінде түсірілді және кейіннен ағылшын тілінде дубляж жасалды, ал американдық актерлер қатысқан барлық сценарийлер (Веллсты қоса алғанда) ағылшын тілінде түсірілді. Француз және ағылшын тілдерінде бөлек дубляждар жасалды.
Музыка
Музыканы Морис Жар жазды, оның "Париж вальсі" музыкасы Морис Видалиннің сөздерімен Мирель Матьедің "Paris en colère" атты патриоттық әнұранына айналды.
Қабылдау
Париж өртеніп жатыр ма? 1966 жылы Францияда төртінші ең танымал фильм болды.