Кіріспе

Sucker Bait - американдық жазушы Исаак Азимовтың ғылыми фантастикалық повесі. Ол алғаш рет 1954 жылы ақпан мен наурыз айларында "Таңғаларлық ғылыми фантастика" журналында басылып шықты және 1955 жылы "Марстың жолы және басқа да әңгімелер" жинағында басылып шықты. Ол сондай-ақ BBC антологиялық телесериалдың бір бөлімі ретінде бейімделген.

Шығу тегі

1953 жылы Твейне Пресс редакторы Флетчер Пратт Асимовқа әңгіме ұсынысымен келді: ғалым әлемді жасайды, содан кейін Асимов, Пол Андерсон және Вирджиния Кидд (Андерсон үшінші жазушы Киддтің күйеуі Джеймс Блиш екенін айтқан болса да) сол әлемде роман жазады. Кейін бұл үш роман планетаны жаратқан ғалымның эссесімен бірге кітап болып жарияланады. Пратт "Твейне үшеуі" деп атаған бұл формула 1952 жылы "Таңбаланған планета" кітабында пайда болды. Шығармаланған сценарий - шарлы шоғырдағы Месие 13 қос жұлдыздық жүйесінің Троас (немесе, бейресми түрде, "Кесе") деп аталатын Жерге ұқсас планетасы бар, ол жүйенің Лагранж нүктелерінің бірінде орналасқан. Трояға отарлау үшін бұрын экспедиция құпия апатқа ұшырады, ал "Юниор" отарлауға жарамды екенін және бірінші экспедицияға не болғанын білу үшін екінші экспедиция жіберіледі. Асимов өзінің қысқа әңгімесін аяқтады, содан кейін Андерсон "Сұрақ және жауап" атты әңгімесін аяқтады, бірақ Кидд (немесе Джеймс Блиш) үшінші әңгімені ешқашан аяқтамады. Ұсынылған кітап ешқашан басылып шықпады. Азимов мұндай жағдайдың болатынын алдын ала болжап, өзінің әңгімесінің алғашқы сериалдық құқықтарының иегері болуын қамтамасыз етті. Ол "Сукер Бейт" романын "Астоудинг" журналына сатты, ол "Сұрақ-жауап" романына бірнеше ай бұрын жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға "Джуниорды" зерттеу үшін "Әлемдер конфедерациясы" жалдаған жұлдыздық кеме Джордж Г. Гранди немесе Үш Г. Үштік G жолаушыларының арасында жалғыз ғалым емес - "Мнемоника қызметі" 20 жасар Марк Аннансио, ол бес жасынан бастап көптеген ақпаратты жаттап, байланыстыруға үйретілген. Осыдан бір ғасыр бұрын, Джуниорды отарлауға жасалған әрекеті сәтсіз аяқталды. Жер шарында екі жылға жуық болғаннан кейін 1337 колонист белгісіз себептермен қайтыс болды. Үш Г-ның ғалымдары мен Аннунсионың міндеті оларды не өлтіргенін анықтау. Құн түсіргеннен кейінгі алғашқы екі аптада ғалымдар зерттеулер жүргізген кезде, барлығы кемеде қалады. Экспедиция микробиологы Родригес жергілікті тіршілік формалары жұқпалы емес деп мәлімдегеннен кейін, бірнеше ғалымдар, сонымен қатар Аннунсио колонияның бастапқы орнына барады. Ғалымдар мен Аннунсио арасындағы қарым-қатынас тез нашарлайды. Мнемоникалар - табиғи жалғыздықты сезінетіндер, ал олардың жаттығулары оларды одан да жалғыздыққа ұшыратады. "Альбедо" деген сөздің өзі Анунсионың санасында планеталық альбедо сандарының парадты көруге себеп болады, бұл оның әңгімелеу қабілетін тежейді. Ал ғалымдар, мамандар ретінде, Аннунсио сияқты кәсіби ғалымдарды менсінбейді. Аннунсио Родригестен бұл тұжырымға қалай келгенін түсіндіруді сұрағанда, микробиолог бұл сұрақты өзінің кәсіби беделін қорлау деп санайды және жауап беруден бас тартады. Басқа ғалымдар да Аннунсионы әртүрлі жолдармен ренжітуге тырысады. Анонсио ақыры Джуниордың топырағы мен өсімдіктеріндегі бериллийдің қалыптыдан жоғары концентрациясы отаршыларды өлтіргенін және олардың бәрі дереу кетуі керектігін түсінгенде, ол ғалымдарға онымен айналысуға сенбейді. Ол кемеге оралып, экипажды бүлік шығаруға және кемеді планетадан алып кетуге көндіреді. Капитан екіпазды да ғалымдарды алу үшін колонияға тоқтауға мәжбүрлей алмады. Аннунсио бүлікті қоздырғандығы үшін сотталғанда, ол өз әрекеттерін түсіндіреді, ақталады, ал кеме Жерге барып, экипажға бериллиймен улану үшін медициналық көмек сұрайды.

Қабылдау

Көп нәрсе тіркелмеген. Алайда, Энтони Бучер романының ғылым мен көркем әдебиет арасындағы тепе-теңдігін "Азимовтың мансабын бастаған Алтын ғасырға лайық" деп мақтады.

Тақырыптар

Асимовтың "Өлі өткен" және "Кәсiп" сияқты басқа да әңгімелері сияқты, "Сүсіруші жем" тақырыбы ғылыми мамандандырудың қаупі. Тек Аннунсио, кәсіби ғалым, бір-бірімен байланысты емес фактілерді байланыстыра алады, ол түпнұсқа отаршылардың өлімі туралы құпияны шешеді және ол Trip G экипажы мен жолаушыларын сол тағдырдан құтқарады. Асимов көп ұзамай уағыздаған ілімдерін өмірде қолдана бастайды. Ол өзін кәсіби ғалым ретінде танымал ғылымның түрлі салалары бойынша кітаптар, сондай-ақ ғылымның жалпы шолуын құрайтын "Ақылды адамның ғылымға нұсқаулығы" атты еңбегін жазады.

Жазбалар

Бұл Исаак Азимовтың ең ұзын романы. "Юниордың" екі негізгі элементі Лагранж I және II деп аталса да, дұрыс астрономиялық номенклатура Лагранж А және В болады. "Сукер Байт" бірнеше ойдан шығарылған планеталарды, оның ішінде басқа да әңгімелерден: Троас (Кіші), Коралемон, Аврора, Сарматия, Кіші Кома, Геспер, Претория, Альтмарк және Лепта. Бұл оқиғаның оқиғасы орын алған болашақ кезеңінде "80 000-ға жуық әлем" отарланған деп айтылады. Бұл повесть Асимовтың (1955 жылы) өзінің Foundation ғаламшарында орнатылған деп мәлімдеген, бірақ ертегідегі уақыт аясына қарай Жердің саяси мәртебесі мен физикалық жағдайына қатысты кейбір кішкене сәйкессіздіктер бар. Жердің үнемі өсіп келе жатқан радиоактивтілігі туралы айтылмаған (бұл өте, өте біртіндеп өтетін процесс деп қайта қарастырылса да, ядролық соғыс нәтижесі емес. Алайда бұл уақыт сызығының ерте нұсқасы болды, бұл Азимовтың "Робот" ертегілеріне сәйкес келмеді. Бірде бір ғалым компьютердің Мнемоникалық қызмет атқаратын істі жасай алмайтынын айтады, өйткені егер барлық қажетті деректерді білетін компьютер болса да, дұрыс сұрақ қоюды ешкім білмейді. Осыған ұқсас тақырып "Жокестер" атты әңгімеде кездеседі, онда мұндай адамдар (осылайша Ұлы ұстаздар деп аталады) барлығын білетін Мультивакка сұрақ қоюға қабілетті, бірақ өте сирек кездеседі, он жылда бір рет ғана туылады. Astounding журналының мұқабасында бұл роман химияға негізделген сөз ойындары бар. Онда "Трояда бол" деген жазуы бар көші-қон плакатын жарнамалау алдында жиналған адамдар тобы бейнеленген. Бұл, әрине, көшіп кетуге шақыру болса да, бұл әңгіменің шешімін аздап көрсетеді: "Бей" - бериллийдің химиялық символы.