Кіріспе

Гавайи пойы (немесе ʻīlio mākuʻe) - Гавайидің жойылған ит тұқымы, оны Гавайидің жергілікті тұрғындары балалардың рухани қорғаушысы және тамақ көзі ретінде қолданған.

Тарих

Бастапқы гавайлық пои иттері полинезиялық адамдар Гавай аралдарына әкелген полинезиялық иттердің ұрпақтары болды. Жаңа Зеландиялық Кури итінің генетикалық зерттеулері бұл иттің (осылайша, Гавайи итінің) шығу тегі Индонезия екенін көрсетеді. Гавай тілінде ʻīlio деп аталатын бұл тұқымның қазіргі атауы гавайлықтардың негізгі тағамдарынан жасалған poi сөзінен алынған. Пои иттерді тамақ ретінде майлау үшін пайдаланылды, өйткені ет иттерге тамақ ретінде пайдаланылмайды. Гавай аралдарында шошқадан басқа ірі құрлық сүтқоректілері болмағандықтан, Пои иттері аң аулауға қажет емес еді. Иттер ешқашан қасақана стандартқа сай өсірілмеген, бірақ адам мен табиғи селекция әлі де ойнауға кірісті. Капитан Кук сияқты еуропалық зерттеушілер ауылдағы шошқалармен еркін араласатын, қысқа аяқты, құйрықты иттерге тап болды. Иттер өте қысқа түске ие болатын, бірақ қоңыр poi иттері белгілі бір атауға лайық деп саналды. Иттердің басы да ерекше жалпақ болып көрінді. Кейде соңғы қасиет иттердің тамақтануына байланысты белгілі бір белгісіз жолмен сипатталады. Пои-ді жууды қажет етпейтінін ескерсек, иттер мысқылдарының мықты болу қажеттілігін жоғалтып алған болуы мүмкін; қысқа уақыт қақпағы иттің басын жалпақ етіп көрсетеді. Пои иттері өте ақылсыз және жай деп саналды. кез-келген жақсы аң аулаушы иттің өткір сезімдері жақсы пои итін жасамайды және аралдарда ерекше пайдалы болмайды. Пои иттері екі мақсатты тұқым болды - тамақ және сәттілік сыйлығы ретінде пайдаланылды. Басқа еш нәрсеге жарамсыз болғандықтан, бұл тұқым жерлестер дінінен бас тартқандықтан және ит етін жеу модадан шыққандықтан жойылып кетті. Еуропалық қоныстанушылардың жабайы иттері пои иттерімен араласқан, ал 20-ғасырдың басында бұл тұқым өзіндік жеке тұлға ретінде жоғалып кетті.

Сақталған суреттер

Гавай тарихындағы сақталған сурет немесе фотосуреттер пои иттері деп атанған жоқ. Батыс суретшілері 18 ғасырдағы полинезиялық иттердің бейнелеріне Еуро-Америка сипаттамаларын енгізді, ал 19 ғасырда бейнеленген иттер шетелдік тұқымдарға жататын болды. Деректердің жоқтығы тарихшыларды қандай шығармалар физикалық сипаттамаларға негізделген тұқымның нақты бейнелері бола алатынын болжауға мәжбүр етті. Жазушылар Катарина Луомала мен Маргарет Титкомб екеуі де 1816-17 жылдары француз суретшісі Луи Хористің, Отто фон Коцебуэдің зерттеу экспедициясының бір бөлігі болған, аяқталмаған сызық сызбасында жойылған тұқымға ұқсайтын иттердің бірі көрсетілуі мүмкін деп келісті. Луомала сондай-ақ француз суретшісі Бартелем Лаувернье 1836 жылы Гонолулу портының түсті суретіне дәл осындай белгілері бар итті түсірген болуы мүмкін деп мәлімдейді. Ежелгі Гавайилік петроглифтерде иттердің қарапайым бейнелері бейнеленген. Олар көбінесе құйрықтары мен құлақтары тік, бұл тұқымға тән.

Қолданылуы

Бүгінгі таңда "пои ит" термині көбінесе иттер немесе аралас тұқымдық иттерге қатысты қолданылады, сонымен қатар пои иттеріне белгілі бір сипаттамаларды, соның ішінде кез-келген нәрсені жеуге қабілеттілікті, күшті ерік-жігерді және әртүрлі тұқымдардан тұратын ерекше сыртқы түрді береді. "Пои ит" термині аралас мұралы адамдарды сипаттау үшін де кең тараған термин болып табылады, бірақ көбінесе hapa.