Кіріспе

Аңызда айтылған испан адамы балыққа айналды басқа балық адамдары Лиерганецтің (lang es) балық адамы - Испанияның солтүстігінде орналасқан Кантабрияның мифологиясындағы тұлға. Балық адам - су астында тіршілік ететін адам, теңізде жоғалған адамның метаморфозына ұқсайтын. Оның оқиғасын ағартушылық жазушы Бенито Джеронимо Фейжу зерттеді, ол бұл оқиғаның шынайы екенін мәлімдеді.

Аңыз

Феижуның айтуынша, 1650 жылы Испанияның солтүстігіндегі Кантабриядағы шағын ауыл Лиерганес қаласында Франсиско де ла Вега мен Мария дель Касар есімді ерлі-зайыптылар өмір сүрген. Әкелері төрт ұлға ие болған. Әкесі қайтыс болған соң, анасы ақшасы жоқ болғандықтан, бір ұлын балтагерлік кәсіп үйренсін деп, Бильбаоға жіберді. Фейжудің айтуынша, Франсиско де ла Вега Касар деп аталатын бұл ұлы 1674 жылға дейін Бильбаода ағаш ұстасы болып өмір сүрді, содан кейін ол Сан-Джон күні қарсаңында бірнеше досымен бірге Бильбао сағасына жүзуге барды. Ол жақсы жүзуші болса да, өзен ағымы оны алып кетіп, жағаға шыға алмады. Соңғы рет ол теңізге жүзіп кеткенін көріп, суға батып кеткен деп ойлады. Алайда бес жылдан кейін, 1679 жылы, кейбір балықшылар Кадис шығанағында (оңтүстік Испания) балық аулау ауларына таңғажайып бір жануардың тұтқынып, құтылуға тырысып жатқанын байқады. Олар оны ұстауға тырысқанмен, аң өзін-өзі босата алды. Кейінгі апталарда жергілікті балықшылар бұл жануарды көргенін айтып, ақырында оны нанмен алдап ұстап алады. Олар суретшілерді кемеге мінгізіп, оның шынымен де адам кейпіне ұқсайтынын көрді. Ол ақ түсті, жұқа қызыл шашты жас жігітке ұқсайтын. Алайда ол кейбір балық сияқты белгілерді көрсетті, мысалы, оның мойындағы кеудесінен ішке дейін төмен қарай қарайтын, оның омыртқасын жауып тұрған және мойындағы жаңқалар сияқты. Балықшылар оны жынды деп ойлап, оны жақын маңдағы Сент-Франциск монастырына алып барды. Бірнеше күн бойы сұрақтар қойғаннан кейін, аң ақыры "Лиерганес" деген сөзді айтты, оның мағынасын ешкім білмеді. Бұл ерекше оқиға көп ұзамай Кадис шығанағы аймағына тарады, ал Кадис портында болған Солтүстік Испаниялық теңізші өз қаласына жақын жерде Лиерганес деп аталатын кішкентай ауыл бар екенін айтқанға дейін ешкім Лиерганестің мәнін тани алмады. Сантандер қаласының маңында Лиерганес деген жер бар екендігін Киелі Офистің хатшысы Доминго де ла Кантолла растады. Кадис епискобы Сантандерге табылған аң туралы хабар жіберді, оның ішінде оның сипаттамасын жіберді, сондықтан онымен қандай да бір байланысы бар адам оны тани алады. Лиерганестен хабар келді, бұл қалада ешқашан бірде-бір тіршілік иесі көрінбеді, және соңғы уақытта болған жалғыз ерекше оқиға бес жыл бұрын Бильбаода Франсиско де ла Веганың қайғылы өлімі болды, ол шынымен де қызыл шашты. Жаратылыс сақталған монастырдың монахы балықшы адам Франсиско де ла Вега болуы мүмкін деп болжады, сондықтан ол жаратылысты өзімен бірге Лиерганеске әкелуге рұқсат сұрады және рұқсат алды. Олар Лиерганеске жақындағанда, балықшыны босатқан монастырдың панасы артынан ерген. Жаратылыс оны тікелей Лиерганеске жеткізе алды, және бұл ғана емес, ол оны тікелей Мария дель Казардың үйіне алып барды, ол оны марқұм ұлы Франсиско деп таныды. Балықшы адам кейін отбасымен бірге өмір сүруге қалды, ол тыныш, бірақ ерекше өмір салтын ұстады: ол әрқашан жалаң аяқ жүрді, егер оған киім берілмесе, ол жалаңаш жүрді. Ол ешқашан шын мәнінде сөйлескен; ең көп ол кейде мырқылдап сөздер сияқты темекі, нан немесе шарап, бірақ ешқандай байланысы бар тілек темекі шегу, тамақ жеу немесе ішу. Ол тамақ ішкенде, оны ашкөздікпен жасады, бірақ кейін ол бір апта бойы тамақ жемеді. Ол жайбарақат, тіпті құлшынысты адам еді. Тоғыз жыл бойы осылай өмір сүргеннен кейін, ол теңізге жүзуге барды және оны ешқашан көрмеді.

Feijoo компаниясының талаптары бойынша дау

Феижу өзінің аңыз әңгімесінде көптеген егжей-тегжейлі мәліметтер, күндер мен есімдерді ұсынады. Ол балықшы туралы әңгімені алғаш естігенде, оған сенбейтінін айтады, бірақ ол барлық куәліктер мен құжаттармен кездескеннен кейін, сондай-ақ балықшы пайда болған кезде өмір сүрген бірнеше адаммен сұхбаттан кейін (Фейжу 1720 жылы жазған, сондықтан 1674 жылы өмір сүрген көптеген адамдар оған әңгімені айтып бере алады). Ақырында ол фактілерге қатысты, балық адам Кадис қаласында пайда болды, Лиерганеске әкелінді және ол жерде біршама уақыт өмір сүрді, содан кейін қайтадан жоғалып кетті. Ол бірнеше дереккөздерді келтірді, олардың ішінде, білімді адамдар болғандықтан, ол жеткілікті сенімді көрінді, соның ішінде Вальбуена маркизі (Сантандердегі білімді дворян), дон Гаспар Мельхор де ла Риба Агуэро (Лиерганеске жақын қала Гаянодан Сантьяго орденінің рыцары) және Соларестен дон Дионисио Рубалькава, ол Франсиско де ла Вегамен танысып, кездесті деп айтылады. Фейжуның ырым-жырымдар мен алдамшылықтарды қатты сынға алған өте қатаң жазушы ретінде танымал болуы, бұл оқиғаның қалай болса да шынайы болуы мүмкін деп айтылды, өйткені Фейжуның оны дұрыс себептері болмаса, қолдауы мүмкін емес сияқты. Дегенмен, балық адамдарының тұтқындалуы туралы әңгімелер Еуропада, Испанияда да естілмеген, онда Жовиано Потано, Алехандро де Алехандро және Педро Мексиа сияқты жазушылар осыған ұқсас әңгімелер туралы жазған және Лазарильо де Тормес әңгімелерінің екінші бөлігінде өскен Лазароны дауылда суға батып қалғаннан кейін балықшылар ұстап алады және ол қашып құтылғанға дейін оны бүкіл Испанияда теңіз жындысы ретінде көрсетеді. Кейіннен ол өз пікірін ғылыми дәлелдермен растап, өз көзқарасын кеңейтті. XX ғасырдағы танымал испан ғалымы және дәрігер Грегорио Мараньон балықшы туралы әңгімедің өзі өтірік болғанымен, Фейжу және басқалардың Лиерганес балықшысына қатысты көптеген куәліктерін бірден жоққа шығаруға болмайды деп мәлімдеді. Оның айтуынша, ертегідегі бірнеше элементтер, мысалы, аңның бірде-бір сөз айта алмайтын, үнсіз болғаны, оның ақ терісі, қызыл шашы, қабыршақты терісі, оның тырнақтарын тістейтіні немесе ол кез-келген жерде жүріп-тұрғаны - бұл кретинизмнің типтік белгілері, бұл ауру таулы аймақтарға тән және сол кезде Сантандер аймағында өте жиі кездесетін ауру. Ол қандай да бір жолмен Билбаодан Кадиске дейін жол жүріп кеткеннен кейін, ол, мүмкін, балық аулау аймағының айналасында табылған және оның таңғажайып көрінісі қалғандарын жасады деп қорытындылады.