Кіріспе

1934 жылы жазылған детектив романы Дашиелл Хаммет "Жысқақ адам" (1934) - Дашиелл Хамметтің детектив романы, ол Redbook журналының 1933 жылғы желтоқсанда шыққан санының қысқартылған нұсқасында басылып шыққан. Келесі айда ол кітап түрінде жарық көрді. Кейін басты кейіпкерлер Ник және Нора Чарльз қатысқан фильмдер сериясы пайда болды, ал Хаммет алғашқы екеуінің сценарийлерін ұсынуға жалдалды.

Сюжет

Бұл оқиға Нью-Йоркте 1932 жылы Рождество мезгілінде, АҚШ-та тыйым салудың соңғы күндері орын алады. Негізгі кейіпкерлер - бұрынғы жеке детектив Ник Чарльз және оның әйелі Нора. Грек иммигрантының ұлы Ник қазір уақытының көп бөлігін Сан-Францискода өткізеді. Ол көп ішетін уақыттың арасында қайтыс болған қайын атасының бизнесін басқарады. Нью-Йорктегі сымбаттас клубта Чарльз бұрынғы клиенті Клайд Уайнанттың енді ересек қызын Доротимен танысады. Екі күннен кейін Ник Уайннттың хатшысын (және бір кездері сүйіктісі) Джулия Вольфты ату туралы газетте хабарланады. Мәйітті Уайнанттың бұрынғы әйелі Мими тауып алды, ол қазір жас Кристиан Жоргенсонға үйленген, олар ажырасу туралы келісімді жасасқаннан кейін, оны тастап кетуші еді. Қылмыс ісіне лейтенант Джон Гилд басшылық етеді, ол Джулияны өлтіргенін оның жаңа сүйіктісі, гангстер Шеп Морелли деп күдіктенді. Сол түні Морелли Никтің қонақ үйі номеріне кіреді, бірақ оны полиция байқайды. Ник Нораны жолдан алып тастап, Мореллидің назарын аударуға жеткілікті уақыт алады, сондықтан ол қылмыскерді тұтқындамас бұрын, ол аздап жараланды. Гильд Никті он жыл бұрын, Гильд жаңадан келген кезде, ал Ник Манхэттен детективтік агенттігінің құрметке лайық мүшесі болған кезде таниды. Гильдия Никке тергеу жұмыстарына көмектесуді сұрайды, әсіресе, жасырын жерде жаңа өнертабыс жасап жатқан Вайнантты табуға көмектесуді сұрайды. Ник бұл істі қаламаса да, бұрынғы әскер досы Герберт Маколей оны ісіне тартады. Ол Уайннттың адвокаты болып табылады және оған өнертапқыштың хатшысы арқылы ақша беру туралы бұйрық бар дейді. Ник Джулия Вольф туралы көбірек біледі, Пигирон деп аталатын азғын өмірдің сөзі бар кафеде ішіп жүр. Оның иесі, бірнеше жыл бұрын Ник тұтқындаған Сэдзи Берк есімді сейфті бұзған адам, оған Джулияның бұрынғы ұры Артур Нунхайммен бірге ішіп жүргенін айтады. Ник және лейтенант Гильд Нунхаймды тергеуге барады, бірақ ол өрт шығысынан қашып құтылуға тырысады және кейіннен Джулияны өлтірген қарумен атылған күйінде табылды. Крисчн Йоргенсонның шынайы аты Виктор Роузвотер екені анықталғанда, жаңа күдікті пайда болады, ол Уайнанттың бұрынғы серіктесі, онымен айтысып, кек алуға ант берген. Кейіннен оның Мимимен некеде болғаны да белгілі болады. Мими жақында ғана шетелден келді, ол Уайнаннан көбірек ақша алуды көздеді. Енді оның ұлы Гилберт одан хат шығарады, кейін ол Никке Уайнттың пәтеріне келіп, іс қағаздарын және шығыстарын төлеу үшін чек әкелгенін хабарлайды. Осы уақыт ішінде Ник Уайнантты іздеу барлық жерде жүргізілгенін, бірақ ол үш ай бұрын кеткенге дейін жабылып қалған үй-жайда екенін түсінеді. Ол үйге келгенде, жаңадан цементтелген еденнің астында жатқан адамның денесін табады. Ол тез өтетін әкпен көмілген, бірақ қалың адамның киімдері, таяқ пен пернетақтаның пернесі сияқты, негізінен, қол тигізбеген. Ник олардың адамдарды дене бітімі емес, өте жұқа Уайнэнттің денесі екеніне сендіру үшін қалдырылғанын айтады. Ол Мимиге қарсы шығып, Маколейдің Вайнантты алдап, оның ақшасының бір бөлігін ғана алып, қазір бәрін талап ете алатынын түсіндіреді. Маколей Уайнантты, оның серігі Джулияны және Нунхаймды өлтірді. Ашкөз әйел Маколейге қарсы шыққанда, Ник оны қаруды тартуға шамасы жетпей нокауттап, Гильдке тапсырады.

Бағыттың өзгеруі

Романның тұқымы 1930 жылы Сан-Францискода құрылған және жеке детектив Джон Гильдтың жоғалған ғалым Уолтер Ирвинг Уайнанттың ізін іздеген жеке детективті бейнелейтін жобасы болды. Үш жылдан кейін Хаммет өзінің ертегісін Нью-Йоркте және жетекші рөлді бай әуесқоймен құрастырған әдепті комедияға сүйеніп, өзінің жобасының қатты пішінді стилін тастады. Алайда, Хамметтің жаңа жеңілдікпен қол жетімділігі уәде еткен бағыттың өзгеруі В. Х. Ауденді одан да қиын субтекст оқып шығуына кедергі келтірмеді. Поэт романның алғашқы сөйлемін ("Мен Елуінші көшедегі сымбаздың барға сүйеніп отырдым") өзінің "1 қаңтар 1939" бастауында: "Мен құлап түсетіндердің бірінде отырамын / Елуінші көшеде ақылды үміттер аяқталып / төменгі адал емес онжылдықта". Америкадағы тыйым салудың төменгі адалсыз жылдары қатты ішімдік климатты әкелді, онда адалсыздық, екіжүзділік және екіжүзділік әлеуметтік норма болды, бұл Хамметтің романындағы кейіпкерлердің көпшілігінде сенімсіздік пен құндылықтарды елемеудің басым тақырыбын қамтамасыз етті. Ауден үшін Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында жазған хатында Еуропа мен Америкадағы саяси бандитизмнің нәтижесі бір-біріне ұқсас көрінді. Бұл бағыт өзгеруі көпшілік арасында сәттілік болса да, Хаммет оны ешқашан жалғастырмады. "Жыны адам" арналып жазылған саяси белсенді Лилиан Хеллман кейіннен оның себептерін түсіндірді: "Жыны адам" романын жазғаннан кейін неге басқа роман жазбағанын бірнеше рет сұрады. Мен білмеймін. Менің ойымша, бірақ мен біраз себептерді білемін: ол жаңа жұмыс істегісі келді; ол сол жылдары көп ауырып, одан да ауырып жатты. Бірақ ол жұмысын, жұмыс жоспарларын ашулы құпияда сақтады, тіпті мен сұраған кезде жауап алмас едім.

Фильмдердің жалғастары

Роман 1934 жылдың басында жарық көрген кезде, MGM Хамметке фильмге құқық үшін 21000 доллар төледі. Фильм 14 күнде түсіріліп, түпнұсқаға адалдық танытты. Фильм романның сәтті тұңғыш рет жарық көргенінен кейін бес ай ішінде жарық көрді. Хаммет өзі ешқашан жаңа романды аяқтамаса да, оның бейімделуінің табысы байланысты алты фильм сериясының, сондай-ақ NBC телеарнасында 1957-1959 жылдары көрсетіліп тұрған The Thin Man телесериалының негізін қалады. 1934 жылы "Жыны адам" фильмінің табысты түсірілуімен, Хамметке "Жыны адамнан кейін" (1936) және "Бір жіңішке адамнан кейін" (1939) фильмдерінің екі жалғасы үшін сценарийлер жасауға тапсырыс берілді. 2011 жылы Хамметтің қағаздарынан табылған бұл сценарийлерді, сценарийшілер Альберт Хакетт пен Фрэнсис Гудричтің қосымша элементтерін енгізу туралы Хамметтің нұсқауларымен бірге, Хамметтің өмірбаяны Ричард Лейман Хамметтің немересі Джули М. Риветтпен бірлесіп редакциялады және 2012 жылы "Жыпқыр адамның оралуы" атты роман ретінде жарияланды.