Кіріспе
1944-1984 жылдар аралығында Украинаның грек-католик шіркеуінің басшысы Иосиф Слипий (Йосиф Слипий, Йосиф Коберницький Дичковський; 17 ақпан 1892 - 7 қыркүйек 1984) - Украинаның грек-католик шіркеуінің бас архиепискобы және католик шіркеуінің кардиналы.
Josyf Slipyi (Йосиф Сліпий, born as Йосиф Коберницький Дичковський; 17 February 1892 – 7 September 1984) was a Major Archbishop of the Ukrainian Greek Catholic Church and a cardinal of the Catholic Church.
Шежіресі
Иосиф Слипяның әкесі Иоанн (Иван) Слипя 1846 жылы 19 мамырда Заздристе (Польша) жергілікті украин шаруаларының отбасында дүниеге келген. Оның анасы Анастасия Дичковская (27 қаңтар 1850 жылы туған), Роман Дичковский мен Барбара Янисевичтің қызы, сонымен қатар Заздристтен. Екі клан да ауылға тамыр жайып, олардың тарихының қайдан басталғанын анықтауға болады. Бір қызығы, бірақ бұл сирек кездеспейтін жағдай, кардинал Иосифтің арғы аталарының бірі Адалберти Сломинский Рим-католик (латын) дінінің дініне жататын. Кардинал Слипяның үлкен әпкесі Франсиска да латын рәсімінде шомылдыру рәсімінен өтті. Мартинус Сервацки 17 ақпан 1875 жылы. Сол кезде отбасы No 75 үйде тұратын.
Алғашқы жылдар
Иосиф Слипий Галисияның Заздрист ауылында (Теребовля Повит) (қазіргі Тернополь облысында) дүниеге келді. Сол кездегі көптеген украиндық католик діни қызметкерлеріне қарағанда, Иосиф Слипи діни отбасынан шыққан жоқ, ол украиндықтар арасында элиталық, білімді тап деп саналған, бірақ оның орнына ортақ тамыры болды. Жасөспірім кезінде Жосиф Тернопольдегі гимназияда, содан кейін Львов грек-католик семинариясында және Австриядағы Инсбрук университетінде оқыды. 1917 жылы 30 маусымда діни қызметкер болып тағайындалды. 1920-1922 жылдары Римдегі Рим папасының шығыс институтында, Collegio Angelico (Ангеликум) және Рим папасының Григориан университеті. Ол Польшаның екінші республикасына қараған Львов қаласына оралды. Қысқа уақыт пасторлық қызмет атқарғаннан кейін, 1922 жылы Слипьи Львовтегі Киелі Рух семинариясында догматикалық теология профессоры болды. 1926 жылы ол семинарияның ректоры болып, оның дамуына белсене атсалысты. 1923 жылы ол теологиялық академиялық қоғам құрды, оған жарғылар жазды және ғалымдарды тіркеді. Сол жылы ол Bohosloviia (Теология) атты тоқсан сайын шығатын журналдың редакторы болды. 1929 жылы 14 сәуірде Слипьи Львов теологиялық академиясының (Украина католик университетінің алдыңғы қатарлы) бірінші ректоры болды. 1926 жылы Слипий Львов Ұлттық музейінің қадағалау кеңесінің мүшесі, ал 1931 жылы Украина католик одағының төрағасының орынбасары болды. Өзінің ғылыми жетістіктері мен украин мәдени және діни өмірін белсенді дамытуы арқасында Слипьи Шевченко ғылыми қоғамының мүшесі болды. Осы уақытта ол Батыс Еуропаға, Киелі жерге көптеген зерттеу сапарларын жасады, Велеградта, Прагада, Пинскте кәсіподақ съездеріне қатысты және 1936 жылы Львовте кәсіподақ съезін ұйымдастырды.
Кеңестер мен нацистердің басып алуы
1939 жылы 22 желтоқсанда Папа Пий XII батасымен Слипий Серрае архиепискобы және Львов архиепискобының көмекшісі болып тағайындалды. Рухани рәсімді Кеңес өкіметі мен саяси жағдайға байланысты митрополит Андрей Шептицкий құпия түрде жүргізді. 1941 жылдың 30 маусымында Иосиф Слипяй Украина мемлекетінің декларациясын қолдады. Слипый 1944 жылы 1 қарашада Шептицкийдің өліміне байланысты Украинаның грек-католик шіркеуінің басшысы болды. Кеңес әскерлері Львовты басып алғаннан кейін, Слипий басқа епископтармен бірге 1945 жылы НКВД-мен тұтқындалды, нацистік режиммен ынтымақтастық жасады деп айыптап, жазалау қызметіне сотталды. Бұл Украинадағы грек-католик шіркеуін жоюға бағытталған алғашқы қадам болды. Львов, Киев және Мәскеу түрмелеріне қамалғаннан кейін, кеңес соты оны сегіз жылға Сібірдегі ГУЛАГ-қа қамауға алып, ауыр еңбекпен еңбек етуге үкім шығарды. Сол кезде Кеңес өкіметі 216 діни қызметкерден тұратын жиналысты күштеп шақырды, ал 1946 жылдың 9 наурызында және келесі күні "Львов синоды" деп аталатын "Львов синоды" Санкт-Георгий соборында өтті. Украинаның грек-католик шіркеуінің Киелі орынмен шіркеулік қатынасқа ресми түрде енген Брест одағының кеңесін қайтарып алды. Бұл шіркеуді орыс православие шіркеуіне күштеп "қайта қосылды". Слипий православиеге айналу ұсыныстарын қабылдамады және 1953, 1957, 1962 жылдары үнемі сотталып, 18 жыл бойы Сібір мен Мордовиядағы лагерьлерде (Потмадағы Дубравлаг) тұтқындалды. Слипый бес жыл Маклаковода (Красноярск облысы) өмір сүріп, онда Украинадағы Католик шіркеуінің бірнеше томдық тарихын жазды. Микола Посивничтің айтуынша, Жосиф Слипий түрмеде отырған жылдарын жоғалған жылдар ретінде қараған. Ол өмірінің ең үздік жылдарында, өнімділігі жағынан, Слипий қылмыскерлер, тергеушілер мен түрме күзетшілерінің арасында өткізгендіктен, күйзеліске ұшырады. Ол бірнеше рет ауырып, аяқ-қолдарын сындырып, аяқ-қолдарын қысып, қатты суыққа ұшырады. Слипийдің түрмедегі жазбалары тарады. 1957 жылы Папа Пий XII оған діни қызметкерлікке тағайындалғанына 40 жыл толғанда құттықтау хаттарын жолдады. Ол конфискацияланды, сонымен қатар оның таратылып жатқан жазбалары үшін тағы жеті жылға бас бостандығынан айырылды.
Римге босату және Ватиканның құрмет көрсетуі
1963 жылы 23 қаңтарда Папа Иоанн XXIII және АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедидің саяси қысымынан кейін Никита Хрущевтің әкімшілігі оны босатты. 1963 жылы 9 ақпанда Римге Екінші Ватикандық сотына қатысу үшін келді. 1963 жылдан бастап көптеген украин епископтары Слипяйдың патриарх аталуына үгіт-насихат жасады, бірақ Папа Пауыл VI бас тартты, оның орнына жаңа бас архиепископ қызметін құрып, 23 желтоқсанда Слипяйды оның бірінші өкілі етіп тағайындады. 1965 жылы 25 қаңтарда Папа Пауыл VI Слипяйді кардинал деп атады және оны Сант-Атанасионың кардинал-қасиетшісі етіп тағайындады. Ол кезде ол Украинаның грек-католик шіркеуінің тарихындағы 4-ші кардинал болды. 1949 жылы оны Папа Пий XII құпия түрде (in pectore) кардинал етіп тағайындады, бірақ бұл 1958 жылы папа қайтыс болған кезде аяқталды. Ол патриарх емес, архиепископ болғандықтан, патриархтық қадір-қасиеті жаңадан пайда болғандықтан, кардинал болып тағайындалды. Украинадағы оның орынбасарлары кардинал болсын, болмасын, архиепископ атағын қолданды. Ол 1978 жылы тамыз мен қазанда өткен папалық конклавтарға қатыспады, өйткені ол кезде 80 жастан асқан еді. Папа Иоанн Павел II-мен алғашқы кездесуінде Папа бірінші болып кардинал Слипийді сәлемдеп, құрмет көрсетті, бұл протоколды бұзады.
ОГКЦ өмірін қайта ұйымдастыру
Римге келгеннен бастап, Архиепископ-майор патриарх бастаған жергілікті украиндық католик шіркеуінің өзін-өзі басқаруын ұйымдастыруға тырысты. Бұл идеяны Апостолдық орын қолдамады. 1968, 1970, 1973 және 1976 жылдары кардинал Слипяй Еуропа, Америка, Азия және Австралия елдеріне сапармен барып, шетелдегі украин диаспорасымен байланыстарды нығайтып, шетелдегі украин грек-католик шіркеуінің діни өмірін жандандырды. Осы жылдары ол үш халықаралық Евхаристиялық конгресске (Бомбей, Богота, Мельбурн) қатысты. 1977 жылы Слипий Иван Чоманы, Стефан Цмильді және Любомир Хусарды папаның рұқсатынсыз епископтарға тағайындады. Бұл құлшылықтар Рим Куриясына қатты реніш туғызды, өйткені папаның рұқсатынсыз епископтарды құлшылыққа тағайындау сол кездегі Канон заңына сәйкес заңсыз деп саналды. Патриархтық құқықты иеленген Архиепископ ретінде Слипый Украинаның грек-католик шіркеуінің бірқатар синодтарын жинады. Ең маңыздылары 1969, 1971 және 1973 жылдары болды. Соңғы Синод кезінде УГКЦ патриархалды құрылымының конституциясы қабылданды. Слипый өз өсиеттерін 1964 жылдан бастап "Византиялық украиндық дәстүрдің бас архиепискобының Евангелиесі" деп жариялады. Римде ол украиндық католиктер үшін Сергий мен Бахтың шіркеуін сатып алып, қайта тұрғызып берді. Ғимарат аумағында мұражай мен жатақхана құрылды. 1967-1968 жылдары Римде Бокчеа даңғылында Санта-София соборы оның тапсырысы бойынша салынған. 1960 жылы ол Украинаның жер аударылудағы теологиялық ғылыми қоғамын жандандырды және 1963 жылы "Бохословия" (теология) және 1976 жылы "Дзвоня" (қоңыраулар) журналын қайтадан баспаға шығарды. 1963 жылы Слипяй академиялық баспамен бірге Киевтің Киев қаласында Санкт-Клемент украин католиктік университетін ұйымдастырды.
Өлім және жерлеу
Слипийге Украинаға кіруге тыйым салынғанымен, ол өзінің кеңес паспортынан бас тартты. 1984 жылы 7 қыркүйекте Римде қайтыс болды. Кеңес Одағы ыдырап кеткеннен кейін, оның монументтері Львовтегі Киелі Георгий соборына қайтарылып, 1992 жылдың 27-29 тамызында қайта жерленді. Оның қасиетті деп жариялануына Римде өтініш жасалды.
Ескерткіштер мен ескерткіш тақташалар
Иосиф Слипийдің 100 жылдық мерейтойына орай оның туған ауылы Заздристе ескерткіш (1992) және ескерткіш бюст (1994) орнатылды. 2004 жылы Слипийге арналған ескерткіш Тернопольдегі УГКЦ соборының алдына орнатылды. Ашылу күні Бекболат Любомир Хусар ескерткішті ашты және батасын берді. Еске алу тақташасы бар басрельеф Львовтың Коперник көшесіне орналасқан Львовтың орталық пошта кеңсесінің қабырғасына орнатылған. 2005 жылы Харьков қаласында мемориалдық тақта орнатылды. 2010 жылы жергілікті кеңестің бұйрығымен ол бұзылды, тек 2011 жылы қайта орнатылды.
Мұражайлар
1997 жылы Львов теологиялық академиясының (қазіргі УКУ) ғимаратында Иосиф Слипийге арналған мұражай ашылды. Патриарх Иосиф Слипийдің "Туған жері" мемориалдық музей кешені 1998 жылы оның туған жерінде, Заздрист ауылында ашылды.
Мекемелер
Велика Березовиця қаласындағы Тернополь семинариясы мен Тернополь қалалық колледжі Патриарх Иосиф Слипяй есімімен аталды. Торонто католиктік аудандық мектептерінде оның есімімен аталған бастауыш мектеп бар. 1985 жылдың қыркүйегінде ашылды.
Көшелер
Украинаның бірқатар қалаларының көшелері Патриарх Иосиф Слипяйдің атын алып жүр (Львов, Тернополь, Ивано-Франковск, Коломия).
Еске алу шаралары
2002 жыл - Жошыф Слипяйдың туғанына 110 жыл толуына арналған. Осы мерекенің құрметіне шілде айында Зарваницаға қажылық жасалды, Украинаның әр түрлі аймақтарынан, Канададан, АҚШ-тан келген қажылар, барлығы 200 000-нан астам. 2012 жылдың 22 наурызында Украина парламенті Иосиф Слипяның 120 жылдығын атап өту туралы бұйрық шығарды. Парламент үкіметті мерейтойына орай бүкіл штатта іс-шаралар бағдарламасын әзірлеу үшін ұйымдастыру комитетінің құрылуын ұсынды. Сонымен қатар, парламент Иосиф Слипянның шығармаларын қайта жариялауды, Киевте "Патриарх Иосиф Слипянның Украина мемлекетін құрудағы және украин халқының ұлттық болмысын қалыптастырудағы рөлі" тақырыбында конференция ұйымдастыруды және Слипянның қызметіне байланысты нысандарды сақтау мен қалпына келтіру шараларын бастауды ұсынды. Украина Ұлттық банкіне Слипяйдың бейнесі бар "Бірегей украиндықтар" сериясынан ескерткіш монета шығару тапсырылды. Украинаның "Укрпошта" пошта қызметіне Слипянның суреті бар конверттер мен пошта маркаларын басып шығару тапсырылды. Украинаның грек-католик шіркеуінің Архиепискобы, Кеңес Одағының концлагерьінде ұзақ уақыт қамауда болған саяси тұтқынның туғанына 125 жыл толғанда, Львов облыстық кеңесі 2017 жылды Иосиф Слипыйға арнады.
Балықшының аяқ киімі
Слипийдің өмірбаянын австралиялық жазушы Моррис Уэст білген болуы мүмкін, ол оны 1963 жылы өзінің "Балықшының аяқ киімі" романында қолданған. Весттің басты кейіпкері Кирилл Павлович Лакота, Львовтың митрополит архиепискобы, оны 17 жыл бойы Сібірдегі еңбек лагерінде болғаннан кейін Кеңес Премьер-министрі босатқан. Ол Римге жіберіледі, онда қарт папа оны кардинал етіп тағайындайды. Рим папасы қайтыс болады, ал Лакота өзін Папа ретінде таңдап алады, Кирилл I деген есімді алады (жаңа заманда пап аты ретінде шомылдыру рәсімінен өткен есімді сирек қолданады). Ұқсастықтарға қарамастан, Уэсттің Слипий немесе епископ Григорий Лакотаны (1950 жылы ГУЛАГ-та қайтыс болған) өзінің кейіпкері үшін қандай дәрежеде үлгі ретінде қолданғаны белгісіз. Кітаптың басында: "Бұл кітаптың оқиғасы ойдан шығарылған уақытта, ойдан шығарылған кейіпкерлермен, және ешқандай сілтеме тірі адамға, шіркеуде немесе одан тыс жерде емес" деген ескерту жазылған. Баспагердің айтуынша, "Балықшының аяқ киімі" 1961 жылдың наурыз айынан 1962 жылдың тамызына дейін жазылған, бұл "Слипий" басылымнан бұрын. Кубалық зымыран дағдарысынан кейінгі, суық соғыстың әлеміндегі украин папасының жаңалығы кітаптың Нью-Йорк Таймс бестселлер тізіміне енуіне әкелді. Ол Publishers Weekly фантастика тізімінде жылдың 1-ші бестселлері болды, ал параллельдер Slipyj-тің атағын арттырды. Голливудтың кино нұсқасы 1968 жылы пайда болды, оның басты рөлдерін Энтони Квинн Лакота / Кирил I және Лоренс Оливье (қаламдық) КСРО премьер-министрі Пётр Ильич Каменев (және Лакотаның түрме бастығы) ретінде ойнады. Ол екі рет "Оскар" сыйлығына ұсынылды. Бүгінде кейбір адамдар "Балықшының аяқ киімі" атты кітапты пайғамбарлық деп санайды, өйткені ол Карол Йозеф Войтиланың Папа Иоанн Павел II болып сайлануына 15 жыл бұрын, алғашқы славян папасы және коммунистік елден шыққан, тіпті Кирилл мен Карол есімдерінің ұқсастығын атап өтті.