Артуровский аңыздағы Көлдің Әйелі

Кіріспе

Артурий аңызындағы сиқыршы және әйел колдовство жасаушы

Көл ханымы (Arglwyddes y Llyn, , , ) – Британия аңыздарында кездесетін бірнеше нәркес немесе нәркеске ұқсас, бірақ адам сиқыршы әйелдерге берілген ат немесе лақап. Ол король Артур туралы ортағасырлық әдебиет пен мифологияда маңызды рөл атқарады. Оның ішінде Артурға Excalibur қылышын беру, Мерлиннің жойылуына себеп болу, Ланселотты әкесі қайтыс болғаннан кейін тәрбиелеу және өлмегелі тұрған Артурды Авалонға жеткізуге көмектесу сияқты маңызды оқиғалар бар. Аңыздың кейбір нұсқаларында, кем дегенде Пост-Вулгата циклынан бастап, Көл ханымы деп аталатын әртүрлі сиқыршылар бірдей уақытта жеке тұлғалар ретінде кездеседі, ал кейіннен жазылған Le Morte d'Arthur оларды иерархиялық топ ретінде сипаттайды. Ал кейбір мәтіндер бұл лақапты Морганға немесе оның қарындасына да береді.

Атаулары мен шығу тегі

Бүгінде көл ханым ең танымал кейіпкер ретінде Нимуэ немесе Нинианна және Вивиан деген бірнеше жазба нұсқаларында белгілі. Француз және шетелдік ортағасырлық авторлар мен көшірушілер 13 ғасырдың басынан бастап соңғы екеуінің әртүрлі түрлерін жасады, соның ішінде: «Вулгата Ланцелотта» Нименке (Нинианна / Ниниеннадан басқа); «Вулгата Мерлинде» Ним[i]ан және Уи[н/уи]ан (Вивианнан басқа) («Livre d'Artus» нұсқасында Ниниан); «Вулгатадан кейінгі Мерлинде» Нини[и]эве / Нивене / Нивиен / Нивьен және Вивьен (испан «Baladro del Sage Merlin» нұсқасында Нивиана); және «Артур мен Мерлинде» және Генри Лавличтің «Мерлинде» Нимиан / Нинеме және Вивьен / Вивьен. Бұлардың қосымша түрлеріне i әрпінің y ретінде жазылған, мысалы, Ниман (Мишель ле Нойрдің «Мерлиндегідей» Ниман) және Ниньян (Ниньян) сияқты баламалы жазулар жатады. Люси Патонның айтуынша, бұл есімнің ең алғашқы французша түрі Ниниан болуы мүмкін. Кейінірек пайда болған Nimue, e әрпін ë немесе é деп жазуға болады, Томас Малори 15 ғасырғы ағылшын тіліндегі «Le Morte d'Arthur» арқылы ойлап тапты және танымал етті. Оның бірнеше нұсқасы бар: оның есімі Уильям Кэкстонның баспа басылымында Nymue, Nyneue, Nyneve және Nynyue ретінде пайда болады, бірақ ол негізінен Nynyve (көбінесе қолданылады) және Nenyve Малоридің бастапқы Винчестер қолжазбасында. «Nymue» (m әрпімен) тек Кэкстон мәтінінде ғана кездессе де, жаңартылған және стандартталған «Nimue» қазір Малори кейіпкерінің аты-жөні, өйткені Кэкстонның басылымы 1947 жылға дейін «Le Morte d'Arthur»-дың жалғыз нұсқасы болды. Басқалар Нименке есімін ирланд мифологиясының Ниамх (Тир на ног аңызындағы басқа әлемдегі әйел) кейіпкерімен, ал Ниниан есімін Уэльс мифологиясының Рианнонмен (кельт мифіндегі басқа бір әлемдегі әйел) немесе Ninian еркек есімінің әйелдік түрі ретінде 5 ғасырғы (еркек) әулие Ninian және Ninian өзені сияқтылармен байланыстырды. Тағы да теориялар оны Уэльстің Gwragedd Annwn деп аталатын көл перилерімен (Артур аңызына қатысы жоқ көл ханымды қоса алғанда), кельт су құдайы Ковианнамен (романдық британдықтар кезінде Ковентина деп табынған) және жер астының ирланд құдайы Бе Финнмен (Бэбин, батыр Фрейхтің анасы) байланыстырады. Сондай-ақ, Солтүстік Кавказдың Сатана (Сатаная) құдайының Нарт сагасындағы сумен байланысты екендігі және скиф батыры Батраздың сиқырлы семсерін алуға көмектесетіндігі де айтылған. Мүмкін әдеби прототиптерге Джеффри Монмуттың «Vita Merlini» еңбегіндегі екі кейіпкер кіреді: Мерлиннің бір кездері әйелі Гвендолена және Мерлиннің жартылай әпкесі Ганида. Ахиллдің анасы грек мифологиясындағы теңіз нимфасы Тетис ұлына сиқырлы қару-жарақтар сыйлайды. Тетис – өз заманының ең ұлы жауынгерін өсірген су рухы. Тетистің күйеуінің аты Пелеус, ал кейбір аңыздарда көл ханымның сүйіктісі Пелеас болады; Тетис ұлын зардап шекпеу үшін сиқырды қолданады, Ланселот оны зұлым сиқырдан қорғайтын сақинаны алады. Сондықтан грек мифы Артурий аңызына әсер еткен немесе оған ықпал еткен болуы мүмкін, әсіресе Тетисті қамтитын «Илиада» бұрынғы Рим империясында және кельт мифтері мен аңыздарымен айналысатын ортағасырлық жазушылар арасында жақсы танымал болғандықтан. Римдік форт Абаллава, пост-римдік британдар үшін Авалана ретінде танымал және бүгінде кейбіреулер оны тарихи Авалонның орналасқан жері ретінде қарастырады, сонымен қатар римдік су құдайы Деа Латиске арналған. Лоренс Гарднер (ортағасырлық авторларға сәйкес) Ланселоттың қан тұқымының Киелі кітаптық шығу тегін Исаның әйелі Мария Магдаленаның Галлиядағы (бүгінгі Франция) кейінгі өмірі мен Аква Секстиаде қайтыс болуы туралы сенімін атап өтті; ол оның ұрпағын VI ғасырғы Авалон графесі Вивиан дель Акс («судың») деп таныды, оның үш қызы (Ланселот, Артур және Гавен аналарымен байланысты) осылайша «Көлдің ханымдары» деп аталды. Кредиен де Тройестің француз «Ланселоты, арбаның салт аттысы», Ланселотты көрнекті кейіпкер ретінде көрсететін алғашқы белгілі әңгіме, сонымен қатар оның көлдегі перимен тәрбиеленгенін алғаш рет атады. Егер Ульрих фон Зацикховеннің франкогермандық «Ланцелеті» Критиенге қарағанда осы ертегідің бастапқы нұсқасының элементтерін қамтиды деп қабылдаса, нәресте Ланселотты теңіз ханым деп аталатын су феясы (көне жоғарғы неміс тілінде мерфейн) көлге алып кетіп, содан кейін оның Қыздар елінде (Meide lant) өсірді. Әншіге тән әсемдік кейіпкері мен оның «Ланзелеттегі» жұмақ аралы Джеффридің туындысындағы Авалон аралындағы Моргенді (Морган) еске салады. Сонымен қатар, «Ланзелеттегі» жұлдыздың Мабуз деген ұлы бар, оның аты Мабонның англо-нормандық түрі, Морганның ерте Уэльс әріптесі Модроның ұлы. Роджер Шерман Лумистің сөзінше, «Морган мен Көл ханымның бастапқыда аңыздағы бір кейіпкер болғанына көз жеткізуге болады». Байланысты гипотеза бойынша, ерте Мерддин дәстүрі ортағасырлық әңгімелерде танымал болған пери сүйіктісі мотивімен бірігіп, кейіннен бұл рөл Мерлиннің екі пери әйеліне бөлінген, олардың бірі «жақсы», екіншісі «жаман». Ланселоттың үстіміздік анасының өзінің балалары жоқ, Критиеннің «Ланселотында» да, кейінгі мәтіндерде де. «Ланселот Грайл» («Вулгата») проза циклінде ханым әлемнен тыс, сиқырлы әлемде тұрады, оның кіреберісі көлдің иллюзиясы ретінде жасырылған (кейінгі «Вулгата» бұл Мерлиннің жұмысы екенін түсіндіреді). Онда ол Ланселотты бала кезінен өсіріп, әкесі, король Бан қайтыс болғаннан кейін оны анасынан ұрлайды. Ол Ланселотқа өнер мен жазуды үйретеді, оған даналық пен батылдық сыйлайды және оны теңдесі жоқ жауынгерге айналдыру үшін оның оқуын қадағалайды. Ол сонымен қатар жетім қалған туыстары Лионель мен Борсты оның сорлы қызы Серайд (сонымен қатар Сарайд, кейінен Селис) король Клаудастан құтқарып әкелгеннен кейін өсіреді. Оның бәріне тек бірнеше жыл уақыт кетеді. Кейін ол жас Ланселотты король Артурдың сарайына ақ түсті киімдегі белгісіз рыцарь ретінде жібереді, өйткені ол ақ түске құштар. «Проза Ланселот Пропр»-дың көп бөлігінде ханым Ланселоттың жас кезіндегі әртүрлі оқиғаларында оған көмектеседі, оның нағыз кім екенін анықтауға және танымал рыцарь болуға көмектеседі, әдетте оның қызметшілері арқылы оның өкілдері ретінде әрекет етеді. Ол оған сиқырлы сыйлар сыйлайды, соның ішінде оны Критиеннің поэмасындағы оның пери қорғаушысы сияқты сиқырдан қорғайтын сақина. Оның тағы бір сиқырлы сақинасы Ланселоттың сүйіктісі патшайым Гвиневраға Морганның күшінен қорғаныш береді («Италиялық Профети де Мерлин»). Кейін ол Ланселот пен Гвиневраның қарым-қатынасын және оның толыққанды болуын белсенді түрде ынталандырады. Ол Гвиневраға символдық бейнеленген сиқырлы қалқан жібереді, оның жарығы патшайым Ланселотпен бірінші түнін өткеннен кейін жабылады. Ол сондай-ақ Ланселоттың қайта-қайта болатын ақылсыздық кезеңдерінде оның санасын қалпына келтіру үшін жеке келіп, жоғарыда аталған қалқанды оның санасын емдеу үшін пайдаланады.

Today, the Lady of the Lake is best known as the character called either Nimue, or several scribal variants of Ninianne and Viviane. French and foreign medieval authors and copyists since the early 13th century produced various forms of the latter two, including: Nymenche (in addition to Ninianne / Ninienne) in the Vulgate Lancelot; Nim[i]ane and Ui[n/ui]ane (in addition to Viviane) in the Vulgate Merlin (Niniane in the version Livre d'Artus); Nin[i]eve / Nivene / Niviène / Nivienne and Vivienne in the Post Vulgate Merlin (Niviana in the Spanish Baladro del Sage Merlin); and Nimiane / Niniame and Vivian / Vivien in Arthour and Merlin and Henry Lovelich's Merlin. Further variations of these include alternate spellings with the letter i written as y, such as in the cases of Nymanne (Nimanne as in Michel le Noir's Merlin) and Nynyane (Niniane). According to Lucy Paton, the most primitive French form of this name might have been Niniane. The much later form Nimue, in which the letter e can be written as ë or é, was invented and popularized by Thomas Malory through his 15th century English Le Morte d'Arthur and itself has several variations: her name appears as Nymue, Nyneue, Nyneve and Nynyue in William Caxton's print edition, but it had been rather Nynyve (used predominantly) and Nenyve in Malory's original Winchester Manuscript. Even though 'Nymue' (with the m) appears only in the Caxton text, the modernized and standardized 'Nimue' is now the most common form of the name of Malory's character, as Caxton's edition was the only version of Le Morte d'Arthur published until 1947. Others have linked the name Nymenche with the Irish mythology's figure Niamh (an otherworldly woman from the legend of Tír na nÓg), and the name Niniane with the Welsh mythology's figure Rhiannon (another otherworldly woman of a Celtic myth), or, as a feminine form of the masculine name Ninian, with the likes of the 5th century (male) saint Ninian and the river Ninian. Further theories connect her to the Welsh lake fairies known as the Gwragedd Annwn (including a Lady of the Lake unrelated to the legend of Arthur), the Celtic water goddess Covianna (worshipped in the Romano British times as Coventina), and the Irish goddess of the underworld Bé Finn (Bébinn, mother of the hero Fráech). It has been also noted how the North Caucasian goddess Satana (Satanaya) from the Nart sagas is both associated with water and helps the Scythian hero Batraz gain his magic sword. Possible literary prototypes include two characters from Geoffrey of Monmouth's Vita Merlini: Merlin's one time wife Guendoloena and Merlin's half sister Ganieda. The mythical Greek sea nymph Thetis, mother of the hero Achilles, similarly provides her son with magical weapons. Like the Lady of the Lake, Thetis is a water spirit who raises the greatest warrior of her time. Thetis' husband is named Peleus, while in some tales the Lady of the Lake has the knight Pelleas as her lover; Thetis also uses magic to make her son invulnerable, similar to how Lancelot receives a ring that protects him from evil magic. The Greek myth may therefore have inspired or influenced the Arthurian legend, especially since The Iliad involving Thetis was well known across the former Roman Empire and among the medieval writers dealing with Celtic myths and lore. The Roman fort Aballava, known to the post Roman Britons as Avalana and today seen by some as the location of the historical Avalon, had been also curiously dedicated the Roman water goddess Dea Latis. Laurence Gardner interpreted the supposed (according to medieval authors) Biblical origins of Lancelot's bloodline by noting the belief about Jesus' purported wife Mary Magdalene's later life in Gaul (today's France) and her death at Aquae Sextiae; he identified her descendant as the 6th century Comtess of Avallon named Viviane del Acqs ("of the water"), whose three daughters (associated with the mothers of Lancelot, of Arthur, and of Gawain) would thus become known as the 'Ladies of the Lake'. Chrétien de Troyes's French Lancelot, the Knight of the Cart, the first known story featuring Lancelot as a prominent character, was also the first to mention his upbringing by a fairy in a lake. If it is accepted that the Franco German Lanzelet by Ulrich von Zatzikhoven contains elements of a more primitive version of this tale than Chrétien's, the infant Lancelot was spirited away to a lake by a water fairy (merfeine in Old High German) known as the Lady of the Sea and then raised in her Land of Maidens (Meide lant). The fairy queen character and her paradise island in Lanzelet are reminiscent of Morgen (Morgan) of the Island of Avallon in Geoffrey's work. Furthermore, the fairy from Lanzelet has a son whose name Mabuz is an Anglo Norman form of Mabon, son of Morgan's early Welsh counterpart Modron. According to Roger Sherman Loomis, "it seems almost certain" that Morgan and the Lady of the Lake have originally began as one character in the legend. In a related hypothesis, the early Myrddyn tradition could have merged with the fairy lover motif popular in medieval stories, and such role would later split into Merlin's two fairy mistresses, one of them 'good' and the other 'bad'. the figure of Lancelot's supernatural foster mother has no offspring of her own in neither Chrétien's Lancelot nor any of the later texts. In the Lancelot Grail (Vulgate) prose cycle, the Lady resides in an otherworldly enchanted realm, the entry to which is disguised as an illusion of a lake (the Post Vulgate explains it as Merlin's work). There, she raises Lancelot from his infancy having stolen him from his mother following the death of his father, King Ban. She teaches Lancelot arts and writing, infusing him with wisdom and courage, and overseeing his training to become an unsurpassed warrior. She also rears his orphaned cousins Lionel and Bors after having her sorcerous damsel Seraide (also written Saraïde, later called Celise) rescue them from King Claudas. All this takes her only a few years in the human world. Afterwards, she sends off the adolescent Lancelot to King Arthur's court as the nameless White Knight, due to her own affinity with the color white. Through much of the Prose Lancelot Propre, the Lady keeps aiding Lancelot in various ways during his early adventures to become a famed knight and discover his true identity, usually acting through her maidens serving as her agents and messengers. She gives him her magical gifts, including a magic ring of protection against enchantments in a manner similar in that to his fairy protectoress in Chrétien's poem (the same of another of her magic rings also grants Lancelot's lover Queen Guinevere immunity from Morgan's power in the Italian Prophéties de Merlin). Later on, she also works to actively encourage Lancelot and Guinevere's relationship and its consummation. That includes sending Guinevere a symbolically illustrated magic shield, the crack in which closes up after the queen finally spends her first night with Lancelot. She furthermore personally arrives to restore Lancelot to sanity during some of his recurring periods of madness, on one occasion using the above mentioned shield to heal his mind.

Мерлиннің сүйіктісі және тұтқыны

Вулгата циклы прозалық Мерлин бөлімінде әртүрлі немесе сол көл ханым туралы бірінші болып айтады. Ол өзінің негізгі Вульгата Ланцелот бөлімінен бұрын өтеді, бірақ кейіннен жазылды, оны Мерлиннің Артурий аңызы романтикасының жоғалуымен байланыстырады. Оған Вивиан (немесе ұқсас) деген ат берілді және ол әлі де жұлдыз деп аталса да, адам тегі. Вулгатада Мерлин Вивиан Мерлинге (осы кезде ол жасы ұлғайған, бірақ оған әдемі жас жігіт кейпімен көрінеді) өзінің барлық құпияларын үйреткенге дейін махаббатын беруден бас тартады, содан кейін ол өз күшін оны мәңгілікке ұйқыға батырып, оны бекіту үшін қолданады. Вулгатадан кейінгі қайта қарау оны Вивианға өзгертеді, бұл Мерлиннің өлімін оның жеккөрінішінен және қорқынышынан туғызады. Мерлин өзінің алдын ала көре білу қабілетімен осы оқиғаның болатынын алдын ала білетін болса да, ол оның алдын ала көре білу қабілетімен байланысты "нағыздықты" ескеріп, оған қарсы тұра алмайды. Ол өзінің құпияларын үйретуді жалғастырудан басқа, жағдай үшін ештеңе істемеуге шешім қабылдайды, ол оны құтқару мүмкіндігін пайдаланғанға дейін. Нәтижесінде, ол қарсылық білдірмейтін ұстазын ағашқа, үлкен тастың астындағы шұңқырға немесе үңгірдің ішіне тұтқындап, қабірге қояды. Бұл оқиғаның әртүрлі мәтіндердегі нұсқасына байланысты. Мысалы, Мерлиннің пайғамбарлықтарында Вивиан Мерлинді жою жолында әсіресе қатыгез, содан кейін Тристанның інісі Кіші Мелиадусты өзінің шынайы сүйіктісі ретінде алады. Ол жерде Мерлиннің ешқашан өзінің пәктігін алып қоймайтыны туралы мақтан тұтады, Морган сияқты басқа студенттеріне ұқсамайды. Проза Ланселот мұны "оның сілекейіне" сыйлықпен түсіндіреді, ол ұзаққа созылған кезде, оны ешкімнің де қыздығынан айыруына және онымен жыныстық қатынасқа түсуіне жол бермеді". Ланцелотта Вивиан Мерлинді басқа сүйіктісі үшін тастап кетеді, бұл жағдайда аралдардың зұлым патшасы Брендин, ол оған кейбір сиқырлықтарды үйретеді, содан кейін ол өзінің қорқынышты Dolorous Gard қасаратына қолданады; Вулгата Мерлинде Вивиан инкогнито король Брандегоррдың ұлы Эвадеамды оның махаббатынан бас тартқаны үшін арамдалған карлик салтқа айналдырады. Керісінше, Ланселоттың прозалық нұсқасының соңғы нұсқасы - Ливр д'Артус, гүлдеген қарағай ағашының астында өрбіген бейбіт көріністі көрсетеді, онда Мерлинді Вивиан сүйіспеншілікпен ұйықтатады, өйткені ол оның тағдырына байланысты, ол білген. Содан кейін ол сырттан көрінбейтін, мүмкін емес биік және қирамайтын мұнараның ішінде оянады, онда ол онымен кездесуге келеді. (Ганиеданың Мерлиннің үйіне жасаған сапарларын еске түсіретін мотив). Мерлиннің хронологиялық жағынан кейінгі (бірақ оқиғаның сюжеті бойынша ертерек болған) Вульгатадағы оның тарихы бойынша Вивиан рыцарь Дионастың (Дионас) қызы және Бургундия герцогының немересі болған. Ол Дионас иелігінде дүниеге келді, оған Бриоск (Броселианде) және Дарнантес феялық ормандары кірді, және бұл оның феялық құда анасы Диананың сиқыры болды, ол Вивианды Мерлинге жасөспірім кезінде алғаш кездескенде, оны қызықтыра бастады. "Вулгата Ланселот" оқырманына "Вергилийдің кезінде" Диана Сицилияның патшайымы болған, оны оның азаматтары құдай деп санаған. Post Vulgate Suite de Merlin-де Вивианның Нортумбрия королі қызы ретінде Бретаньдегі тау түбіндегі керемет сарайда туып, өмір сүргенін суреттейді. Ол бастапқыда өзінің кіріспе эпизодында әдемі 12 жасар қыз аңшы (Демоизель Кашерес) ретінде танымал, онда ол Мерлин оны ұрлаудан құтқару үшін бөлек жіберген үш салт аттының оқиғасында қиындыққа ұшыраған қыздың рөлін атқарады; іздестіруді оның ұрлаушысын тауып, өлтірген Пеллинор патшасы көп ұзамай аяқтады. Post Vulgate қайта жазуы Диананың өзінің серіктесі Фауносты Феликс есімді адаммен бірге болу үшін қалай өлтіргенін, бірақ содан кейін ол өзі сүйіктісімен сол көлде өлтірілгенін, оны Диана көлі (Лак Диана) деп атады. Бұл, болжам бойынша, көлдегі Ланселот (ду Лак) кейіннен Вивианның, оның шынайы ата-анасын білместен, көтерілген жері. Дегенмен, француз романстарында Ланцелоттың Вульгатасының баяндауы ғана оның Көл ханым мен Вивианның шын мәнінде бір және сол кейіпкер екендігін анық көрсетеді. Ол жерде ол басқа да есімдерді қолданады, оның ішінде Элейн де бар.

The Vulgate Cycle is first to tell of either a different or the same Lady of the Lake in the Prose Merlin derived section. It takes place before its main Vulgate Lancelot section but was written later, linking her with the disappearance of Merlin from the romance tradition of Arthurian legend. She is given the name Viviane (or similar) and a human origin, although she is still being called a fairy. In the Vulgate Merlin, Viviane refuses to give Merlin (who at this time is already old but appears to her in the guise of a handsome young man) her love until he has taught her all his secrets, after which she uses her power to seal him by making him sleep forever. The Post Vulgate revision changes it into Viviane causing Merlin's death out of her hatred and fear of him. Though Merlin knows beforehand that this will happen due to his power of foresight, he is unable to counteract her because of the 'truth' this ability of foresight holds. He decides to do nothing for his situation other than to continue to teach her his secrets until she takes the opportunity to get rid of him. Consequently, she entraps and entombs her unresisting mentor within a tree, in a hole underneath a large stone, or inside a cave, depending on the version of this story as it is told in the different texts. In the Prophéties de Merlin, for instance, Viviane is especially cruel in the way she disposes of Merlin and then takes Tristan's brother Meliadus the Younger as her actual lover. There she is proud of how Merlin had never taken her virginity, unlike what happened with his other female students such as Morgan. The Prose Lancelot explains this by a spell she put "on her groin which, as long as it lasted, prevented anyone from deflowering her and having relations with her." The Lancelot too has Viviane leave Merlin for another lover, in this case the evil king Brandin of the Isles, whom she teaches some magic that he then applies to his terrible castle Dolorous Gard; in the Vulgate Merlin, an incognito Viviane abortively turns King Brandegorre's son Evadeam into the deformed Dwarf Knight for refusing her love. Conversely, the Livre d'Artus, a late variant of the Prose Lancelot, shows a completely peaceful scene taking place under a blooming hawthorn tree where Merlin is lovingly put to sleep by Viviane, as it is required by his destined fate that she has learned of. He then wakes up inside an impossibly high and indestructible tower, invisible from the outside, where she will come to meet him there almost every day or night (a motif reminiscent of Ganieda's visits of Merlin's house in an earlier version of his life as described by Geoffrey in Vita Merlini this particular text ends with him reuniting with Arthur. According to her backstory in the chronologically later (but happening earlier plotwise) Vulgate Merlin, Viviane was a daughter of the knight Dionas (Dyonas) and a niece of the Duke of Burgundy. She was born in Dionas' domain that included the fairy forests of Briosque (Brocéliande) and Darnantes, and it was an enchantment of her fairy godmother, Diana the Huntress Goddess, that caused Viviane to be so alluring to Merlin when she first met him there as a young teenager. The Vulgate Lancelot informs the reader that, back "in the time of Virgil", Diana had been a Queen of Sicily that was considered a goddess by her subjects. The Post Vulgate Suite de Merlin describes how Viviane was born and lived in a magnificent castle at the foot of a mountain in Brittany as a daughter of the King of Northumbria. She is initially known as the beautiful 12 year old Damsel Huntress (Damoiselle Cacheresse) in her introductory episode, in which she serves the role of a damsel in distress in the adventure of the three knights separately sent by Merlin to rescue her from kidnapping; the quest is soon completed by King Pellinore who tracks down and kills her abductor. The Post Vulgate rewrite also describes how Diana had killed her partner Faunus to be with a man named Felix, but then she was herself killed by her lover at that lake, which came to be called the Lake of Diana (Lac Diane). This is presumably the place where Lancelot of the Lake (du Lac) is later raised, at first not knowing his real parentage, by Viviane. Nevertheless, in the French romances only the narration of the Vulgate Lancelot actually makes it clear that its Lady of the Lake and Viviane are in fact the one and same character. There, she also uses other names, including Elaine.

Экскалибурды берген

Тағы бір, аты аталмаған көл ханымы, Пост Вулгата дәстүрінде, Авалоннан Артурға Экскалибур сиқырылы қылышын сыйлау үшін пайда болады. Ол жас король Артурдың құпия ерте меценаты ретінде таныстырылады, оған Мерлин жетекшілік етеді. Көлінде пайда болып, оған Экскалибурды және оның ерекше қыны мен бірге береді, өйткені оның бұрынғы (аты аталмаған) қылышы патша Пеллиннормен болған айқаста сынған. Ол Морган да, аңшы қыз да емес, бірақ Мерлиннің болжамдарынан Авалон ханыммен (Dame d'Avalon) байланысты болуы мүмкін. Екінші көл ханымы кейде лауазымымен, кейде есімімен аталады, қазіргі күндерде ең жақсы Нимуе ретінде танымал (Мэлоридің Le Morte-ның түпнұсқа Винчестер қолжазбасында Ниниве). Мэлори Ланселотпен байланысты көл ханымы үшін Нимуе есімін қолданбайды, ол да аты аталмайды, тек «көл ханымдарының бірі» деп сипатталады, сондықтан ол үшінші болып саналуы мүмкін. Мүмкін, Мэлоридің қолжетімді деректердің ішінде тек «Сюита дю Мерлин» бөлімі болған. Нимуе, Мэлоридің «көлдің бас ханымы» деп сипаттаған тұлғасы, оның әңгімесінде Артурдың сарайында маңызды рөл атқарады. Нимуе есімді кейіпкер алғаш рет Артур мен Гвиневраның үйлену тойында, Пеллиннор құтқартқан жас аңшы ретінде пайда болады. Ол кейін өзінің деректеріндегі көл ханымдары сияқты кейбір іс-әрекеттерді жасайды, бірақ кейбір жағынан өзгеше. Мысалы, Post Vulgate Suite du Merlin, Мэлоридің Le Morte d'Arthur-дың басындағы бөлімдері үшін көзі, көл ханымы Мерлинді мазарға қамап, оның өліміне себеп болады. Ол оны қатыгездік пен Мерлинді жек көруден жасайды. Бірақ «Артурдың өлімі» романында Нимуе әлі де Мерлинді тұтқындаушы болып табылады, бірақ Мэлори оған мейірімді себеп келтіреді: Мерлин оған ғашық болады және оны жалғыз қалдырмайды; Мэлори Нимуе оны жақсы көретінін көрсетпейді. Соңында, өзге жолмен босата алмағандықтан, оны тас астында қамап, қашып кетпеуін қамтамасыз етеді. Ол оның жыныстық құштарлығынан шаршады және оның «шайтанның ұлы» ретіндегі күшінен қорқады, сондықтан оны ақырында құтылудан басқа амалы жоқ. Дегенмен, Нимуе кейіпкері басқа ғалымдар үшін әлі де түсініксіз болып көрінеді. Эми С. Кауфманның қорытындысында, соңында, көлден шыққан әйелдің қолы Экскалибурды керемет сахнада қайтарып алады, Сэр Бедивер Артурдың соңғы шайқасынан кейін қылышты суға лақтырады. Мэлоридің баяндауында Нимуе Морганмен бірге қара қайықпен келген сиқырлы патшайымдардың қатарында болады (Вулгата циклының Mort Artu еңбегіндегі түпнұсқада қайықтағы бас ханым Морганмен қол ұстасып, Артурды шақырып тұрған көрінеді, Мэлоридің Бедивері орнына сахнаның куәсі болған Гирфлет оны танымайды). Олар бірге жаралы Артурды Авалонға алып кетеді.

Another, unnamed Lady of the Lake appears in the Post Vulgate tradition to bestow the magic sword Excalibur from Avalon to Arthur in a now iconic scene. She is presented as a mysterious early benefactor of the young King Arthur, who is directed and led to her by Merlin. Appearing in her lake, she grants him Excalibur and its special scabbard after his original (also unnamed) sword breaks in the duel against King Pellinore. She is a mysterious character who is evidently neither Morgan nor the Damsel Huntress, but may possibly have a connection to the Lady of Avalon (Dame d'Avalon) from the Propheties de Merlin. The second Lady of the Lake is sometimes referred to by her title and sometimes referred to by name, today best known as Nimue (rendered Nynyve in Malory's original Winchester Manuscript of Le Morte). Malory does not use Nimue's name for the Lady of the Lake associated with Lancelot, who remains unnamed as well, described as only "one of the ladies of the lake", and she may thus be considered a third one. It is also possible that Malory had only access to the Suite du Merlin part of the Post Vulgate Cycle as a relevant source. Nimue, whom Malory describes as the "chief Lady of the Lake", plays a pivotal role in the Arthurian court throughout his story. The first time the character named Nimue appears is at the wedding of Arthur and Guinevere, as the young huntress rescued by Pellinore. She then proceeds to perform some of the same actions as the Lady of the Lake of his sources but is different in some ways. For instance, in the Post Vulgate Suite du Merlin, Malory's source for the earlier parts of Le Morte d'Arthur, the Lady of the Lake traps Merlin in a tomb, which results in his death. She does this out of cruelty and a hatred of Merlin. In Le Morte d'Arthur, on the other hand, Nimue is still the one to trap Merlin, but Malory gives her a sympathetic reason: Merlin falls in love with her and will not leave her alone; Malory gives no indication that Nimue loves him back. Eventually, since she cannot free herself of him otherwise, she decides to trap him under rock and makes sure he cannot escape. She is tired of his sexual advances, and afraid of his power as "a devil's son", so she does not have much of a choice but to ultimately get rid of him. However, Nimue's character is often seen as still very ambiguous by other scholars. As summarized by Amy S. Kaufman,

In the end, a female hand emerging from a lake reclaims Excalibur in a miraculous scene when the sword is thrown into the water by Sir Bedivere just after Arthur's final battle. Malory's narration then counts Nimue among the magical queens who arrive in a black boat with Morgan (in the original account in the Vulgate Cycle's Mort Artu, the chief lady in the boat, seen holding hands with Morgan and calling for Arthur, is not recognised by Girflet who is the scene's witness instead of Malory's Bedivere). Together, they bear the mortally wounded Arthur away to Avalon.

Басқа жеке тұлғалар мен қатынастар

Кейбір жағдайларда Морган мен Көл ханымның бірдей немесе бөлек тұлғалар екені белгісіз. Ричард Кавендиш былай деп жазды: "Мүмкін, Морганның мінезінің екі жағы екі бөлек тұлғаға ажырап кеткен, ал Көл ханым – Морганның өзі. Егер осылай болса, екі фея екі аспектіні (,) құнарлы және құртқыш, аналық және кісі өлтіруші, махаббат пен қатыгездік білдіреді." Энн Бертело Морганның өзін "Көл ханым" деп қарастыру керек дейді, француз прозалық циклдеріндегі "жаңа келген баяушы" Вивианмен салыстырғанда. 13-14 ғасырлардағы ағылшын поэмасы "Артур және Мерлин" Морганға Көл ханым рөлін нақтылай берді, оның "Нимиан" есімімен байланысын Нимиан (Ниниан) деген қаланың жанында тұруымен түсіндіреді. Морган итальяндық "Cantari del Falso Scudo" ертегісінде көлден келген фея (су астындағы және көзге көрінбейтін қамалы бар, оған тек су айдаһары арқылы ғана қол жеткізуге болады) ретінде, ал француз романсындағы Вивиананың бұрынғы шәкірті ретінде бейнеленген. 15 ғасырлық итальяндық "La Tavola Ritonda" ("Дөңгелек үстел") прозасында Леди Утер Пендрагонның қызы және осылайша Морганның (Фата Моргана) және Артурдың қарындасы деп көрсетіледі. Мұнда ол өте қиыншылық тудыратын кейіпкер, тіпті оның өзінің ағасы Артур оны өртеуге ант етеді (сондай-ақ Морганмен де солай істеуге уәде береді). Леди кейбір басқа итальяндық мәтіндерде, мысалы 13 ғасырлық "Pulzella Gaia" поэмасында Морганның қарындасы ретінде сипатталған. Майк Эшли Вивианды Артурдың тағы бір қарындасымен, түсініксіз Элейнмен байланыстырды. 14 ғасырлық француз прозалық романсы "Perceforest" Артур жырларына дейінгі ұзақ шабытты роман, онда Көл ханым мен баяушы Себильдің тұлғалары біріктіріліп, Себиль [Көл ханым] (Sébil[l]e [la Dame] du Lac, кейіннен Қызыл қамал деп аталған Көл қамалында тұрғандықтан осылай аталған) кейіпкері жасалды, ол патша Александрмен (Ұлы Александр) одақтасудан туған Артурдың ата-бабасы ретінде бейнеленген. Ланселотты тәрбиелеген Көл ханым да "Perceforest" романында айтылады, онда оның және Мерлиннің әулеттері ежелгі Фея Морганнан (Мор[у]ан ла Фей / ла Фей, Зеландия аралындағы қамалда тұрады) тегін алады. Мұнда олардың ортақ ата-бабалары оның әдемі қызы Морг[у]анет пен рух Зефирдің жақын серігі Паселион арасындағы заңсыз махаббаттан туған, Морган оларды жүздеген жылдар бұрын қарғаған кезде, олардың ұрпақтарының бірі бір күні екіншісін өлтіреді.

In some cases, it is uncertain whether Morgan and the Lady of the Lake are identical or separate characters. Richard Cavendish wrote: "It may be that the two sides of Morgan's nature separated into two different characters and that the Lady of the Lake is an aspect of Morgan herself. If so, the two fays represent the two aspects ( ) fertile and destructive, motherly and murderous, loving and cruel." According to Anne Berthelot, Morgan herself should be considered "the Lady of the Lake", as compared to the "upstart magician" Viviane in the French prose cycles. The 13th/14th century English poem Of Arthour and of Merlin explicitly gives the role of Lady of the Lake to Morgan, explaining her association with the name "Nimiane" by just having her residing near a town called Nimiane (Ninniane). Morgan is also depicted as a fairy from a lake (with an underwater and invisible castle that can be accessed only with a guide water dragon) in the Italian tale Cantari del Falso Scudo, and as a former student of her fellow fairy Viviana in the French romance Claris et Laris. The 15th century Italian prose La Tavola Ritonda (The Round Table) makes the Lady a daughter of Uther Pendragon and thus a sister to both Morgan (Fata Morgana) and Arthur. Here she is a character mischievous to the extent that her own brother Arthur swears to burn her at the stake (as he also threatens to do with Morgan). The Lady is also described as Morgan's sister in some other Italian texts, such as the 13th century poem Pulzella Gaia. Mike Ashley identified Viviane with one of Arthur's other sisters, the otherwise obscure Elaine. In the 14th century French prose romance Perceforest, a lengthy romance prequel to the Arthurian legend, the figures of the Lady of the Lake and of the enchantress Sebile have been merged to create the character of Sebile [the Lady] of the Lake (Sébil[l]e [la Dame] du Lac, named as such due to her residence of the Castle of the Lake later known as the Red Castle), who is depicted as an ancestor of Arthur himself from her union with King Alexander (Alexander the Great). The later Lady of the Lake who raises Lancelot is also mentioned in Perceforest, where both hers and Merlin's ancestry lines are derived from the ancient Fairy Morgane (Morg[u]ane la Faee / la Fée, living in a castle on the Isle of Zeeland). Here, their shared ancestors have been born from an illicit love between her beautiful daughter Morg[u]anette and Passelion, an amorous young human protégé of the spirit Zephir, hundreds years earlier when Morgane cursed them so that one of their descendants would one day kill the other.

Көл

Бірқатар жерлер дәстүрлі түрде Көл ханымның мекенімен байланысты. Ұлыбританиядағы осындай жерлерге Корнуоллдағы Дозмари Пул және Лоу көлдері, Сомерсеттегі Ллин Ллидоу және Ллин Огвен көлдері, Шотландиядағы Лох Артур көлі кіреді. Францияда Вивиан сонымен қатар Бриттанияның Пеймонт орманымен байланысты, ол көбінесе Артур дәуіріндегі Брокэлианде сиқырлы орманы ретінде танылады, онда оның көлі (яғни Диана көлі) Шэто-де-Компер сарайында орналасқан деп есептеледі. Көлдің ең ежелгі сипаттамасы 1230 жыл шамасында жазылған "Ланселот ен проза" еңбегінде кездеседі: Ланселот тәрбиеленген жер солтүстікте Тревес Куноның Луара өзені бойында, Бофорт эн Валле (кітаптағы "Боис эн Вал") орманының ортасында деп суреттеледі.

Қазіргі заманғы мәдениет

Уолтер Скотт 1810 жылы "Көл ханымы" атты ықпалды поэмасын жазды, ол аңыздың романтикасына сүйене отырып, бірақ Шотландияның Троссах аймағындағы Лох Катрин көлі маңында өрбитін мүлдем басқа оқиғаны баяндайды. Скотттың материалдары Джоакино Россинидің 1819 жылғы "Ла донна дель лаго" операсы үшін сюжеттік негіз болды. Франц Шуберт Уолтер Скотттың "Көл ханымы" поэмасынан жеті әнді, соның ішінде үш "Элен әнін" ("Ellens Gesang I", "Ellens Gesang II" және "Ellens Gesang III") музыкалық тұрғыдан өңдеді, алайда Шуберттің Эленнің үшінші әніне арналған музыкасы "Аве Мария" деген атаумен кейіннен жарық көрген нұсқасында әлдеқайда танымал болды. Уильям Вордсворттың 1831 жылғы "Египеттік бойжеткені немесе Су лилиясының романсы" поэмасында Нина, Көл ханымы бейнеленген, ол Малоридегі Нимуэ рөлін керісінше бейнелеп, Мерлинді үңгірден шығарып, Артурдың сарайына қайта әкеледі. Альфред Лорд Теннисон 1859–1885 жылдардағы поэзиялық циклы "Патшаның жырларында" Көл ханымы туралы бірнеше әңгімені пайдаланды. Ол оны екі кейіпкерге бөледі: Вивиан – Цирка сияқты алдамшы, зұлым тұлға және Мерлинді тұзаққа түсіретін король Марк пен Мордредтің одақтасы, ал Көл ханымы – Ланселотты өсіріп, Артурға қылыш сыйлайтын, періштедей мейірімді бейне. 1842 жылы құрылған Нотр-Дам университетінің толық французша атауы – Нотр-Дам дю Лак. Бұл "Көлдің анасы" деп аударылады, бұл Артурий аңыздары мен француз католицизмінің бірігуінде Исаның анасы Мәриямды Көл ханымы ретінде бейнелейді.

Танымал мәдениет

20 және 21 ғасырлардағы Артурий әдебиетінің авторлары «Көл ханым» аңызын әртүрлі жолдармен бейімдейді, кейде осы атақты екі немесе одан да көп иеленушілерді қолданады, ал кейбіреулері бір ғана кейіпкерге баса назар аударуды таңдайды. Фантастикалық жазушылар көбінесе Томас Малоридің оқиғаны баяндауына сүйене отырып, Мерлиннің нұсқасын сиқырлы әйел жау ретінде бейнелейді, әдетте Ниму, Морган (көбінесе Артурмен жауыздыққа байланысты осы рөлде көбірек сенімді деп есептеледі) немесе Морганның әпкесі Моргауз. «Көл ханымдарының» (немесе ханымдарының) әртүрлі кейіпкерлері көптеген шығармаларда кездеседі, оның ішінде өлеңдерде, романдарында, фильмдерде, телесериалдарда, сахналық қойылымдарда, комикстерде және ойындарда. Оның жеке басы өзгерсе де, Артур мен Мерлиннің өміріндегі маңызды тұлға ретінде оның рөлі көбінесе тұрақты болып қалады. Мұндай жұмыстардың кейбір мысалдары төменде келтірілген. Ниму Т. Х. Уайттың «Бір кездегі және болашақ патша» кітаптар сериясында су нимфасы және Мерлиннің сиқыршысы ретінде пайда болады. Аңыз бойынша ол Мерлинді үңгірге қамап қояды, бірақ Уайттың Мерлин оны жағымсыз деп баяндамайды, тіпті оны демалыс десе де болады. Олар «Жаман жасалған рыцарь» (1940) кітабының басында бірге жоғалады, бірақ Мерлин кейіннен «Мерлин кітабында» қайта оралады. Nineue ferch Afallach, «Теннисонның Вивьені», Джон Каупер Поуисдің «Пориус: Қараңғы ғасырлар романсы» (1951) романындағы ертегілік сиқыршы. Уэльс мифологиясында Модрон («құдай анасы») Аваллахтың қызы; ол галлдық әйел тәңірі Матронадан шыққан және Морганның прототипі болуы мүмкін. Роман басты кейіпкер Пориус сиқыршы Мерлинді (оқиғадағы Мерлин кейіпкері) Уэльстің ең биік тауы Сноудонның басында Нинеудің қабірінен құтқарып қалғанда аяқталады. 1960 жылғы «Камелот» мюзиклінде «Follow Me» әнін орындаған Нимуэ кейіпкері бар. Пьесада судың әдемі нимфасы Ниму Мерлинді мәңгілік ұйқыға түсіру үшін өзінің үңгіріне шақырады. Ол Нимуеден жауап сұрайды, өйткені ол Артурға Ланселот пен Мордред туралы ескерткенін ұмытып кеткен, естелігі мәңгілікке жоғалып, оны алып кетеді. Ол фильмде пайда болмайды, бірақ «Follow Me» кейінірек «Спамалот» (2005) мюзиклінде Галахад үшін көл ханымдары айтқан «Come with Me» әнінде еске түсіріледі. «Көл ханым» 1975 жылы түсірілген «Монти Пайтон және қасиетті Грааль» комедиялық фильмінде экраннан тыс сатирикалық түрде бейнеленеді. Бір танымал көріністе Дэннис есімді шаруа былай дейді: «Көлде жатқан әйелдердің семсерлерді таратуы үкімет жүйесінің негізі емес. Жоғарғы билік халықтың мандатынан туындайды, судағы қандай да бір әжуалық рәсімнен емес». Артурий ғалымы Н. Дж. Хигам 2005 жылы осы әйгілі диалогты «өлімсіз» деп сипаттады. DC Comics әлемінде Вивьен – көл ханым. Ниму – жақсы мадам Ксанаду (1978 жылы таныстырылды), оның кіші қарындасы, ал ортаңғы қарындасы – зұлым Моргайн ле Фей (Моргана); олардың тегі Инвуду. Көл ханым Hellblazer, Aquaman және оның әпкесінің сериясында пайда болды. 1983 жылғы DC Comics-тің «Камелот 3000» сериясында, туысы жоқ көл ханым Ниневе деп аталады, ол әдемі денелі, бірақ маска киген әйел ретінде бейнеленеді, ол Камелоттың батырларымен күресуге жіберіледі. Найнев масканы алып тастағанда, Мерлин оның бетін көргенде, оған қарсы тұра алмайды және кетеді, осылайша оны Морганның жолынан алып тастайды. Кейіннен, ол оның бақылауынан қашып кеткен кезде, оның жалғыз бет-әлпеті – ұзақ жылан тәрізді тіл, вагина дентата стиліндегі алып ауыз екені анықталады, оны Мерлин өзіне қарсы қолданады. Мэри Стюарттың 1979 жылғы «Соңғы сиқырлау» романы өзінің Артурий сагасы сериясында Мерлин мен Нинианның (Нимуэ) тарихын түбегейлі өзгертеді, дәстүрлі нұсқада басымдықты зиянды азғыру мен сатқындық аспектісін толығымен алып тастайды; бұл Мордредтің анасы (Мордред, атап айтқанда, Нимуэ сияқты ревизионисттік емделуден өтеді) сиқыршы Моргауз, ол Нимуэдің дәстүрлі рөлін атқарады, содан кейін бас зұлым адам ретінде жалғасады. Бұл суретте Мерлин оны Моргауздың улануынан құтқарып қалғаннан кейін Нинианды шәкірт етіп алады, ол алдымен Ниниан есімді бала ретінде маскировкаланады және оған өзінің сиқырын үйретеді, ол Моргаузға бас тартқан. Оның әйел екендігі анықталғанда, олар жас айырмашылығына қарамастан, бір-біріне ғашық болады. Олардың махаббаты бейбіт және идилликалық; тіпті Ниму Пелеасқа тұрмысқа шыққанда да, бұл Мерлинге сатқындық емес. Мерлин оған өз күшінің құпиясын және оны қалай басқару керектігін айтқанда, ол өзінен оны жоғалтады, бұл оған ұнамайды. Әлсіреген күйде ол комаға түсіп, қайтыс болды деп есептеледі. Ниму оны «кристалл үңгіріне» жерлейді, ол бірнеше аптадан кейін, сәттілік пен тапқырлықтың арқасында қашып шығады, Артурға өзінің әлі тірі екенін және Моргауз бен Морганға қарсы көмектесе алатынын хабарлайды. Ниму Мерлиннің орнына сарай сиқыршысы болады, ал Мерлин кристалл үңгіріне зейнетке шығып, шал ретінде тыныш және бақытты өмір сүреді. Ниниан оның орнына келеді және оның рөлін орындайды, тіпті «Мен – Мерлинмін» деп жариялайды, осылайша «Нимуэ Мерлин» кейіпкерін жасайды. Джон Бурманның 1981 жылғы «Экскалибур» фильмінде, есімдері көрсетілмеген актриса көл ханым рөлін ойнайды, ол аңызды қылышты екі рет ұстап көрсетеді, бір рет Мерлинге Утер Пендрагонға беру үшін, екінші рет Артурға қайтару үшін. Жекелеген эпизодтарда фильмнің Морганасы (Хелен Миррен) дәстүрлі көл ханымның тарихының басқа бөліктерін өз мойнына алады, Мерлинден құпия өнерді үйренеді және оның күшті «Трансформация сиқырымен» оны қамап қояды. Марион Зиммер Брэдлидің 1983 жылғы «Авалонның тұманы» романы, аңыздағы феминистік қайта жазу, бірнеше ханымдар дәстүрін кеңейтеді, Вивьен, Ниниан және Нимуэ барлығы жеке тұлғалар болып табылады. Сонымен қатар, Брэдлидің жұмыстарында «Көл ханым» және «Мерлин» есімдері кельттік жазық құрылымындағы лауазымдарды білдіреді: Көл ханым – Авалонның бас жындысының атағы, ал Мерлин – Британияны қорғауға өмірін арнаған друид. Әртүрлі трагедиялық кейіпкерлер Көл ханым лауазымын иеленеді, оның ішінде Вивьен, Авалонның алғашқы бас жындысы, Артурдың тәтесі және Баланның (мұнда оның басқа ұлы Баланның асырап алған бауыры ретінде) қолынан қаза тапқан Ланселоттың анасы; Ниниан, Талиесиннің қызы және Артурдың тағы бір жартылай қарындасы, ол Вивьен қаза болғаннан кейін Көл ханым болады және Мордредке ғашық болады, оған дейін ол оны өлтіреді; басты кейіпкер және баяндаушы Моргейн (Морган), орта ғасырлық романдардағы сияқты бейнеленген, бірақ көбірек мейірімділікпен; және Нимуэ, Мерлинге ғашық болған, бірақ Моргейнге оны өлтіруге сәулеттес болуға міндетті қайғылы және трагедиялық жас жынды. Олардың ата-аналары (Авалонның бұрынғы жындылары және одан бұрын Атлантиданың жындылары) Брэдлидің кеңейтілген Авалон әлеміндегі романдардың тақырыбы болып табылады, оның ішінде тікелей алдын ала «Авалон ханым» (1997), оның үшінші бөлімі жас Вивьенді баяндайды. «Авалонның тұманы» телеспектаклінің 2001 жылғы нұсқасында Анжелика Хьюстон Вивьен рөлін, ал Джулианна Маргулис және Тамсин Эгертон Моргейн рөлін ойнады. 1987–1999 жылдар аралығындағы христиандық тақырыбы бар «Пендрагон циклы» кітап сериясында Стивен Лоухед Көл ханым бейнесін басқа атаумен қолданады: Аваллахтың қызы, Атлантиданың және кейіннен Авалонның королінің қызы, Фейри ханшайымы Харис. Бретон князі Талиесинге үйленген ол Мерлинге туады. Талиесиннің қайтысынан кейін Харис Мерлинге Логрес көлінде күтім жасайды, сондықтан оған «Көл ханым» деген ат қойылды. Ол циклдің бірінші кітабындағы басты кейіпкер және баяндаушы, Талиесин. Дәстүрлі Нимуэ бейнесі Харистің трансформациялық зұлым қарындасы Моргианға (Морган) тиесілі, ол бүкіл сериядағы басты қарсыласы, соның ішінде қазіргі заманға орналасқан «Авалон: Артур патшаның оралуы». Мен...

20th and 21st century authors of Arthurian fiction adapt the legend of the Lady of the Lake in various ways, sometimes using two or more bearers of this title while others choose to emphasize a single character. Typically influenced by Thomas Malory's telling of the story, fantasy writers tend to give their version of Merlin a sorcerous female enemy, usually either Nimue, Morgan (often perceived as more plausible in this role due to her established enmity with Arthur in much of the legend), or Morgan's sister Morgause. Various characters of the Lady (or Ladies) of the Lake appear in many works, including poems, novels, films, television series, stage productions, comics, and games. Though her identity may change, her role as a significant figure in the lives of Arthur and Merlin usually remains consistent. Some examples of such works are listed below. Nimue appears in T. H. White's book series The Once and Future King as a water nymph and Merlin's enchantress. True to the legend she traps Merlin in a cave, but White's Merlyn does not convey it as negative, and even refers to it as a holiday. They thus disappear together near the beginning of The Ill Made Knight (1940), however Merlyn later returns in The Book of Merlyn. Nineue ferch Afallach, "Tennyson's Vivien", is a fairy enchantress in John Cowper Powys's novel Porius: A Romance of the Dark Ages (1951). In Welsh mythology, Modron ("divine mother") was a daughter of Avallach; she was derived from the Gaulish goddess Matrona and may have been the prototype of Morgan. The novel ends with the protagonist Porius saving the wizard Myrddin (the story's Merlin figure) from his entombment by Nineue on the summit of Snowdon, Wales' highest mountain. The 1960 musical Camelot includes the character Nimue who has a song called "Follow Me" performed in Act I. In the play, Nimue, a beautiful water nymph, has come to draw Merlyn into her cave for an eternal sleep. He begs Nimue for answers, as he has forgotten if he has warned Arthur about Lancelot and Mordred, before his memories fade permanently and he is led away. She does not appear in the film adaptation, but "Follow Me" is echoed in the notably similar "Come with Me" sung by the Lady of the Lake for Galahad in the later musical Spamalot (2005). The Lady of the Lake is satirized off screen in the 1975 comedy film Monty Python and the Holy Grail, in which late 20th century notions are inserted into a mythic tale for comical effect. In a famous scene, a peasant named Dennis says, "Strange women lying in ponds distributing swords is no basis for a system of government. Supreme executive power derives from a mandate from the masses, not from some farcical aquatic ceremony." Arthurian scholar N. J. Higham described this iconic dialogue line as ever "immortal" in 2005. In the DC Comics Universe, Vivienne is the Lady of the Lake. Nimue is the good Madame Xanadu (introduced in 1978), her youngest sister, and their middle sister is the evil Morgaine le Fey (given name Morgana); their surname is Inwudu. The Lady of the Lake has appeared in Hellblazer, Aquaman, and her sister's own series. In the 1983 DC Comics series Camelot 3000, an unrelated Lady of the Lake is referred to as Nyneve, depicted as a woman with a beautiful body but wearing a mask, who is sent to confront the heroes of Camelot. When Nyneve removes the mask, Merlin, upon seeing her face, is unable to resist her and departs, thus removing him from Morgan's path. Later, when he escapes her control, it is revealed that her only facial feature is a gigantic mouth with a long serpentine tongue, vagina dentata style, which Merlin turns against her. Mary Stewart's 1979 novel The Last Enchantment in her Arthurian Saga series radically recasts the story of Merlin and Niniane (Nimue), completely removing the aspect of malicious seduction and treachery dominant in the traditional version; it is the witch Morgause, the mother of Mordred (with Mordred notably undergoing a similarly revisionist treatment as Nimue), who takes Nimue's traditional role and then continues as the chief villain. In this depiction, after she saves him from being poisoned by Morgause, Merlin takes Niniane on as an apprentice, with her at first disguised as a boy named Ninian, and willingly teaches her his magic, which he had refused to Morgause. When her identity as a woman is discovered, they fall in love despite their age difference. Their love is peaceful and idyllic; even when Nimue marries Pelleas, this is not a betrayal of Merlin. As Merlin gives her the secrets of his power and how to control it, he seems to lose them himself, which he does not mind. In a depleted, weakened condition, he falls into a coma, and is believed to be dead. Nimue has him buried within his "crystal cave", from which he escapes after a few weeks, through a combination of chance luck and ingenious planning, and travels incognito to let Arthur know he is still alive and can help him against Morgause and Morgan. Nimue takes Merlin's place as the court enchanter, while Merlin retires to the crystal cave and lives a quiet and happy life as a hermit. Niniane takes his place and role to the degree she even proclaims "I am Merlin", thus creating a 'Nimue Merlin' character. In John Boorman's 1981 film Excalibur, an uncredited actress plays the Lady of Lake, twice holding up the fabled sword, once for Merlin to give to Uther Pendragon, and once to return to Arthur. Separately, the film's Morgana (Helen Mirren) takes on other parts of the traditional Lady of the Lake story, learning the occult arts from Merlin and ultimately trapping him with his own powerful "Charm of Making", the magic of shapeshifting. Marion Zimmer Bradley's 1983 novel The Mists of Avalon, a feminist retelling of the legend, expands on the tradition of multiple Ladies, with Viviane, Niniane and Nimue all being separate characters. Furthermore, in Bradley's works, both the 'Lady of the Lake' and the 'Merlin' are names of offices in the Celtic pagan hierarchy: the Lady of the Lake is the title of the ruling priestess of Avalon, and the Merlin is a druid who has pledged his life to the protection of Britain. Various tragic characters assume the title of the Lady of the Lake, including Viviane, the initial High Priestess of Avalon, Arthur's aunt, and Lancelot's mother who ends up killed by Balin (here as her other son Balan's foster brother); Niniane, Taliesin's daughter and yet another of Arthur's half sisters who reluctantly becomes the Lady of the Lake after Viviane is slain and becomes Mordred's lover until he kills her; the main protagonist and narrator Morgaine (Morgan), portrayed similar as in the medieval romances but more sympathetically; and Nimue, a sympathetic and tragic young priestess who falls in love with the Merlin but is duty bound by Morgaine to seduce and lure him to his death – following which she drowns herself. Their ancestors (the previous priestesses of Avalon and, before that, of Atlantis) are subjects of Bradley's extended Avalon universe novels, among them the direct prequel Lady of Avalon (1997), the third part of which follows the young Viviane. A 2001 television adaptation of The Mists of Avalon starred Anjelica Huston as Viviane, and Julianna Margulies and Tamsin Egerton as Morgaine. In his Christian themed 1987–1999 book series The Pendragon Cycle, Stephen Lawhead takes up the figure of the Lady of the Lake under a different name: the Faery princess Charis, daughter of Avallach, the king of Atlantis and later of Avalon. Married to the Breton prince Taliesin, she gives birth to Merlin. After Taliesin's death, Charis takes care of Merlin at Lake Logres, hence her name "Lady of the Lake". She is the protagonist and narrator of the first book in the cycle, Taliesin. The traditional figure of Nimue belongs to Charis' shapeshifting evil sister Morgian (Morgan), the main antagonist through the entire series, including the modern day set Avalon: The Return of King Arthur. In Bernard Cornwell's 1995–1997 novel series The Warlord Chronicles, more historically grounded and realistic than usual treatments of Arthurian legend, Nimue is an Irish orphan adopted by the British druid Merlin. She is a prominent character in the books, being a childhood friend of, a major love interest for, and finally an adversary to the series' main protagonist, Arthur's warrior Derfel Cadarn. She begins as Merlin's most adept priestess and lover, but as she grows ever more brutal and fanatical, by the time of the final novel she turns against him and imprisons him, torturing him to reveal the last of his magical secrets in her desperate obsession to bring back the Old Gods of Britain at any price. Eventually, she brings Merlin to total madness before ultimately sacrificing him to their lost gods, whose return she believes would rid the island of the Saxons and the Christians alike. As Nimue believes the key to her goal is to sacrifice Gwydre, Arthur's son with Guinevere using Excalibur (as she already did with Gawain), Derfel's final act of casting the sword away is not to return it to her but to hide it from her forever. Stephen Thomas Knight, commenting on Cornwell's vicious Nimue, with her tunnel vision ruthlessness, vindicativeness, and frequent use of prolonged torture, opined the "pro Celtic quasi historian" author "links her to the Saxons as part of her hostility to decent people, including Merlin." Nimue is due to be portrayed by Ellie James in the upcoming television adaptation The Winter King. In the 1995–1996 animated series Princess Gwenevere and the Jewel Riders, the name of the first season's antagonist Lady Kale (voiced by Corinne Orr), an evil twin sister of the Queen of Avalon and a former student of Merlin who magically imprisons him, was created as an anagram of Lady of the Lake. Lady Kale seeks to steal Merlin's magic so she can rule Avalon forever, later working together with the also evil Morgana. However, a good character of the Lady of the Lake (called the Spirit of Avalon in an alternate version Starla and the Jewel Riders) herself briefly appears during the second seasons's finale in the eponymous episode "Lady of the Lake" ("Spirit of Avalon") to help Princess Gwenevere and Merlin defeat Lady Kale and Morgana. In the 1998 television miniseries Merlin, the characters of the Lady of the Lake (Miranda Richardson) and Nimue (Isabella Rossellini) are separated, with the former being a goddess like beneficent fae who is the twin sister of the evil Queen Mab, and the latter being a noblewoman damsel in distress with no supernatural powers who is the object of Merlin's affections. In the motif evoking Edwin Arlington Robinson's 1917 poem Merlin, Nimue and Merlin live together in another world until he leaves in order to help Arthur; in the end, however, Merlin returns to her and makes them both young again with the last of his magic. In the 2006 pseudo sequel Merlin's Apprentice, Miranda Richardson reprises her role as the Lady of the Lake, as the only returning cast member aside of Merlin's Sam Neill, though she portrays a much different characterization: the Lady is the main antagonist seeking to destroy Camelot. It also depicts Merlin's sleep in the cave; as he slept, the Lady used her magic to conceive a son with Merlin and then enchanted him to sleep for 50 years. In the 2005–2009 television series Kaamelott, the Lady of the Lake (Audrey Fleurot) is an angel sent to help King Arthur progress in the quest for the Grail. Upending the established connections, the series' Lancelot not only never interacts with the Lady but cannot even see her. The 2008–2012 television series Merlin also features two characters based on the Lady of the Lake. Nimueh (Michelle Ryan) serves as the primary antagonist of the show's first season, which includes the episode titled "The Mark of Nimueh". The character has no connection to Merlin beyond his opposition to her plans, and her only connection to a lake is her use of a location called the Isle of the Blessed (Thomas Wentworth Higginson's 19th century name for Avalon). She ends up killed by Merlin in a showdown on her Isle of Nimueh in the season's last episode, "Le Morte d'Arthur". The ninth episode of the second season is titled "The Lady of the Lake", wherein a sorceress named Freya (Laura Donnelly) dies and vows to repay Merlin for his kindness to her. In the third season finale, Freya, now a water spirit, returns Excalibur to Merlin so that he can give it to Prince Arthur Pendragon. Nimue, the Blood Queen, appears as one of the primary antagonists in the Hellboy comic book series by Mike Mignola, influenced by the classic comics series Prince Valiant. Here she was introduced in 2008 as a witch who driven mad after the powers she acquired from Merlin, gave her knowledge of the Ogdru Jahad, prompting the witches of Britain to dismember her and seal her away underground. Resurrected in the present day by King Arthur's last descendant, Hellboy, she assumes the mantle of the Irish triple war goddess the Morrígan and assembles an army of legendary and folkloric beings to eradicate mankind, only to stopped by Hellboy at the cost of his own life. Although having been turned into an evil creature trying to destroy the word, Nimue still had a human part "that hated and feared what she had become." She is portrayed by Milla Jovovich in the 2019 film adaptation Hellboy. Nimue is featured in the 2010s television series Once Upon a Time in which Arthurian characters live in the land inhabited by other fairy tale characters. She appears as a secondary antagonist in the first half of Season 5, portrayed by Caroline Ford. She is introduced in the eponymous episode "Nimue" when, fleeing from Vortigan who sacked and burned her village, she meets Merlin and they fall in love; with Merlin being immortal, Nimue drinks from the Holy Grail so they can be together forever. Afterwards, she kills Vortigan, which darkens her magic and turns her into the very first Dark One. Nimue breaks Excalibur but Merlin cannot bring himself to kill her and ends up being trapped in a tree. At some point, Nimue dies but she manages to live on in all of the following Dark Ones, appearing to them as a vision. She forms an alliance with Captain Hook, manipulating him into casting the Dark Curse and reviving her and the Dark Ones, and then leads a Dark One invasion in Storybrooke, which ultimately leads to her demise at the hands of Hook, who betrays her to redeem himself and destroy her and the Dark Ones forever using Excalibur. The separate character of the Lady of the Lake is referenced as Lancelot's mother, but she never appears; even the episode titled "The Lady of the Lake" does not feature her and its title instead refers to Prince Charming's mother. The 2017 film King Arthur: Legend of the Sword features the Lady of the Lake (Jacqui Ainsley) bound Excalibur to the Pendragon bloodline after Merlin used it to destroy the Mage Tower and appears to catch the sword underwater after Arthur throws it into the lake in shame at his failures; she pulls Arthur underwater and motivates him to fight Vortigern before returning the sword to him. This good Lady of the Lake has her mirror image in the film's monstrous character "Syren" that replaces the two dragons in the film's revision of the legend of Vortigern's Tower. In the 2020 television series Cursed, a feminist re imagining of the Arthurian legend based on an illustrated novel of the same title, Nimue is the protagonist, portrayed by Katherine Langford in the adaptation. Writer and showrunner Tom Wheeler said he was inspired by "this really evocative image of this young woman’s hand reaching out of this lake and offering the sword to Arthur, so that image is what captivated us. And it's a really mysterious, magical, sad image, and it begged all of these questions: Why is she giving the sword to Arthur? What was their relationship? Why him? Why does she have the sword?" (Contrary to Wheeler's stated belief, it is not Nimue who gives the sword in Malory's unrevised telling.) In Cursed, before becoming the Lady of the Lake, Nimue, also known as the "Wolf Blood Witch", is a young woman coming into her Fey abilities, but whilst her home was ravaged by the Christian fanatics called the Red Paladins she is sent on a mission by her dying mother to deliver "The Sword of Power" (Excalibur but never named) to Merlin. Taking great liberties from the source materials, Cursed'''s Lancelot (known until the finale as only "The Weeping Monk") is already adult when Nimue first meets him and is for most part just one of her enemies, Merlin is revealed to be her father, and she is instead Arthur's love interest. The story of Cursed'' ends abruptly when Nimue is shot with arrows by a nun named Iris (an original character with no counterpart in the legend) and falls with the sword into a body of water, where she (or her spirit, as her exact fate is left unexplained) will guard the sword until "a true king rises to claim it." Albeit the TV series adapted the entire original book, it was supposed to continue in the canceled second season.