Кіріспе

Бернард Корнвеллдің 1997 жылғы романы Экскалибур: Артур романы - ағылшын жазушысы Бернард Корнвеллдің 1997 жылы Ұлыбританияда алғаш рет жарияланған тарихи көркем роман. Бұл "Қыс патшасы" және "Құдайдың жауы" сериясынан кейінгі "Соғыс әміршілерінің жылнамалары" сериясының үшінші және соңғы кітабы. Трилогияда Артур патша туралы аңыз оның ізбасары Дерфел Кадарн көзімен баяндалады. Артур бірнеше сатқындықтардан қайғырып, тағы да еркін Британияны қорғау жауапкершілігін мойнына алады, ал сакстар жақындап келе жатқан жаулап алуды қатерлі деп санағандықтан, ол соларды жеңу үшін батыл соңғы күш-жігерінде қарсылық күштерін жинады. Мерлин құдайларды жерге шақыруға тырысады, бірақ Артур мен Дерфел рәсімді бұзады, бұл оларға Нимуэдің қаһарын әкелді. Артур саксондықтардың жорығын тоқтатып, күйреген некелерін қалпына келтіре алса да, қарапайым өмір сүру арманы қол жетпес болып көрінеді, өйткені қараңғы күштер оның бейбіт Ұлыбритания туралы көзқарасын біржола жоюға бел буады.

Бірінші бөлім: Майдунның өрттері

Экскалибур екінші романның, "Құдайдың жауы" романының соңында басталады. Артур Дюмонияны толықтай қолға алды, Гвинера тұтқындалды, Мордред, әлі де патша болса да, опасыздығы үшін жаза ретінде билігінен айырылды. Ланселот саксондарға қосылды, ал саксон патшалары Эелле мен Сердик өздерінің айырмашылықтарын бір жағына қойып, британиялықтарды бағындыруға тырысты. Гвиневренің опасыздығы салдарынан Артур қатал адамға айналды, ал Дерфел досының суық және алыстағанын байқайды. Артур Думнония мен Поуис аймақтарын саксондарға қарсы бірігуге көндірді және жас ирландтық ханшайымы Аргантеге қайта үйленіп, бірнеше ирланд патшалықтарының қолдауына ие болды, бірақ Гвент патшасы Мюриг Думнонияның тағын алмаса, өзінің қорқынышты әскерін жібермейді. Артур оның талабын қабылдамайды, өйткені ол көп уақыт бұрын Мордредті заңды патша ретінде сақтауға ант берген болатын. Оның орнына Дерфелді Сердикке қарсы шығуға көндіру үшін Дерфелдің әкесі Эеллге жібереді. Саксондар британдық елшілерді өлтіргенмен, Дерфел Ллойгырдағы Саксон патшаларымен кездесуге барады. Аелл оның ұлын қарсы алады, бірақ Сердик Дерфелдің өлімін талап етеді, ал Аелл Дерфелдің саксон чемпионымен жеке жекпе-жекте күресуін талап етеді. Дерфел Сердиктің чемпионы Лиофаны жеңеді, бірақ оның өмірін сақтайды, содан кейін Артурдың жалған уәделеріне алданбай, Дюмонияны басып алу ниеті туралы қайталайтын Эльмен сөйлеседі. Осы арада Мерлин Май-Дунда ежелгі құдайларды Британияға қайтарып әкеледі деп сенетін пұтқа табыну рәсімін дайындап жатыр. Ол үшін Британияның он үш қазынасын, соның ішінде Артурдың "Эскалибур" атты семсерін жинап алу керек. Олвеннің сұлу күміс түсті терісін көргенде Дерфелге шабыт береді. Сондай-ақ, ол Броцелианданың жас нағыз ханзадасы Гауэйнмен және Артурдың немере інісімен кездеседі. Мерлин оны Ұлыбританияның құтқарушысы болуға тағайындалды деген болжаммен бойдақ болуға сендірді. Май Дунның үстінде үлкен от жанып жатқанда, Артур мен Дерфел Мерлин мен Нимуның Артурдың жас ұлы Гвайдриді ұрлап, оны ырымның бір бөлігі ретінде құрбандыққа шалуды көздегендерін кенеттен түсінеді. Олар жанып жатқан төбеге шығып, Гвайдрені құтқарады, бірақ Мерлин Гауэйнді өлтіргенін біледі. Артурдың рәсімді үзіп тастауы оған көптеген пагандардың жеккөрінішін әкеледі, әсіресе Ниму, оны және Дерфелді пайғамбарлықтан өткен құдайлардың оралуына жол бермеу үшін айыптайды.

Екінші бөлім: Mynydd Baddon

Ұзақ күткен қыстан кейін сакстар ақыры Белтайн мерекесі кезінде күтпеген шабуыл жасап, басып кіруді бастайды. Дерфел өзінің кішкентай командасын Артурдың армиясы саксон шабуылдарын қарсы алуды жоспарлаған Корниумға әкелуге асығады. Дюмониядан қашып жүрген босқындар артынан еріп, Дерфел Гвиневераны Йнис Видриндегі түрмеден босатып, оны және басқа отбасыларды Глевумға қауіпсіз жерге әкелуге тырысады, бірақ олар саксон полкіне сүрініп, Аква Сулис маңындағы төбе басына қамалады. Артурға көмектесу үшін қашып құтыла алмай, саны жағынан басым британиялықтар ұзақ қоршауға алынады. Дерфел Гвиневраның күш-жігеріне таңғалады, өйткені ол жау күштерін кедергі келтіруге бірнеше айла-шарғы қолданады, оларға өте қажетті уақыт пен сенім береді. Ақырында Артурдың атты әскері Саграмор мен Поуис королі Кунегласпен бірге Бадон тауына жетіп, саксондарды жеңеді. Артур Гвентті күресуге көндіре алады, ол көптен бері монах болу үшін таққа бас тартқан Меуриктің әкесі Тевдрикке жүгінді. Тевдриктің қолдауының бағасы - Артур христиан құдайының атынан күресуі. Теудрик қысқа уақытқа ұлының тағын қайтарып алады және Гвенттің мың найзасын саксондарға қарсы шайқасқа шығарады. Жарыстың тынысы кезінде Кунеглас Сердиктің чемпионы Лиофамен жеке шайқасқа түседі, бірақ өлтіріледі, Артур өзінің ең сенімді одақтасы және Дерфелдің бауыры деп санаған адамынан айырады. Теудриктің көмегіне қарамастан, сакстар әлі де ағылшындардан көп және ауыр шығынға қарамастан, олар шайқаста жеңіске жетуі мүмкін. Алайда, британдықтар үшінші шабуылға дайындалған кезде, Кульхуч пен Ирландия патшасы Оэнгус мак Айрем жаңа найзашылармен келеді. Мерлин сакстардың сапқа көтерілуіне ат көтеріп, оның үстінде Гавейннің өлімі бар. Саксондарды қорқытып, олар соларға зұлым шабуыл жасап жатыр деп ойлайды. Саксондар жеңіліп, жеңіледі, ал Сердик өзінің қираған әскерімен қашып кетеді, ал Аеллдің қалған күштері қоршалады. Аелл ұлын жауынгерлік өлімге тартуды сұрайды, ал Дерфел, анасының пайғамбарлығынан қорқады, ол әкесі өлтіріледі. Ол Эеллдің мәйітін сақтардың салты бойынша құрметпен жерлейді, ал өз адамдарының өмірін сақтайды. Ланселот өзен жағалауындағы қалдықтардың үйірмесінде жасырынып тұрып, Дерфел оны жалғыз күреске қарсы шығаруға мәжбүр етеді; қорқыныштылығына қарамастан, Ланселот білікті семсерші екенін дәлелдейді, бірақ Дерфел оны жеңіп, ағашқа асып қояды. Саксондықтардың күші бұзылып кетті. Сердик, қазір қатты әлсіреп, кері шегінуге мәжбүр болады, ал Саграмор батыс Ллойгырдағы аумақты қайта иеленеді. Тэддрик Майнйд Баддондағы әрекеттері үшін қасиетті ретінде қастерленеді және христиандар оған жеңісті мойындады. Теудрик тағы да тағына отырудан бас тартып, Мюригке билікке қайта оралуға мүмкіндік береді. Ланселот Артурдың ең ұлы батыры ретінде аңызға айналады, ақиқатта ол қорқынышты, зорлаушы және сатқын болған.

Үшінші бөлім: Нимуэдің қарғысы

Гвиневра Дерфелге Артурдың Гвенттің қолдауына ие болу үшін Майнд Баддондағы бағасы оның билігінен бас тартуы және британ саясатынан мәңгілікке бас тартуы екенін түсіндіреді. Артур әрқашан осыны қалағандықтан, ол келісті, енді Дерфел мен Саграморды Дюмония әскерінің басшылары ретінде қалдырады: Мордред әлі де патша болса да, Дерфел Дюмониядағы найзаларға қолбасшылық етеді, ал Саграмор сакстармен шекараны қадағалайды. Артур мен Гвинера Силуриялық Искаға көшіп кетуге келісті, Мюриг оны бақылап отырады. Гвинера Артурдың өзіне де, өзіне де ұнамайтынын мойындаса да, ол әлі де Артурды жақсы көреді және онымен бірге болғысы келеді. Артур өзінің жаңадан келген қалыңдығы, Оэнгус мак Эйремнің қызы Арганте Мордредке қайтадан үйленсін деп ұсыныс жасап, ирландты қорлаудан аулақ болады. Артур мен Гвиневра өздерінің некелерін Искада қайта қалпына келтіреді, олар ақыры ұлы Гвайдремен қарапайым, бейбіт өмір сүруге үміттенеді, бірақ олар Артурдың әлі де жаулары бар болғандықтан, олармен бірге болады. Иска Мюриктің билігі астында қалғандықтан, Артур оның салық жинаушыларының бірі болады және көп ұзамай Силурияның губернаторы ретінде танылады, Силурия басшылары арасындағы дауларды шешу және Деметияның шабуылын жою үшін өзінің әскери тобын қолданады. Куньглас қайтыс болғаннан кейін Поуис хаосқа ұшырайды, өйткені бірнеше әмірші өзін патша деп жариялайды. Ақырында, Пердделдің бөлінген патшалығын Ллейннің ирланд патшасы Диурнах басып алады. Артур өзінің жауынгерлерін солтүстікке жаңа жаумен күресуге алып кетеді және оны Повистен мәжбүрлеп шығарғаннан кейін, ол Диурнакты Інис Монға әкелетін қара жолмен ізіп, оның әскерін жояды. Диурнах шайқаста суға батып қалады, Артур Леодеганның жоғалған корольдікті қайтарып алады, ол марқұм патшаға берген антын орындайды. Саксондардың Майнд-Бадондағы жеңілісінен кейінгі жылдары Мордред шебер жауынгерге айналады және оған қоқан-лоқышылар мен жалдамалыларды қосып, алдымен Саксонның қалған жерлеріне қарсы шабуыл жасайды, Dumnonia-ның жаңа шекарасы болып табылатын жерлерді қайтарып алады. Дюмонияда Дерфел Артурдың мұрасын сақтап қалуға тырысады. Ол Мордредтің әділдікті жүзеге асыруына өзінің бұрынғы қосалқы командирі, қазір өзінің жауынгерлері бар әскербасы Иссаның көмегімен қолғабыс етеді. Алайда оның күш-жігерін Мордредтің әйелі, королева Арганте және патшаның бас кеңесшісі болған епископ Сансум әлсіретеді. Екеуі де Дерфелдің жарлықтарын қайтарып, ақшаға тағайындаған билерді алмастыруды қолға алады. Дюмниядағы көп адам Мордредтің шайқаста өліп, жаңа патшаның таққа отыруына жол ашады деп үміттенуде. Артур таққа отырудан бас тартса да, оның ұлы Гвайдре, Утердің немересі бола отырып, күшті талап қоюға құқылы және Мордредтің орнын басуға дайын. Мордред үшін жағдайды нашарлата отырып, оның әйелі патшаның жиі келгеніне қарамастан балалы бола алмайтындай көрінеді (және ол өзінің төсегін сарай күзетшілерімен бөлісіп отыр деген аңыздар). Ал Гвайдре мен оның әйелі Морвеннаның (Дерфел мен Сейнвиннің үлкен қызы) Артур бах пен Серен деген екі баласы бар. Гвайдре таққа отыруға құштар, өйткені ол Мордредтен гөрі жақсы патша бола алатынына сенеді, ал Артур, Дерфел, Саграмор және Иса оны қолдайды. Мордред өлімге жарақаттанғанын және франк әскерінің қоршауына алынғанын мәлімдеген хабаршы келгенде, Дерфел мұрагерлік даудан аулақ болуға тырысады және Артурға барады, ол өз әскерін Гвайдрені таққа отырғызуға дайындайды. Дерфел Дюмонияға оралып, Исамен кездесу үшін келеді, бірақ Исаның адамдары көптеген басқа жазықсыз адамдармен бірге қатыгездікпен өлтірілгенін табады. Дерфелді Амхар мен Лохольт тұтқынға алады, олар Мордред әскеріне қосылған Артурдың екі балағайы. Ол өзінің жарақаттарын жасамалап, енді Дерфел мен Артурға кек алуды жоспарлап отырған Мордредке әкелінеді. Дерфел Иссаның өлтірілгенін және Саграмордың жеңілгенін біледі. Сансум сонымен қатар Мордред қайтыс болғаннан кейін Мюригтің Дюмондық таққа ие болуын жоспарлағандығы үшін тұтқындалды. Гвиневренің барды Талиесиннің көмегімен, ол Мордредтің адамдарын ән айту арқылы ұйықтатуға мәжбүрлейді, Дерфел Сансуммен бірге қашып кетеді және осы процесте Амхарды өлтіреді. Дерфел Искаға оралғанда, Сейнвин кенеттен өлімге ұшыраған аурумен ауырып қалды. Олвен оны іздеп келгенде, ол оны Ұлыбританияның солтүстігіне дейін Нимуемен кездесу үшін іздейді, ол Сенинвинді қарғысқа ұшыратып, оның ауруына себепші болғанын жән...

Төртінші бөлім: Соңғы сиқыр

Сэнвин дер кезінде сауығып, Дерфелмен бірге мәсіхшілікті қабылдап, қайда барса да еркекпен бірге болуға уәде береді. Мордред әскері Искаға қарай аттанған кезде Артур өзінің әскери тобы мен Саграмордың адамдарын қайтадан біріктіруге шешім қабылдайды, осылайша ол Дюмнонияда Мордредпен тең жағдайда шайқаса алады. Меуриг Артурдың әскерлеріне Исканы қоршап тұрған патшалығы арқылы өтуге рұқсат бермегендіктен, олар Северн теңізінен өтіп, Дюмнонияға жетуге мәжбүр болады, бұл оларды аттарын қалдыруға мәжбүр етеді. Гвайдренің байрағын көтеріп, Артур мен оның әскері шағын қайық флотын жалдап, Дюмонияға жүзіп барады, бірақ олар қашып құтылмас бұрын, Нимуэ оларды ұстап алады. Ол Мерлинді теңіз құдайы Манауидтанға құрбандық ретінде өлтіреді. Ауыр дауыл Артурдың бүкіл флотын батырады, тек оның кемесі жағаға жетеді. Мордред пен оның әскеріне қарсы тұру үшін күштері жоқ екенін түсінген тірі қалғандар Дюмнияның оңтүстік жағалауындағы Камланға қашады, онда Мерлин оларды теңіз арқылы Арморикаға қауіпсіз жерге апару үшін кеме ұйымдастырды. Соңғы сәтте оларға Саграмор мен оның соңғы жауынгерлері қосылады. Бірақ Мордред Саграмордың соңынан еріп, Артурды іздеп келеді. Ол өзінің билігіне төнген ең үлкен қауіпті жойып, оны да, Гвайдриді де өлтіруге бел буған. Кейінгі қатыгез шайқаста Артур майданда Мордредті кездестіріп, өлтіреді, бірақ шайқас кезінде ауыр жарақат алады. Соғыс Мордредтің қалған жауынгерлерінің пайдасына бұрылып жатқандай көрінгенде, күтпеген жауынгер келеді: Гвент әскері Думнонияның тағын Мюриг үшін алуға келді. Артур мен Гвайдрды таққа соңғы үміткерден құтқару үшін Дерфел оларды Мерлин ұйымдастырған кемеге Гвиневера, Морвенна және немерелері Артур Бах пен Серенмен бірге жібереді. Дерфел Морганға берген антын орындап, Сансумға қызмет ету үшін қалуға мәжбүр. Сэнвин онымен бірге қалуға шешім қабылдап, оған әрқашан онымен бірге болуға ант бергенін еске салады. Мюриктің әскерлері Мордред әскерінің қалдықтарын жойған кезде, Ниму Гвайдре мен Экскалибурды талап етуге келеді, бірақ Дерфел семсерді теңізге лақтырып, Артурдың кемесі тұман бұлтына қарай жүзіп бара жатқанда, Нимудің Ежелгі құдайларды қайтару үмітін жояды. Дерфел сол кезде Артурды соңғы рет көргенін, содан бері оны ешкім көрмегенін айтады.

Дерфелдің баяндауы

Роман сонымен қатар Дерфелдің серияның баяндауының доғасын толықтырады, өйткені ол сакс тілінде христиандық Ізгі хабардың аудармасын жазу деген сылтаумен Артурдың ертегісін монах ретінде жазып жүр. Камлан шайқасынан кейін Дерфел мен Ценвин Сансуммен бірге Поуисдегі монастырға қарай солтүстікке қарай барады, онда Дерфелді епископтың қаһарынан Перддел патша және кейін оның ұлы Брохвель қорғайды. Соңғысының әйелі Игрейн Артур мен оның рыцарлары туралы романтикалық әңгімелермен тәрбиеленді. Ол Дерфельден өз әңгімесін жазуды сұрайды және оны Сансумның күдіктерінен қорғай отырып, оны жасаудың құралдарын ұсынады. Бұл серияның барлық кезеңінде кадрлық оқиға ретінде қызмет етеді. Өзінің жазбаларында көрініс тапқан христиан дініне айналғанға қарамастан, Дерфел жасырын түрде Ежелгі құдайларға деген сенімін сақтап қалады және Сенинвин қайтыс болғанда, оның жан дүниесін өз отбасы мен достарына қосылуға мүмкіндік беру үшін оның денесін жасырын түрде өртейді. Ол өзінің өліміне байланысты христиандық жерлеу рәсімінен гөрі өзінің өртелуін қалайтынын және Игрейн оған өзінің қалаған жерлеу рәсіміне мүмкіндік береді деп үміттенетінін баяндады. Ол өз әңгімесін жазып бітірген кезде Британиядағы жағдай нашарлап кетті. Мюригтің Дюмонияны жаулап алуынан кейін сакстар Лойегирге келуін жалғастырды және Сердик өз күштерін қайта құрды. Қазіргі уақытта сакстар Гвент пен Дюмонияның біріккен күштерін басып алған көрінеді және роман аяқталған кезде олар Повиске қауіп төндіреді. Сансум Хивелбайнды Дерфелге қайтарған, сонда ол олардың монастырын жақындап келе жатқан саксондарға қарсы қорғауға болады. Дерфел жасырын түрде олар оны өлтіреді деп үміттенеді және ол Артурға, оның отбасына және олардың достарына басқа әлемде жету үшін семсерлер көпірінен өтеді.

Кейіпкерлер

Дерфел Кадарн Басты кейіпкер және баяндаушы, Артурдың адал жауынгері. Эль - Британияны басып алуға тырысқан саксон патшасы және Дерфелдің әкесі. Майнйд-Бадон шайқасында ұлынан қаза тапты. Артур Утердің ұлы, Мордредтің қорғаушысы және Дамнонияның атақты қолбасшысы. Сэнвин - Дерфелдің жалпы заңды әйелі, Поуис ханшайымы. Сердик - Саксон патшасы және Британияны жаулап алу соғысындағы Эльдің одақтасы. Кунглас - Поуис королі және Артурдың одақтасы. Майнйд-Бадонда Сердиктің жауынгері Лиофаның қолынан қаза тапты. Culhwch Артурдың туысы және оның күзетшілерінің қолбасшысы, ол Искаға көшіп келгеннен кейін. Камлан шайқасында қаза тапты. Галахад - Ланселоттың туғаннан туған ағасы, христиан және Дерфелдің досы. Гвинера - Хенис Виреннің ханшайымы және Артурдың әйелі. Иса - Дерфелдің бұрынғы қожайыны, ол Миндр Баддоннан кейін Дюмонияның әскербасы болады. Мордред әскері Артур мен Дерфелдің одақтасы болғандықтан өлтірді. Ланселот Бенуаның бұрынғы жер аударылған ханзадасы, енді сакстармен одақтасып, британдықтарға қарсы соғысты. Мюнд-Бадон шайқасынан кейін Дерфел оны асып өлтірді. Мерлин - Авалонның Иесі, құрметті друид діни қызметкері. Нимуя оны Артурдың қашып бара жатқан флотын жою үшін құрбандық ретінде өлтірді. Мюриг Гвент патшасы. Модред - Думнонияның патшасы. Артурдың қолынан Камлан шайқасында қаза тапты. Нимуэ - Друидтар діни қызметкері және Дерфелдің бұрынғы сүйіктісі, ол ежелгі құдайларды Британияға қайтаруға тырысады. Саграмор - Артурдың нумидиялық қолбасшысы. Камлан шайқасында қаза тапты. Сансум - Дюмонияның опасыз епискобы. Талиесин - друидтық бард.