Кіріспе
Вариомы - салыстырмалы түрде қысқа эволюциялық өзгерістерден өткен түрлердің популяцияларында кездесетін генетикалық вариациялардың жиынтығы. Мысалы, адамда әр 1200 нуклеотидтің 1 - і әр түрлі болады. Адамның вариомның көлемі, популяцияның тиімді көлемі бойынша шамамен 10 000 адам деп есептеледі. Бұл өзгешелік басқа түрлерге қарағанда салыстырмалы түрде аз. Мысалы, жолбарыстардың популяциясының нақты көлемі, мүмкін, бүкіл популяцияның көлемі 10 000-нан кем емес, бұл адам түрінен әлдеқайда аз емес, бұл генетикалық әртүрліліктің әлдеқайда жоғары деңгейін көрсетеді, бірақ олар жабайы табиғатта жойылуға жақын. Іс жүзінде вариом - популяцияның немесе түрдің бір нуклеотидтік полиморфизмдерінің (СНП), инделдер мен құрылымдық вариацияларының (СВ) қосындысы болуы мүмкін. Адамның вариомдық жобасы бүкіл әлем бойынша генетикалық өзгерістер туралы мәліметтерді жинауға тырысады. Вариомика - вариомаларды зерттейтін ғылым және биоинформатиканың бір саласы.
The variome is the whole set of genetic variations found in populations of species that have gone through a relatively short evolution change. For example, among humans, about 1 in every 1,200 nucleotide bases differ. The size of human variome in terms of effective population size is claimed to be about 10,000 individuals. This variation rate is comparatively small compared to other species. For example, the effective population size of tigers which perhaps has the whole population size less than 10,000 in the wild is not much smaller than the human species indicating a much higher level of genetic diversity although they are close to extinction in the wild. In practice, the variome can be the sum of the single nucleotide polymorphisms (SNPs), indels, and structural variation (SV) of a population or species. The Human Variome Project seeks to compile this genetic variation data worldwide. Variomics is the study of variome and a branch of bioinformatics.
Этимология
"Вариом" сөзінің құрамына генетикалық вариант (бір геннің басқа нұсқаларынан ерекшеленетін, адам денсаулығына әсер етуі мүмкін немесе әсер етпеуі мүмкін) және жұрнақ (бір түр немесе жеке тұлға үшін заттардың толық тобы) кіреді. "Вариомика" (әдебиетте "вариом" деген сөзден бұрын пайда болған) сөзін алғаш рет 2002 жылы профессор Ричард Дик Коттон "Жеке генетикалық өзгерістің адам денсаулығына әсерін жүйелі зерттеу" деген мағынада қолданған. "Variome" сол кезден бастап "variomics" алғаш рет жасалғаннан кейін төрт жыл өткенде 2006 жылы құрылған "Адамның вариом жобасы" туралы айтылады.
Жобалар
Адам вариомын зерттейтін бірқатар халықаралық жобалар бар, соның ішінде Халықаралық HapMap жобасы және Адам вариомы жобасы (HVP). HapMap жобасы генетикалық ұқсастықтар мен айырмашылықтарды анықтап, каталогтауға бағытталған. HVP барлық адам генетикалық түрленуі туралы деректерді жинауды мақсат етеді. Шығыс Азиядағы барлық этностық корей генетикалық түрлерін жинауды мақсат еткен Корей геномдық жобасы қазіргі уақытта 1000-нан астам корей геномдық түрлер туралы ақпаратты қамтитын KoVariome шығарды. Түрік геномдық жобасы Түркияда 100 мың адамның геномдарын талдауды жоспарлап отыр.