Кіріспе

Тантрикалық немесе Ваджраяна буддизміне жататын идамдар (бұқаралық) Хиваджра (тибет. Хеваджараның жұбайы - Найратмия (тибет.

Үндістан

Хеваджара тантрасы, ануттараёгатантра класының йогинитантрасы, 8-ші ғасырдың аяғында (Снеллгроув) және 9-шы ғасырдың аяғында немесе 10-шы ғасырдың басында (Дэвидсон) Шығыс Үндістанда, мүмкін Камарупада пайда болған деп есептеледі. Таранатта Саруха мен Кампала ("Лва ва па", "Камбали" және "Сри прабхада" деп те аталады) оның "келушілері" ретінде тізімделеді: ең алдыңғы қатарлы йог Вирупа Ямари жолында ой жүгіртті және Ваджраварахи батасымен сиддхиге жетті, Оның шәкірті Домби Херука Хеваджара Тантраның мәнін түсінді және Наиратма деви садхана және Сахаджа сиддхи сияқты көптеген састраларды құрастырды. Ол өз шәкірттеріне абышека сыйлаған. Осыдан кейін екі ачарья Лва ва па және Саруха Хевжара тантрасын әкелді. Сиддха Саруха ең алғаш рет Хевжара питр садханасын әкелді. Жамгон Конгтрул атап өткен тағы бір ұрпақ Виласьяваджарадан Анангаваджараға, Сарухаға, одан Индрабутиге дейін өтеді. Сакияның 28-ші тағына ие болған Жамгон Амейшаб Хеваджара Тантрасын Вирупаға Нарманакая Ваджранаиратма ашты деп санайды. Бұл тантраны ол Вирупаның аға шәкірті Домби Херукаға Нарманакая Ваджранаиратма ашады деп санайды, одан Хеваджара тантрасының негізгі эксегетикалық сакиялық ұрпағы тарайды. "Йоғаратнамала" - "Хеваджараттантра" туралы түсініктемелердің ең маңыздысы, оны Бхадрападаға үйреткен Кришна немесе Канха жазған, ол өз кезегінде Наропаның мұғалімі Тилопаға үйреткен, ол өзі түсініктеме жазған. Ол өз кезегінде бұл тантра туралы білімін Тибетте оқытқан Марпаға (1012-1097 жж.) берді. Марпа сондай-ақ Атишаның абаттық кезінде йогинмен жаттығатыны үшін Викрамашиладан қуылған Майтрипа, яғни Адвайаваджрадан Хеваджаратрантра бойынша нұсқау алды. Канха - "Чарияпада" атты кітаптың авторларының бірі.

Тибет

11 ғасырдың басында Дрогми Лотсава Шакия Еше (993 1077 ж.т.) Лхацедегі Дромпа гянгтан Непал мен Үндістанға, соның ішінде Викрамашилаға сапар шекті. Ламдре) - бұл әсіресе Хевьядра тантрасы мен оның түсіндірмелері. Дракапа Гьелцен өзінің "Индиялық шеберлер хроникасы" атты еңбегінде былай деп жазады: "Лачен [Дрокми] алдымен Непалға барып, [ұстазы] Бхаро Хам Тхунг арқылы мантра есігіне кірді. Содан кейін ол Үндістанға барып, Ахарья Ратнакарасантидің өте танымал және білімді екенін түсінгеннен кейін, ол Виная, Праджняпарамита және мантраны кеңінен тыңдады. Содан кейін ол Үндістанның шығыс бөлігіне барып, Дурджаячандраның ең үлкен тікелей шәкірті болған Бхикшу Вираваджарамен кездесті, ол өзі Ачарья Вирупаның шәкірті Домбихарабаның ұрпағын ұстады. Бхикшу Вираваджрадан ол Хеваджраның үш тантрасының матрицалық материалдарын тыңдады, олардың барлық тармақтары толық. Сондай-ақ, ол Ацинтьякраманың көптеген нұсқаулықтарын және т.б. сұрады, сондықтан ол "Түсінік мәтіні жоқ Ламдре" (ртса мед лам 'брас) тыңдады. Осылайша Дрокми Үндістанда он екі жыл өмір сүріп, керемет аудармашы болды. Он екі жылдан кейін ол орталық Тибетке оралды, мүмкін 1030 жылы, Хеваджаратрантраны тибет тіліне аударды және басқалармен бірге 1073 жылы Саскья монастырының негізін қалаушы Дкон Мчогорьял По (1034 - 1102 жж.) оқытты. Бұл Сакия орденінің Хеваджараттрамен тығыз қарым-қатынасының басталуы болды. Гос лотсава "Көк жылнамасында" Хеваджара мен Калачакра тантрасы екеуі де Гухьясамаджаға түсініктеме немесе кіріспе деп айтады.

Қытай

Хеваджара Тантраның қытайша нұсқасын (Taishō XVIII 892, p. 587 601) Фа ху (Дхармапала) Солтүстік Сунның (960 1128 ж.) астанасы Бьян Ляньдағы Кафенгтегі Канондық аудармалар институтында (И Цзин Юань) аударды. Бес томдық аударма Цзи Хэ 1 (111 ақпан 1054 30 қаңтар 1055 ж.) жылдың соңында император Жэн Цунға ұсынылды. Алайда, Хеваджара Тантра Қытайда танымал бола алмады. Қытай тіліндегі нұсқаның тақырыбында "Будда түсіндірген Адамның Ұлы Құрметінің және Бос орынды тануының Ұлы Патшасының рәсімінің Жазба мәтіні" деп жазылған. Алғашқы сөзінде былай делінген: "Махамаяның жалпы тантрасының 32 бөлімінен Наиратмиямен бірге 2 рәсім жасалды. Дхармапала, Санскрит (текстерді) жеткізетін Ұлы Ұстаз, жанашырлықпен толық жарық көрген және ағартылған, Императорлық банкеттердің сынақ аға мырзасы, күміс және көк құрметпен императорлық банкеттердің Грандеесі, Сунг кезінде Батыс Үндістандағы Трипитка, оны Императорлық мандатпен аудару құрметін алды.

Қазақстан

Тірі қалған бейнелер Хевжара Тантраның Камбоджада Кхмер империясы кезінде болғанын және оның практикасы Камбоджада 10-13 ғасырларда өркендегенін көрсетеді.

Моңғолия

1244 жылы Шыңғыс ханның немересі, ханзада Годан, Сакия Пандиданы Моңғолияға шақырды және ол оны Хеваджра іліміне енгізді. 1253 жылы Құбылай хан Сакия Пандиданың немере інісі Чогьял Фагпаны сотына шақырды. Нәтижесінде буддизм мемлекеттік дін болып жарияланды және Фагпаға Тибет провинцияларының үшеуі бойынша билік берілді.

Батыс

Хеваджара тантрасы Дэвид Снеллгроув 1959 жылы "Хеваджара тантрасы: сындық зерттеу" атты еңбегін жариялаған кезде батыс тіліне толықтай аударылған алғашқы буддалық тантра болды. Бұл еңбек екі томдық болып табылады, бірінші томда оның кіріспесі, оның ішінде "апауыз" бар, ол мұндай мәтіннің неге зерттелуге лайық екенін түсіндіреді (көрініп отырғанымыздай, 20-ғасырдың басында батыста тантралардың пайда болған жаман атына байланысты). 1959 жылы ол былай деп жазады: "Оларды әлі де бұзық нәрсе ретінде қарастыру үрдісі бар, олар буддизмнің түнек кезіне жатады". Екінші томда санскрит және тибет мәтіндерінің (тибет мәтіні snar thang Kengyur-дан алынған) санскрит мәтіні мен Йогаратнамаланың санскрит мәтіні бар. 1992 жылы "Хеваджара тантрасының жасырын мәні" деген атпен тағы бір аударма жарық көрді. Г. В. Фарроу мен И. Менонның. Бұл нұсқада санскрит мәтіні мен тантраның ағылшынша аудармасы, сондай-ақ "Йоғаратнамала" толық ағылшынша аудармасы бар. 1983 жылы Чарльз Виллемен "Қытайдың хевжараттрасы" деп аталып, Фа Хуның қытай тіліндегі нұсқасынан ағылшынша аудармасын шығарды. 2008 жылы неміс ғалымы Ян Ульрих Собиш Хевжарадағы үнді және тибет жазбаларының егжей-тегжейлі әдеби тарихын 17-ғасырдағы Саскья-па дәстүрінің шебері Амес-жаббтың көзімен көргендей жариялады (Собиш 2008).

Мәтін

Бастапқыда санскрит тілінде жазылған (апабрамша тіліндегі кейбір тармақтармен), қазіргі 750 тармақты мәтін 32 бөлімдегі 500 000 шлокадан (аяттардан) тұратын әлдеқайда үлкен түпнұсқа мәтіннің үзіндісі немесе түйіні деп есептеледі. Көптеген буддалық мәтіндер әлдеқайда үлкен жоғалған түпнұсқалардың тұнбалануы деп мәлімдейді, бұл түпнұсқалардың көпшілігі ешқашан табылмаған немесе мүмкін "виртуалды" мәтіндер ретінде қалыптасқан, олар қандай да бір тәнсіз түрде тұрақты түрде бар. Алайда, 100 000 тармақты Праджнапарамита сутрасының болуы осындай пропорциядағы шығармалардың шынымен жасалғанын көрсетеді. Хеваджара тантрасының басқа дереккөздермен ортақ материалдары бар: II iii 29 Хеваджараттантрасы Гухьясамаджатантраның XVI 59c 60b-мен бірдей, ал Сараханың әндерінің бірінде Хеваджараттантраның II v 67-де Апабрамша жұптары кездеседі. Гухьясамаджада Хеваджра нұсқасы кейінірек жазылған деп болжауға болады, бірақ Сараха цитатымен жағдай айқын емес, өйткені салыстырмалы күндерді нақты анықтау қиын.

Вак Хеваджара

Хеваджара тантрасында сипатталған төрт қарулы сөйлеу (Вак) Хеваджарасы көп түсті лотос, мәйіт және күн дискісінде алға қарай жылжып тұрады. Оның түсі қара көк. Бір оң қолында - ваджра, сол қолында - қанға толы бас сүйегі, екінші қолында - оның жұбайы Ваджрарахи (рДорже фаг мо).

Ситта Хеваджара

"Хеваджара Тантрасында" сипатталған алты қарулы ақыл (цитта) Хеваджара оң аяғын созған және сол аяғын бүккен күйде көп түсті лотос, мәйіт және күн дискісінде тұр. Оның түсі қара көк, үш беті бар: С. көк, Р. ақ және Л. қызыл. Әр бетінде үш қанды көз, төрт жалаңаш тіс және түйілген маңдайлы маңдайшалар бар. Оның қоңыр шашы үстіне айқасқан ваджрамен шашылып жатыр. Екі оң қолында - ваджра мен пышақ, екі сол қолында - үшбұрыш пен қоңырау; қалған қолын жұбайы Ваджраринкалаға ұстайды. Хеваджара тоғыз драмалық сезімге ие және бес құрғақ бас сүйектерінен тұратын тәж, елу жаңа бастан тұратын алқа және алты символикалық әшекейлер немесе "мөр" орнатылған.

Ердая Хеваджара

Хеджара тантрасында сипатталған он алты қарулы, төрт аяқты сегіз жүзді жүрек (хрдья) Хеджара екі аяғы арда парянкада, ал қалған екеуі алида ұстанында (солға бүгілген, оңға созылған) көп түсті сегіз жапырақты лотоста тұрады, төрт Мара сары Брахма, қара Вишну, ақ Шива (Махешвара) және сары Индра түрінде және жүректеріне күн дискісі тіреледі. Шри-Хеваджара 16 жаста, қара түсті, жалаңаш, сегіз бет, он алты қол және төрт аяқты. Оның орталық беті қара, оң жағындағы бірінші беті ақ, сол жағындағы бірінші беті қызыл, жоғарғы беті түтін түстес және сұр; екі жағындағы сыртқы екі беті қара. Олардың барлығының үш дөңгелек қанды көздері, төрт ашық тістері, дірілденетін тілі және түйілген маңдайлары бар. Оның жалтырап тұрған қоңыр шашы жоғары қарай жайнап, үстіне айқас байрағы тағылған. Оның басына бес құрғақ бас сүйекінен жасалған тәж киіп отыр. Он алты қол он алты бас сүйекті ұстап тұрады. Ортаңғы қос қолдың бас сүйегінде ақ пил мен сары жер құдайы Притви және оның екі аяғы денесін қоршап тұрған жұбайы Ваджранаиратма (rDo rje bDag med ma) бар. Оның оң қолы иілген пышақты (картика) ұстаса, сол қолы қожайынының мойнына оралып, бас сүйегін (капала) ұстайды. Қалған жеті бас сүйекті кеудедеге түсірген шараптар: көк жылқы, ақ мұрынды есек, қызыл өгіз, күлгін түйе, қызыл адам, көк сарабха бұғы, соуыл немесе мысық. Сыртындағы жеті сол қолдағы бас сүйегі шарапшаларында ақ су құдайы Варуна, жасыл жел құдайы Ваю, қызыл от құдайы Агни / Тежас, ақ ай құдайы Чандра, қызыл күн құдайы Сурья немесе Адитя, көк Яма - өлім құдайы және сары Кубера немесе Дханада - байлық құдайы. Хеваджара алты символикалық әшекейлермен әшекейленген: шеңбер, құлақ сырғалары, мойынтірек, білезік, белбеу және аяқ-қолға байланған және мәйітті жерлеу орнының күлдерімен мазаланған. Оның мойнында 50 адам басынан жасалған алқа бар.

Сампута тантрасы

Сампута Тантрада сипатталған Хеваджараның төрт түрі лотоста, мәйітте, қанға толы бас сүйек тостаған мен күн дискінің тағында билейді.

Қая Хевжара

Екі қарулы Қая Хеваджра (sku kyE rdo rje) "Үш әлемнің шайқауышы" ('jig rten gsum kun tu bskyod pa) көп түсті лотос, мәйіт, қанға толы бас сүйегі мен күн дискісінде би күйінде тұр. Оның бір беті қара, үш көзі қызыл, екі қолы бар. Оның оң қолы бес бұрышты ваджра таяғын ұстап тұр, ал сол қолы қанға толы бас сүйекті ұстап тұр. Ол өзінің жұбайы Ваджранаиратманы (rdo rje bdag med ma) көк түсте, бір беті мен екі қолы бар, иілген пышақ пен бас сүйегін ұстап тұрады.

Вак Хеваджара

Төрт қарулы Вак Хеваджра (кіЕрдо рже әндері) түрлі түсті лотос, мәйіт, қанға толы бас сүйегі мен күн дискісінде би күйінде тұр. Оның бір беті қара, үш дөңгелек қызыл көзі, екі аяғы және төрт қолы бар. Сыртқы оң қолы бес бұрышты ваджра таяғын ұстайды, сыртқы сол қолы қанға толы бас сүйегін ұстайды; екінші қолын оның жұбайы Ваджрарахи (рДорже фаг мо) құшақтап алады, ол оған ұқсас.

Ситта Хеваджара

Алты қарулы Ситта Хеваджра (thugs kyE rdo rje) би күйінде (ardha paryanka) тұр, оң аяғының тырнақтары сол жамбасына басып, сегіз түстес көп түсті лотосқа, мәйітке, қанға толы бас сүйегіне және күн дискінің үстінде тұр. Ол қара түсті, үш бет бар: қара, ақ және қызыл әр бетінде үш дөңгелек қанды көз бар. Оның ашық сары түсті шашы жоғары қарай жақындап, айқасқан ваджрамен шағылып, ол бес құрғақ бас сүйегінен жасалған тәж киеді. Оған жаңадан кесілген елу адамның басын, алты символды әшекейлерді тағып, жолбарыстың терісінен тігілген шым кигізіп, шағалап отыр. Алғашқы қолында - ваджра мен қоңырау, қолында - оған ұқсас Ваджра Шрнхала. Екінші оң қолында жебе мен үшбұрыш бар. Екінші сол қолында - садақ пен бас сүйек.

Ердая Хеваджара

Он алты қарулы, төрт аяқты Хрдайя Хеваджра (снайнг по кие рдо рже) екі аяғы билік ұстанымында (арда парянка) және екі аяғы алеэдха ұстанымында (оң аяғы созылған) сегіз жапырақшалы көп түсті лотоста тұр, төрт Мара (сары Брахма түріндегі Сканда Мара, қара Вишну түріндегі Клеса Мара, ақ Шива түріндегі Мртю Мара, сары шағылт Шакра түріндегі Девапутра Мара), қан толы тостаған және күн дискісі. Оның түсі қара, сегіз беті, он алты қолы және төрт аяғы бар. Ортаңғы бет қара және қатты күледі, оң беті ақ, сол беті қызыл, жоғарғы бет қара және тістері бар; қалған сегіз бет қара. Әр бетінде үш қанды көз бар. Оның қоңыр шашы екі жапырақпен жоғары қарай ағып тұрады және ол бес құрғақ бас сүйектерінен жасалған тәж киеді. Оған жаңадан кесілген елу адамның басын, алты символды әшекейлерді тағып, жолбарыстың терісінен тігілген шым кигізіп, шағалап отыр. Оның бірінші қолында ваджра мен қоңырау бар, оның жұбайы Найратма көк түсті екі қолымен иілген пышақ (гри гуг) және бас сүйегі бар. Хеваджараның қалған оң қолында семсер, жебе, дөңгелек, бас сүйек, шүберек, үшбұрыш және ілмек; қалған сол қолында лотос, садақ, үшбұрыш, бас сүйек, зергерлік тастар, қорқынышты меңзеуші саусақтары және арқан бар.