Кіріспе

Абд әл Рахим Абдул Расак әл Янко (عبدالرحیم عبدالرزاق الجنکو; 1977 жылы туған), сириялық күрд, Біріккен Араб Әмірліктеріндегі бұрынғы студент, 2000 жылы Ауғанстанға барған, онда оны талибан тұтқындады, ол Осама бен Ладенді өлтіру туралы сөз байласқанын, сондай-ақ Израиль мен АҚШ атынан талибандарға қарсы тыңшылық жасағанын мойындады. Сондай-ақ, ол "басқа жігіттермен жыныстық қатынаста болғаны" үшін айыпталып, гомосексуализммен айналысады деп айыпталды. Ауғанстанға шабуылдан кейін әл-Джанко британдық журналистке американдықтарды екі жыл бойы талибандар тұтқында ұстап отырғанын ескертуін өтінді. Алайда, оны талибан түрмесінен американдық күштер алып, Гуантанамоға жіберді. 2000 жылы әл-Джанконың содомия және талибандарға қарсы тыңшылық жасады деген айыппен тергеуден өткен видеотасмасы шыққанда, Amnesty International Аль-Джанконың жанжалшылармен тергеуден өткенін көрсететін видеоны "кафкалық" деп айыптап, оны солармен байланысын дәлелдеу ретінде қолданды. Гуантанамода тұтқындалған кезінде оны тұтқынға алғандар "Талибан тұтқындауының нәтижесінде ол АҚШ пен Коалиция күштеріне қарсы қақтығыстарға қатыса алмады" деп атап өтті және "Ол исламдық әскери топтың сенімін жоғалтады" деп атап өтті, бірақ соттар оны "душман жауынгер" деп қайта-қайта жіктеді. Медициналық қызметкерлер оның депрессиядан зардап шегетіні, өзін-өзі өлтіруге тырысқаны және шекаралық тұлғалық бұзылысқа шалдыққаны туралы жазды; АҚШ оны "қамауға алу тұрғысынан жоғары қауіп" деп бағалады және оның файлында тамақ тастағаны, нұсқауларды орындамағаны, жыныстық мүшелерін ашқаны және тамақ контрабандасын ұстағаны үшін 112 тәртіп бұзушылық жасағаны туралы айтты. Ал Янко өзінің ПТР диагнозының Талибан мен АҚШ-тың қамауында болғаннан кейін пайда болған посттравматикалық стресс бұзылысын жасыруды мақсат еткенін айтады. Сот америкалықтардың әл-Джанконы тұтқында ұстау жағында "жалпы ақылға қайшы" деген шешім шығарды. Ол 2009 жылы жеті жыл тұтқында болғаннан кейін АҚШ-пен тыныш босатылды және қазіргі уақытта Бельгияның Антверпен қаласында тұрады.

Түрмеге қамалғанға дейінгі өмірі

Ал Янко Түркияда 11 баланың төртіншісі болып дүниеге келді. 1980 жылы түрік әскерлері оның күрд ата-анасын өлтіргенде, ол төрт жаста еді. Кейіннен оны үшеуі Сирияға алып кетеді. 1990 жылы оның салафиттік үшеуі Аджман қаласында ұстаздық қызметтен өтеді. Аль Жанко 1998-2000 жылдары Әмірліктердегі Имам Мұхаммед ибн Сауд Ислам университетінде Фаиз Мұхаммед Ахмед Әл-Кандари және Абд Әл-Әзиз Сайер Увейн Әл-Шаммеримен бірге заң және әдебиетті оқыды. Ол тергеушілерге өзінің жергілікті қонақ үйде өткен колледж кешінде болғандығын, бірақ оны кеткенге дейін ханзада Фисал Судид Касми шақырғанын айтты. Ол келген кезде топтық жыныстық қатынас жүргізіліп жатқанын және ол оргияға қатысқанын айтады, бірақ Касми кейіннен оны шантаж жасап, видеотаспаны өзінің асыраушысына немесе БАҚ-қа жариялаймын деп қорқытты, егер әл-Джанко джихад үшін саяхаттауды жақтаған профессорлар мен студенттерді тыңдауды келіспесе. Кейіннен ол бұл мәлімдемені азаптау арқылы мәжбүрленген деп қайтарып алды және есірткіге тәуелділік, гомосексуализм және тыңшылық туралы мойындауларын жалған деп жоққа шығарды. Тим Рид The Times газетінде 2002 жылдың қаңтар айында әл-Джанкомен қалай кездескенін жазды. Ол екі жыл бойы талибандардың қамауында болғаннан кейін Кандагарда қамалып қалған еді. Рид әл-Джанко мен басқа төрт шетелдік тұтқындарды Талибан құлдырауынан кейін бос қалдырылған және бос қалдырылған Талибан түрмесінің жалғыз қалған тұтқындары ретінде сипаттады. Талибандар кетіп, американдықтар кірген аралықта Сарпоса түрмесінде отырған Аль Янко фотожурналист Торн Андерсонмен, Time журналының Майкл Уэремен, AFP-тің Пьер Лхуиллеримен және The Times-тың Тим Ридпен кездесті. Олардың көпшілігі кейіннен әл Янконы физикалық азаптауларға ұшыратқаны және онымен кездескен кезде психикалық тұрақсыз екендігі туралы өздерінің байқауларын сотқа ұсынды. Ал Рахимнің видеосы да қираған үй-жайлардан табылды, оның Атефтің өзі азаптап өлтіргенін дәлелдейтін тергеуден өткенін көрсетеді. Видеода Атефтің өзінің жыныстық қатынасына қатысты сұрақтарына жауап бергені және америкалықтар мен израильдіктер үшін тыңшылық жасағаны туралы мәлімдемесі көрсетілген. АҚШ-тың Бас прокуроры Джон Эшкрофт әлемдегі халықтарды "күнәсіз азаматтарға қарсы қосымша шабуыл жасауды жоспарлап отыр деп күдікті террористерді анықтауға, табуға және әрекетсіз етуге" шақырды. Ашкрофт аудионы талдау "бұл адамдар болашақта өз-өзіне қол жұмсаушы террорлық әрекеттерге дайын және даярланған болуы мүмкін" деген тұжырымға келді. Сол күні Рамзи бин әл Шибб бес адамның ішіндегі төрт есімнің бірі болды. Ашкрофт бин әл Шибтен басқалары туралы көп нәрсе білмейтінін айтты. Алғашқы үш адам әлі күнге дейін ФБР сайтындағы бейне клиптерде, пайда болу тәртібімен, Мұхаммед Саид Али Хасан, әл Жанко және Халид Ибн Мұхаммед Әл Джухани. Бесінші адам бір аптадан кейін Абдеррауф Ждей ретінде анықталды. Ал Янконы тағы үш адаммен бірге кейіннен ФБР ресми тізімнен алып тастады. 2003 жылдың 2 ақпанына қарай ФБР өзінің веб-сайтында іздеу тізімдерін қазіргі конфигурация бойынша қайта орналастырды. Бес шейіт видеода күдіктілер (оның ішінде Jdey-дің Монреальдегі серіктесі Боусора) "Шейіт хабарлары/видео, ақпарат алу туралы ескерту" деген атаумен жеке сілтемелі бетке көшірілді (егерде Jdey мен Боусора кейіннен ФБР тізімінің негізгі бетіне қайтарылды). Осы уақытта ФБР тізімнің атауын "Терроризмге қарсы ақпарат іздеу" деп өзгертті, оны басқа іздеу тізімінен ажырату үшін "Ақпарат іздеу", ФБР оны қарапайым қашқындарға, террористер еместерге қолданады.

АҚШ-тың тұтқындауы

2002 жылдың қаңтарынан 2002 жылдың мамырына дейін Кандагар әуе базасында ұсталған, содан кейін 2002 жылдың мамырында Гуантанамодағы тұтқын лагерлеріне ауыстырылған.

Басқа тұтқындардың мәжбүрлі түрде сөгіс беруі

Өзінің жауынгерлік мәртебесін тексеру трибуналында берген куәлігі кезінде ирактық босқын Аркан Мохаммад Гафил Аль Карим әл Джанконың тұтқындалып, азаптап, талибандар тергегеннен кейін әл Каримді америкалық тыңшылардың ойдастырылған желісіне қатысқан деп танытқан, бұл екі елде талибандар оларды бір-біріне тұтқындап, екі жылдан кейін америкалықтарға жібергенін айтты. Жалпы алғанда, деректер бойынша, әл-Джанконың жауап алушылар алдында берген мәлімдемелерінде Гуантанамодағы тағы 20 тұтқынға қарсы дәлел ретінде қолданылған.

Бельгияға көшіру

Обама әкімшілігінің тұсында 2009 жылдың 7 немесе 9 қазанында әл-Джанко тыныш Бельгияға босатылды. Ол Еуропа елдеріне жіберілген Гуантанамо тұтқынының үшіншісі болды. Бельгия АҚШ-тан әл-Джанконың кім екенін жарияламауды өтінді. Ол қазір Белгияның ресми тұрғыны ретінде Антверпенде жасырын өмір сүреді және әлеуметтік көмекке сүйенеді.

Залалдарды өтеу туралы шағым

2010 жылдың қазанында Янко Джордж Буш пен Барак Обаманы өзінің азаптауларын ұйымдастырғаны және бақылағаны үшін сотқа берді. Сотта оның Гуантанамода 17 рет өз-өзіне қол жұмсауға тырысқаны айтылған.