Кіріспе

Симфониялық No 3 Э мажорлы, Оп. 97, Рейн деп те аталады, Роберт Шуманның соңғы симфониясы, бірақ соңғысы емес. Ол 1850 жылы 2 қарашадан 9 желтоқсанға дейін жазылды және 1851 жылы 6 ақпанда Дюссельдорфте премьерасы өтті. Алайда, А. Питер Браунның айтуынша, тыңдаушылар әр қимылдың арасында, әсіресе, шығарманың соңында, оркестр оларға қосылып, Шуманды "урра! " деп жазылған.

Өмірбаяндық контекст

Өмір бойы Шуман музыканың әртүрлі жанрын зерттеді, соның ішінде камералық, вокалды және симфониялық музыканы зерттеді. Шуман 1832-1833 жылдары толық емес G минорлы симфония жазса да (бұның бірінші қозғалысы екі рет орындалды), ол 1839 жылы әйелі көтермелегеннен кейін ғана симфониялық жанр үшін шынымен композиция жасай бастады. 1841 жылы жазылған және Лейпцигте Феликс Мендельсонның дирижерлігімен тұңғыш рет орындалған Бірінші симфониясы арқылы оркестрлік дебютімен Шуман симфониялық композитор ретінде тез табысқа жетті. Кейіннен төртінші симфония деп жарияланатын шығарма да 1841 жылы аяқталды. 1845 жылы ол өзінің С мажор симфониясын жазды, ол 1846 жылы No. 2, 1850 жылы үшінші симфониясын шығарды. Карьерасының соңына қарай Шуман барлығы төрт симфония құрастырды. Симфониялардың жарияланған нөмірлері хронологиялық емес, өйткені оның 1841 жылғы Төртінші симфониясы Лейпцигтегі премьерасында жақсы қабылдамады; Шуман ұпайды алып тастады және оны он жылдан кейін Дюссельдорфта қайта қарады. Бұл соңғы нұсқа 1851 жылы "Рейн" симфониясы жарық көргеннен кейін жарық көрді.

Жаратылыс

Шуман өзінің Үшінші симфониясын сол жылы сольсолық концерті op. 129, төрт жылдан кейін жарық көрді. Ол симфонияны жазуға әйелі Кларамен Рейнландқа саяхаттан кейін шықты. Бұл сапар оларға сәлемдесуге ұқсап, бақытты әрі бейбіт сапар болды. Ол саяхаттың элементтерін және өміріндегі басқа да тәжірибелерін музыкаға енгізді.

Аспаптар

Симфония екі флейта, екі гобой, екі кларинет, екі фагтон, төрт француз мүйіз, екі керней, үш тромбон, тимпан және струнды аспаптарға арналған.

Бірінші қимыл

Бірінші бөлім "Lebhaft" (жырлы), 19 ғасырдағы үлкен масштабтағы соната формасының үлгісіне сәйкес келеді. Симфония бірден Е мажордағы ерлік тақырыппен басталады, ол толық оркестр үшін жазылған. Негізгі тақырыптың күшті гемиолиялық ырғағы бүкіл қозғалыс бойына қайта оралып, әрдайым алға жылжып отырады. Бұл алға жылжыту бұл қозғалыстың әуендерінің бар сызықтарынан жоғары көтерілуіне мүмкіндік береді. Тониктен медиантқа, G минорға көшу, жаңадан енгізілген мотивті қолдану арқылы, негізгі тақырыптың материалымен қатар тұрған сегіздіктің жоғарылату ноталарынан тұрады. Бағынышты тақырып желге арналған және оның ритмі аз, жұмсақ сапасы бар. Экспозиция масштаб мотивінің өту және негізгі тақырыпқа оралуымен ашылады, ол басымдықпен аяқталады. Б. Шуман экспозицияны қайталамайды, керісінше, струндар мен фагондар Б-ден Ф-ге дейін бірлікте түседі, бұл G-джойрдың күтпеген кілтімен үш есе күшті жарылысқа әкеледі. Даму бөлімі негізінен экспозицияның үш негізгі тақырыбынан тұрады. Шуман шеберлікпен әртүрлі асқабақтарды аралап, 200-ге жуық тактада Ми-ге қайтып оралмайды, үй асқабағында басты тақырыптың кульминациялық және жеңіске жетуінен бұрын басымдықты бастайды. Әдетте бұл қимыл 9 минутқа созылады.

Екінші бөлім

Екінші бөлім "Sehr mäßig" (өте орташа) C мажорда және Scherzo орнын алады. Бұл бөлімнің формасы дәстүрлі минует пен трионың, тақырып пен вариациялардың синтезі болып табылады. Алғашқы әннің тақырыбы неміс халық биі - лендлерден алынған. Бұл әуенді алдымен төменгі жиектер мен фагондар ойнайды, содан кейін қайталанады және әртүрлі болады. Екінші "трио" сезімі бар, желдің әсерімен ойналатын, ла минордағы. Шуман осы бөлімде C педаль нүктесін қолданады, бұл өте ерекше, өйткені бұл педаль нүктесі емес, керісінше, C - A минордың түбірі емес, үшінші нота. Ортаңғы бөлімнен кейін рустик тақырып толық оркестр үшін қайтадан қайталанады және тек виолончель мен фагондар ойнайтын тақырыпқа дейін, жұмсақ пиццакомен аяқталады. Әдетте бұл қимыл шамамен 6 минутқа созылады.

Үшінші бөлім

Үшінші бөлім "Nicht schnell" (тезі емес) субдоминант А мажор. Тимпань мен қоланың болмауы статикалық гармониямен (ауысым А-дан алыс немесе ұзақ уақытқа ауыспайды) үйлесімде симфонияның ортасында тыныш тыныштық сәтін жасайды. Тематикалық құрылымда ұзын, әдемі тақырыптар қолданылады, олар осы мейірімді шағын мотивпен үнемі алға жылжытылады. Әдетте бұл қимыл шамамен 5 минутқа созылады.

Төртінші бөлім

Төртінші қозғалыс ("Кафедральдық" қозғалыс), "Фейерлихт" (қасиетті) Кельн кафедральдық соборында архиепископ кардинал болған "қасиетті рәсімді" білдіреді. Ол 3 флактпен жазылған, бірақ қозғалыстың көп бөлігі Ми флакт минор (6 флакт) күйінде жазылған. Бұл бөлімнің басталуы - аспаптардағы сегізінші ноталы Ми минор аккордынан басталады, ол дереу француздық мүйіз және тромбонның пианиссимус хоралына ауысады. Бұл әдемі және тыныш төменгі қола жазуы - бұл орындаудағы өте қиын жер, өйткені тромбондар осы уақытқа дейін ойнаған жоқ. Бұл кең тақырыпты жел мен бірінші скрипкалар сегізінші нотада, бастапқы сөйлемнің соңында, бұрынғы темптен екі еседен астам жылдамдықпен жылдамдатып, үндейді. Кіріспе сөздің қорытындысынан кейін тақырып, негізінен, төртінші және бесінші аралықтарда, және жеделдетілген нұсқамен біріктіріледі. Бұдан кейін темп үш метріне ауысады, онда бірінші тақырып бірнеше контрапунктікалық емделуге ұшырайды. Метальді аспаптар қос метке оралғанда, мыс және желдер тақырыптың ең кең формасының өзара байланысқан контрапунктікалық сызықтарын ойнайды, ал сымдар тұрақты 16-шы ноталармен алға жылжиды. Бұл Ми минорлы акорда аяқталады, ал бір соққыдан кейін B мажордағы күтпеген фанфар, содан кейін оны Ми минорда қайталай отырып, пианиссимодағы ҡылдар жауап береді. Бұл қайталанып жатқанда ырғақты қозғалыс баяулайды, ал тақырыптың үзінділері соңында естіледі. Әдетте бұл қимыл шамамен 6 минутқа созылады.

Бесінші бөлім

Бесінші бөлімде әуен Е мажорға қайта оралады. Бірінші тақырып симфонияның басындағы ауылдық би сезіміне қайта оралады, ол толық оркестр үшін жазылған. 16 тактадан кейін, екінші, жеңіл, бірақ дәл осындай жанды тақырып пайда болады. Бұл тақырыптар әр түрлі және қозғалыстың Е мажордағы ерлік аяғына қарай өркендеуімен теңеледі. Әдетте бұл қимыл шамамен 6 минутқа созылады.

Модельдер

Жалпы, Шуман өзінің симфониялық шығармашылығының негізгі үлгісі ретінде Бетховеннің симфонияларын қолданған, бірақ ол сонымен қатар Франц Шуберттің Тоғызыншы симфониясын және Феликс Мендельсонның симфониялары мен концерттерін де сілтеме ретінде қолданған. Ол, әсіресе, Мендельсонды "жыр тәрізді формаларды даму тақырыптарына қалай қосуға болады" дегенге мысал ретінде қолданды. Шюманның симфонияларын зерттеу барысында Браун өзінің Үшінші симфониясының негізгі үлгілері Бетховеннің Үшінші және Алтыншы симфониялары және Гектор Берлиоздың Симфония фантастикасы деп айтады. Шуманның Үшінші симфониясы мен Бетховеннің Үшінші симфониясы арасындағы байланысты бағалау кезінде әр шығарманың тональді орталықтары арасындағы айқын байланыс бар - олар бірдей тоналды бөліседі. Шуманның Үшінші симфониясы мен Бетховеннің Үшінші симфониясы арасындағы байланыс бірінші бөлімде айқын көрінеді. Жоғарыда айтылғандай, E мажорлық дыбыстың діни байланысы бар екені белгілі, бірақ бұл тонды жалпы алғанда Бетховеннің "Eroica" үшінші симфониясы арқылы батырлық деп түсінеді. Шуман өзінің бірінші бөлімін Бетховеннің "Эроика" симфониясымен бірдей күйде бастайды. Бұл басты тақырып өте ерлік және жеңіске жету секілді сезінеді, сондықтан оны жеңіске жету үшін материал ретінде қате түсінуге болады. Бұл оның әрдайым мақтанышпен және жеңіске жетумен осы әуенді қайталайтын әдісіне байланысты. Рейн симфониясының негізгі үлгісі Бетховеннің "Пастораль" атты алтыншы симфониясы болып табылады. Ең айқын байланыстардың бірі - симфонияның әрқайсысында бес бөлім бар. Бетховеннің Алтыншы симфониясы мен Шуманның Үшінші симфониясының арасындағы ең айқын ұқсастық - бұл екі симфонияда да төртінші және бесінші бөлімдер үзіліссіз орындалады. Әр шығарманың үлкен масштабтағы орналасуындағы ұқсастықтардан басқа, музыкалық ұқсастықты екінші бөлімнен көруге болады. Бетховеннің алтыншы симфониясының екінші қозғалысында сияқты, Шуманның Үшінші симфониясының екінші қозғалысы - Рейн өзенінің ағысын бейнелейтін музыкалық бейнелеу. Екі шығармада да бұл бейне толқын контурдағы сегіздік ноталардың ағылуына байланысты. Бетховен мен Шуманның симфонияларында бағдарламалық элементтерді қолдану тәсілдерінің арасындағы ең айқын айырмашылықтардың бірі - Бетховен өзінің екінші бөлімінің атын қалдырды: "Szene am Bach" (Scene at the Brook). Шуманның "Райндағы таң" деп аударылған атауы да басылымға шығарылғанға дейін алынып тасталды. Шуманның атауды алып тастау себебі - музыкалық емес бағдарламаны ұсыну тыңдаушыға музыка туралы белгілі бір пікірді таңдайды деген сенімінен. Бұл сөзді Шуманның келесі сөздері де растайды: "Егер көз белгілі бір нүктеге бағытталса, құлақ өз бетінше баға бере алмайды". Шуман бірде "біз жүрегімізді әлемге көрсетуіміз керек: өнер туындысының жалпы әсері жақсырақ; кем дегенде, ақымақтық салыстырулар жасалмайды". Шуманның шығармаларындағы бұл қозғалысқа әсер еткен идея нақты атаусыз да өте анық. Бағдарламалық элементтерден басқа, Браун бесінші қозғалыстың қызметіне негізделген екі шығарманың арасындағы байланысты да жасайды. Кейбір сарапшылар төртінші бөлімді бесінші бөлімнің баяу кіріспесі ретінде қарастыруға болады деп санайды, бірақ бұл өте мүмкін емес, өйткені төртінші бөлім бесінші бөлімнен ұзағырақ және күрделірек. Браунның пікірі бойынша, бесінші бөлімнің функциясы Бетховеннің симфониясында болғандай, алдыңғы бөлімге өте қарама-қайшы қолданылған. Бұл екі шығармада да төртінші қозғалыс өте "арнайы" қозғалыс, бұл өте нақты бір нәрсені бейнелейді, Бетховен жағдайында, найзағай, ал Шуманның жағдайында собордағы кардиналдың биігіне көтерілу процессиясы. Екі жағдайда да келесі бөлімде өте қарама-қарсы музыка бар. Шуманның жағдайында, бұл өте жанды, ал Бетховеннің жағдайында соңғы бөлім "құйқыннан кейін қуанышты және ризашылық сезімдерді" бейнелейді.