Кіріспе

Хаим Мордехай Кац (; 1894 жылы 9 сәуір - 1964 жылы 17 қараша) - православиелік раввин, Кливлендтегі Тельше иешивасының Рош иешивасы және американдық еврейлердің ең басты діни басшыларының бірі.

Соғыс алдындағы жылдар

Кац 1894 жылы Ресей империясының Шадова қаласында дүниеге келген. Жас кезінде Шадова қаласындағы ешивада қала раввині және Рош Ешиваның раввині Йосеф Лейб Блохтың басшылығымен оқыды. 1910 жылы ол Слободкадағы Кнесес Бейс Ицчак иешивасына бір жыл оқуға барды, содан кейін 1911 жылы Тельзде бас раввин және Рош иешивасы болып тағайындалған Блохтың басшылығымен оқуға оралды. 1914 жылы Кац екі жыл бойы Воложин иешивасына барып, Нецивтің күйеу баласы раввин Рефаэль Шапироның құрметіне тағайындалды. 1916 жылы ол белгілі "Майцитер Илюй" рабы Шломо Полачектің қолында оқыды. 1918 жылы Тельцке оралып, Блохтың қызы Перел Лияға үйленді. 1920 жылы Кац қайын атасына жас жігіттерге арналған дайындық мектебін (Мечина) құруға көмектесті, ол жас студенттерді ешивада оқуға дайындады. Кац Мехинаның директоры болып тағайындалды. 1922 жылы Телцте аспирантуралық институт (Коллель) құрылды және ол институттың басшысы болып тағайындалды. 1930 жылы Кацтың әкесі, әйелі, үшінші үлкен баласы (Шмуэль, алты жаста) және қайын атасы қайтыс болды. Келесі жылы ол Блохтың немересі Чайя Кравицке үйленді. 1934 жылы Кац Литвадағы "Зейрей Агудат Израиль" ұйымының негізін қалаушылардың бірі болды және ол "Акция кеңесі" (Ваад Хапуэль) басшысының қызметін атқарды. Ол өзінің қайын інісі, раввин Елияху Меир Блохпен бірге Литвадағы "Агуда" газетінің редакторларының бірі болды: "Дос Йидиш Лебен". Ол 1923 жылы Агудат Израильдің бірінші Кнесия Гедоласына қатысты және 1937 жылы үшінші Кнесия Гедоласында Халықаралық Іс-қимыл комитетінің (Ваад Хапоэль Хаолами) мүшесі болып тағайындалды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және АҚШ-қа көшіру

1940 жылы Кац пен Елияху Мейр Блох совет оккупациялаған Литвадан Америка Құрама Штаттарына сапар шеге алды. Олар Телше раввиндік колледжін қайта құруға және оның оқытушылары мен студенттерін әкелуге үміттенді. Кац пен Блох екеуі де әйелдері мен балаларын алып келе алмады, олардың тағдыры 1944 жылға дейін оларға белгісіз болды. 1942 жылдың қазан айында Кац пен Блох Огайо штатының Кливленд қаласында Тельц иешивасын қайта құрды. 1943 жылы олар бірге еврей күндізгі мектебін: Кливленд еврей академиясын құрды. Соғыс соңында Кац өзінің әйелі мен 10 баласын 1941 жылы Телцте нацистік күштер өлтіргенін біледі. Блохтың отбасы да осындай тағдырға ұшырады. 1946 жылы Кац Эстер Миндл Манделге үйленді. 1947 жылы Кац пен Блох Кливлендтегі еврей академиясының аясында қыздар үшін Явнех деп аталатын еврей мектебін құрды.

Тельз Кливленд

1954 жылы раввин Елияху Мейр Блох қайтыс болды, ал Кац ешиваның (Рош Ешива) басшысы болды. Ешиваны басқарумен қатар, Кац жергілікті, ұлттық және халықаралық деңгейде өте белсенді болды. Кац Моэц Гедолей ХаТораның Агудат Израиль мүшесі болды. Раввин Ахарон Котлермен бірге ол Чинух Атцмайдың (Исраилдегі діни білім беру желісі) қаржылық қажеттіліктерін қамтамасыз етуді қолға алды, яғни ешиваның студенттерін демалыста Чинух Атцмайға қаражат жинауды шақырды. 1957 жылы ешива Кливленд қаласының орталығынан Кливленд қаласының шетіндегі Уиклифте (Огайо штаты) орналасқан қазіргі жеріне көшірілді. 1958 жылдың қысында ол қатты жүрек ауруына шалдықты. Денсаулығы нашарлағанға қарамастан, ол ешиваны белсенді түрде басқарып, кеңінен қоғамда белсенді болды. 1960 жылы ол Чикагодағы ешиваның филиалы - "Телше Чикаго" дінін құрды. 1963 жылы 1 қаңтарда сейсенбі күні таңертең ешиваның үш жатақханасының бірінде өрт шықты. Өрттен екі оқушы қаза тауып, жергілікті билік қауіпсіздік шаралары ретінде қалған екі жатақхананы жапты. Кац ешиваны қайта құрудың қиын кезеңінен бастап бастап отырды. Сол жылы ол Иерусалимдегі Агудат Исраилдің Кнессия Гедоласына қатысты, онда ол көптеген жағдайларда сөйледі. 1964 жылы 17 қарашада Кац қатты жүрек соғысынан қайтыс болды. Ол Хар-Хаменухотта жерленген. Оның ұлы раввин Яков Зев (Велвел) Кац өзінің әкесі есімімен ресми түрде Коллель Яд Хаим Мордехай деп аталатын Огайо штатының Бичвуд қаласында Седр Грин қауымдастығын құрды және басқарады. Оның қызы Рошель белгілі асқан раввин Майк Трестің ұлы раввин Аврохам Гершон Треске тұрмысқа шықты. Оның кіші ұлы раввин Авнир Кац Нью-Йорк Бруклинде тұрады және рав хамахсир болып табылады.

Тұлға

Студенттерінің сүйіспеншілікпен Реб Мотель деп атаған Кац литвалық болып туған және оқыған раввин еді, ол әдеттен мүлдем басқа әлеуметтік ортаға ұшырады. Американың көзқарастары әртүрлі болғанымен, ол оқушыларымен кез келген айырмашылықты жоюға, оларды тәрбиелеуге және оларға шабыт беруге сәтті қол жеткізді. Оның басшылығымен Тельц иешивасы ең ірі болып өсті. Ол - білім беру ісінің шебері, қоғам белсендісі, әр нәрсені егжей-тегжейлі зерттейтін. Ол: "Үлкен адам үшін кішкентай нәрселер жоқ" деп айтқан.