Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Йоркширдегі өзен, Англия
River in North Yorkshire, England
Фосс өзені Солтүстік Йоркширде, Англияда орналасқан. Ол Оуз өзенінің саласы болып табылады. Өзен Йорк ауылының жанындағы Оулстон су қоймасының маңында орналасқан Фосс-Крукс орманынан басталып, Йорк аңғары арқылы оңтүстікке қарай Йорк қаласының орталығында Оузға құяды. Атаудың шығу тегі латын тіліндегі “fossa” сөзінен, яғни “арқа” деген мағынадан туындаған болуы мүмкін. Бұл өзен туралы мәліметтер “Домсдей кітабында” да кездеседі. Йорк аймағында норвегиялықтар мен даниялықтар қоныстанғандықтан, жер-су аттарының бір бөлігі көне норвегия тілінен алынған болуы мүмкін. "Etymologisk ordbog" этимологиялық сөздігіне сүйенсек, бұл сөздік ортақ дат және норвег тілдеріндегі сөздердің түбірін және бастапқы мағынасын зерттейді. Көне норвегия тіліндегі “Fos” (сағала) сөзі “құйылатын, жылдам” дегенді білдіреді. Фосс өзені бұрын тоғанмен бөгелген, және Оуз өзеніне биіктігі аз болса да, нәтижесінде сағала пайда болған. Осыдан аталған өзенге “Фос” деген ат берілген, кейін ол “Фосс” деп өзгерген болуы мүмкін. Өзеннің суару аймағын басқару жауапкершілігі Фосс ішкі суару басқармасына (IDB) жүктелген. Ол Крейк пен 1991 жылға дейінгі Йорк қаласының шекарасы арасындағы 9,085 гектар аумақты және 162,54 км су жолын қамтиды. Фосс ИДБ-сы Йоркшир аймағындағы 10 ИДБ-ны қадағалайтын Йорк консорциумының дренаждық кеңестерінің құрамына кіреді. Фосс бөгетіндегі өзен деңгейінің қалыпты диапазоны 5,05 м мен 7,90 м аралығында. Өзеннің ең жоғары деңгейі 10,20 метрді құрады, ал 2008 жылдың 23 қаңтарында деңгей 9,34 метрге жеткен.
The River Foss is in North Yorkshire, England. It is a tributary of the River Ouse. It rises in the Foss Crooks Woods near Oulston Reservoir close to the village of Yearsley and runs south through the Vale of York to the Ouse in the centre of York. The name most likely comes from the Latin word Fossa, meaning ditch. It is mentioned in the Domesday Book. The York district was settled by Norwegian and Danish people, so parts of the place names could be old Norse. Referring to the etymological dictionary "Etymologisk ordbog", deals with the common Danish and Norwegian languages – roots of words and the original meaning. The old Norse word Fos (waterfall) means impetuous. The River Foss was dammed, and even though the elevation to the River Ouse is small, a waterfall was formed. This may have led to the name Fos which became Foss. The responsibility for the management of the river's drainage area is the Foss Internal drainage board (IDB). It has responsibility for the area from Crayke to the pre 1991 city boundary of York covering 9,085 hectares and 162.54 km of waterways. The Foss IDB is part of the York Consortium of Drainage Boards that oversees 10 IDB's in the Yorkshire region. The typical river level range at the Foss Barrier is between 5.05m and 7.90m. The highest river level recorded was 10.20 metres and the river level reached 9.34 metres on 23 January 2008.
Курс
Фосс өзенінің бастауы Ховард тауларында, Ньюбург Приори монастырының жанында, Эсингвольдтан солтүстікке қарай төрт миль (6,5 км) жерде орналасқан Оулстон су қоймасынан басталады. Одан Йорк қаласындағы Көк көпірге дейін, Оуза өзеніне құятын жерге дейін, оның ұзындығы 19,5 миль (31 км) құрайды. Өзеннің бір бөлігі Брэндсби мен Стиллингтон арасындағы B1363 тас жолына жақын ағып өтеді. Өзен Йоркке қарай бағытталған көп бөлігінде кең иректермен оңтүстікке қарай ағып жатыр. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, өзеннің Касл Миллс шлюзынан жоғары қарай шамамен 1,5 мильге (2 км) дейін кеме жүзуге болады. Пишольм Грин және Фосс Бэнк көпірлері биіктікті 2,4 метрге дейін шектейді.
The source of the Foss is a spring in the Howardian Hills adjacent to, and flowing into, Oulston Reservoir near Newburgh Priory, four miles (6.5 km) north of Easingwold. From there to the Blue Bridge in York, where it joins the Ouse, it is 19.5 miles (31 km) in length. For part of its way it runs close to the B1363 between Brandsby and Stillington. The river flows in wide meanders in a southerly direction for most of its course towards York. As of 2010 the river is navigable for some 1.5 miles (2 km) upstream of Castle Mills Lock. The bridges by Peasholme Green and Foss Bank restrict the headroom to an air space of 2.4 metres.
Өзендердегі өзгерістер
Фосс бөгеті өзеннің сағасына жақын, Касл Миллс тұсында салынған. Жабылып қалғанда, ол Оуз өзенінің тасқынынан сақтайды, соның салдарынан Фосс өзені кері ағып кетпейді. Оуз өзенінің деңгейі ординарлық нүктеден 7,4 метр жоғары көтерілгенде, бөгет қызметкерлері ескертіледі. Денгейі 7,8 метр АОД-ға жеткенде, су өткізбейтіндей етіп бөгетті төмендету үшін, алдымен бірнеше минут бойы сорғылар іске қосылып, өзен төселінен лай мен қоқысты тазартады. Бөгетті түсіруге 4 минут уақыт кетеді. Бөгеттің артында су жиналып, Фосс өзенінің жағалауын бұзбау үшін, сегіз сорғы арқылы су бөгетті айналып Оуз өзеніне қарай сорғыланады, олар секундына 30 тонна су сорғылайды, бұл Фосс өзенінің кері ағып кетуіне кедергі келтіреді. Сорғыланатын су бөгеттің артында 6,5 метр АОД деңгейін сақтауға тиіс. Бөгеттің екі жағы теңескенде, бөгет көтеріледі. Касл Миллс шлюзінің ұзындығы 34 метр, ені 6 метр. Оуз жағындағы шлюз алабында кемелерді тоқтатуға арналған орындар бар, ал Фосс өзенінде түнгі тоқтауға тыйым салынған. Роунтри-Уорфтан кейін кемелерді бұру мүмкіндігі шектеулі.
The Foss Barrier was built across the river near its mouth at Castle Mills. When closed, it prevents floodwater from the Ouse forcing the flow of the Foss back on itself. When the Ouse reaches 7.4m above ordnance datum, the staff at the barrier are alerted. When the level reaches 7.8m AOD the barrier is lowered after running pumps for several minutes to clear silt and debris from the river bed to make a watertight fit. It takes four minutes to lower the barrier. To avoid the build up of water behind the barrier causing the Foss to burst its banks, water is pumped around the barrier into the Ouse by eight pumps that pump water at 30 tonnes per second preventing the Foss flowing back on itself. The water pumped out should maintain a water level of 6.5m AOD behind the barrier. When both sides of the barrier are equalised, the barrier is raised. Castle Mills Lock is 34 metres long and 6 metres wide. There are mooring points in the lock basin on the Ouse side and overnight mooring on the Foss is prohibited. Beyond Rowntree Wharf there are few opportunities for turning.
Тарих
1069 жылы Вильгельм Жеңімпаз Йорк қамалының оңтүстігінде, Оз өзенімен қосылатын жерге жақын Фоссты бұғып, қамалдың айналасына ор қопады. Қазіргі заманғы Фосс көбінесе демалыс және ойын-сауыққа арналған, сондай-ақ бірнеше ұзақ қашықтыққа саяхаттау жолдары осы өзенмен қиылысады. Фосс жолы өзеннің көп бөлігін Блю-Бриджден Оулстон суқоймасына дейін және одан әрі Есингволдке дейін, жалпы 45 шақырымға дейін бойлайды. Йерсли маңындағы Ховард жолының бір бөлігі, сондай-ақ Ебор жолы мен Вест-Лиллингке дейінгі Жүзжылдық жол да өзеннің бір бөлігімен бірге жүреді.
In 1069 William the Conqueror dammed the Foss just south of York Castle, close to its confluence with the Ouse creating a moat around the castle. The modern Foss benefits most from leisure activity and several long distance walks cross its path. The Foss Walk follows much of the river course from Blue Bridge to Oulston Reservoir and on to Easingwold, a distance of 28 miles (45 km). Part of the Howardian Way near Yearsley and both the Ebor Way and Centenary Way as far as West Lilling also follow the Foss for part of their way.
Экология
Өзенде бірнеше балық түрі кездеседі, мысалы, шұбар, мөңгү, жайын, табан, ақбалық және қалыңбас. Ғасырдың басында барбел балығы өзенге кіргізілді.
Several species of fish are found in the river, such as Pike, Dace, Chub, Gudgeon, Perch and Roach. At the start of the century, Barbel have been introduced into the river.
Фосс өзенінің бөгеті
Оуз өзені Йоркте мерзімімен су тасқынына ұшырайды. Бұл Йоркшир су басқармасы жобалаған жобалардың бір бөлігі. Фосс өзені – Оуз өзенінің сол жақ саласы, Йорк қамалының жанында орналасқан. 1947, 1978, 1982 және 2015 жылдың соңында су тасқыны болды, оның салдарынан көптеген аумақтар су астында қалды. 1982 жылы жүргізілген зерттеу Фосстағы су деңгейінің Оуз өзенінің деңгейімен тікелей байланысты екенін көрсетті. Оуз өзенінен Фосс өзеніне кері ағынның алдын алу үшін бөгет салу ұсынылды. 2016 жылы су сорғылау қуатын арттыру мақсатында қолданыстағы құрылыстарды жаңартуға қаржы бөлінді.
Flooding of the River Ouse occurs periodically in York. This is part of a series of schemes designed by the Yorkshire Water Authority. The River Foss is a left bank tributary of the River Ouse, situated near the York Castle. In the years 1947, 1978, 1982 and end of 2015 flooding occurred causing many areas to be under water. In 1982, a feasibility study was undertaken that indicated flood levels in the Foss are directly related to River Ouse levels. A barrier was proposed to counteract the backwash of the Ouse into the River Foss. In 2016 funds were allocated to upgrade the existing facilities to improve the pumping capacity.