Кіріспе

14 ғасырдағы Кентербери архиепископы Роберт Винчелси (немесе Винчелси; шамамен 1245 – 11 мамыр 1313) – ағылшын католик теологы және Кентербери архиепископы. Ол Париж және Оксфорд университеттерінде оқыды, кейін екеуінде де сабақ берді. Тома Аквиннің ықпалымен, ол схоластикалық теолог болды. Винчелси Англияда түрлі лауазымдарды атқарды және 1293 жылдың басында Кентербериге сайлануға дейін Оксфорд университетінің канцлері болды. Бастапқыда Эдуард I-нің қолдауын алғанмен, кейіннен Винчелси патшаның күшті қарсыласына айналды. Папалық, Эдуардтың дін қызметкерлеріне салық салу әрекеттеріне қарсы тұруға архиепископты ынталандырды. Винчелси патшаның қазынашысы Уолтер Лэнгтон және басқа да дін қызметкерлеріне де қарсы болды. Бірде ол абатты соншалықты айқайлап сөккендіктен, абатқа қайтысқа алып келген жүрек ұстамасы болды. 1305 жылы бұрынғы патшалық хатшысы Климент V папа болып сайланғаннан кейін, патша сол жылы архиепископтың жер аударылуын қамтамасыз етті. Эдуардтың ұлы Эдуард II таққа отырғаннан кейін, жаңа патша папаға өтініш жасаған соң, Винчелси Англияға оралуға рұқсат алды. Алайда, Винчелси көп ұзамай патшаның жауларына қосылды және патшаның сүйіктісі Пирс Гавестонның оралуына қарсылық білдірген жалғыз епископ болды. Винчелси 1313 жылы қайтыс болды. Оның қабірінде кереметтер болды деген әңгімелер тарағанмен, оны қасиетті деп жариялауға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды.

Ерте өмір

Винчелси Париж және Оксфорд университеттерінде оқыды және оқытты, сондай-ақ Париж ректоры және Оксфорд канцлері болды. Парижде ол Тома Аквинскийдің еңбектерін оқыды және оған жеке кездескен болуы мүмкін, одан кейін оның теологиясы толығымен схоластикалық болды. 1283 жылы ол Лондондағы Сент-Пол соборында канон болып тағайындалды, бірақ Англияға қайтып келген уақыты нақты белгісіз. Ол Лондон епархиясындағы Оксгейт пребенділігін иеленді және шамамен 1288 жылы Лондон епархиясындағы Эссекс архидиаконы болды.

Сайлау

1292 жылдың желтоқсан айында Кентербери архиепискобы Джон Пекхэм қайтыс болды. 1293 жылдың 13 ақпанында Винчелси оның орнына сайланды. Ерекшесі, оның сайлауына әуелеп тұрған папа да, король де жоқ.

Эдуард I-мен даулар

Винчелси Эдуард I-нің қаһарлы қарсыласы болды. Эдуардқа адалдық серт беру кезінде, ол патшаны ренжітіп, тек уақыттық иеліктері үшін ғана адал екенін мәлімдеді, рухани иеліктері үшін емес. Архиепископ қызметін атқарган кезеңде ол Эдуардтың дін қызметкерлерінен белгілі бір шектен артық салық алуына жол бермеді және оның пікірін өзгертуге жасаған қысымға қарсы тұрды. 1295 жылдың тамызында ол патшаға шіркеу кірісінің оннан бір бөлігін ұсынды, бұл Эдуардтың дін қызметкерлерінен жинауды көздеген сомадан кем болды. Бірақ Винчелси Франциямен соғыс келесі жылға дейін жалғасса, дін қызметкерлері одан әрі үлесім қосуға дайын болатынын мойындады. 1296 жылы «Clericis laicos» деген папалық бұйрық шыққаннан кейін, ол дін қызметкерлерін Эдуардқа салық төлеуден бас тартуға шақырды. Алайда, Йорк провинциясының дін қызметкерлері кірісінің бестен бір бөлігін салық ретінде төледі. Эдуард салық төлеуден бас тартқан дін қызметкерлерін заңнан тыс деп жариялады және олардың мүлкін тәркілеуге бұйрық берді. Егер олар солтүстік дін қызметкерлері ұсынғандай кірісінің бестен бір бөлігін айыппұл ретінде төлесе, дін қызметкерлері оның қорғауына орала алатынын ол мойындады. Корольдік кеңсе қызметкерлері және көптеген дін қызметкерлері айыппұл төледі, ал наурыз айында оңтүстік дін қызметкерлері қайтадан жиналды. Ұзақ пікірталасқаннан кейін Винчелси әрбір кеңсе қызметкеріне айыппұл төлеуге немесе төлемеуге өзі шешім қабылдауын бұйырды. Көптегендер төлеген көрінеді, бірақ архиепископ өзі ешқандай үлес қоспады, сондықтан Эдуард оның жерлерін тартып алды. Олар 1297 жылдың шілдесінде Вестминстерде патша мен архиепископтың татуласуынан кейін қайтарылды. Содан кейін Винчелси Эдуард пен графтар арасында делдалдық жасауға тырысты, олар да Эдуардтың салық талаптарына қарсы болды. Винчелсидің Эдуардқа қарсылығы патшаның қазынашысы болған Личфилд епискобы Уолтер Лэнгтонды ашуландырды. 1299 жылы Винчелси мен патша қысқа уақытқа татуласты, ал архиепископ Кентербериде корольдің екінші некесіне, Францияның Маргаритасына үйленуіне төрағалық етті. Винчелси өзінің бағынышты епископтарына билігін нығайтты, Папа Бонифаций VIII-мен Суссекстегі лауазым үшін дауласты және 1301 жылы Папаның кеңсе қызметкерінің бірі оны анафемаға ұшыратты. 1302 жылы ол кешірілді. Эдуард содан кейін екі елшіні – Лэнгтон мен Генри Лейсиді – Папаға жіберіп, Винчелси оған қарсы қастандық жасап жатқанын мәлімдеді. 1306 жылдың 12 ақпанында Климент архиепископты қызметінен шеттетуге келісті, ал Папа 1308 жылдың 22 қаңтарында бұл шешімді бекітті. 1309 жылы Англияға жаңа корольдың сүйіктісі Пирс Гавестонның оралуына тек архиепископ пен Уорвик графы қарсы болды. Винчелси барондарға Эдуард II-ні соттауға көмектесті, олардың жауларын анафемаға ұшырату туралы үкім шығарды. 1310 жылы ол Орданерлерге тағайындалды және 1313 жылдың 11 мамырында Отфордта қайтыс болды. Винчелсидің теологиялық жазбаларының көп бөлігі Санкт-Полда болған кезіне жатады, онда ол көптеген «quodlibeta» сөздерін айтты. Сол сессиялардан сақталған «quaestiones disputatae» оның өте дәстүрлі үштік көзқарастарын және схоластикалық әдісін көрсетеді. Оның Кентербери соборындағы қабірінен кереметтер орын алғаны айтылады, бірақ оны қасиетті деп жариялауға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды.