Direct case

Кіріспе

Тікелей жағдай (қысқаша) - үш негізгі қатынаспен қолданылатын грамматикалық жағдай: транзитивті етістіктердің агенті мен пациенті және транзитивті етістіктердің аргументі, бірақ әрқашан бір уақытта емес. Тікелей кейс тілдегі басқа кейстермен қарама-қарсы, әдетте көлбеу немесе генетив. Тікелей кейс көбінесе Оңтүстік Азияда "номинатив" және Филиппинде "абсолютив" деп аталады, бірақ лингвистер әдетте бұл терминдерді грамматикалық кейстер үшін тар ауқымда сақтайды. (Атаулы және абсолютті кейс қараңыз.) Бірнеше үнді-иран тілдерінде тікелей кейс кездеседі, онда ол кейбір негізгі қатынастарды белгілейтін көлбеу кейспен қарама-қайшы болуы мүмкін, сондықтан тікелей кейс үш рөлді де бірдей уақытпен қамтымайды. Мысалы, Диксон "прото Памирді" қазіргі уақытта S және A үшін тікелей жағдай және O үшін көлбеу жағдай (номинативтікаккузативті сәйкестендіру) ретінде сипаттап, өткен уақытта S және O үшін тікелей және A үшін көлбеу (абсолютивтіергативті сәйкестендіру) ретінде сипаттады. Осы бөлінудің салдарынан (бөлімді ергативті қараңыз), "номинатив" немесе "абсолютив" тікелей жағдайды жеткілікті сипаттамайды, дәл "аккузатив" немесе "эргатив" көлбеу жағдайды жеткілікті сипаттамайды. Шотланд гаэль тіліндегі атаулық кейс тікелей кейстің үлгісі болып табылады, ол фонетикалық өзгерістердің нәтижесінде аккузативті атаулықтан сөйлеуде де, жазуда да ажыратуға болмай қалды. Ирланд тіліндегі жағдай ұқсас, бірақ кейбір алмастырушылар айырмашылықты сақтайды (мысалы, "сіз" (бірлік) номинативті tú, аккусатив thú) Филиппин тілдерінде және австронезиялық сәйкестендіруге байланысты тілдерде тікелей жағдай интранзивті сөйлемнің аргументі (S) және етістіктің дауысына байланысты транзитивті сөйлемнің (агент немесе пациент) кез-келген аргументі үшін қолданылуы мүмкін. Басқа транзитивті аргумент, егер осы рөлдер үшін әртүрлі жағдайлар қолданылса, ergative немесе accusative жағдайда болады. Тагалог тілінде сияқты басқа аргумент үшін бір кейс пайдаланылатын тілдерде ол жанама кейс деп аталады. Бұл прото-Памирдегі тікелей обликалық айырмашылыққа ұқсас, бірақ үзіліс уақытқа емес, дауыспен шартталған.

A direct case (abbreviated ) is a grammatical case used with all three core relations: both the agent and patient of transitive verbs and the argument of intransitive verbs, though not always at the same time. The direct case contrasts with other cases in the language, typically oblique or genitive. The direct case is often imprecisely called the "nominative" in South Asia and "absolutive" in the Philippines, but linguists typically reserve those terms for grammatical cases that have a narrower scope. (See nominative case and absolutive case.) A direct case is found in several Indo Iranian languages, there it may contrast with an oblique case that marks some core relations, so the direct case does not cover all three roles in the same tense. For example, Dixon describes "proto Pamir" as having, in the present tense, the direct case for S and A and the oblique case for O (a nominative–accusative alignment), and, in the past tense, the direct for S and O and the oblique for A (an absolutive–ergative alignment). Because of this split (see split ergativity), neither "nominative" nor "absolutive" is an adequate description of the direct case, just as neither "accusative" nor "ergative" is an adequate description of the oblique case. The Scottish Gaelic nominative case is also an example of a direct case, which evolved as the accusative became indistinguishable in both speech and writing from the nominative as a result of phonetic change. The situation in the Irish language is similar, though some pronouns retain a distinction (e. g. "you" (singular) nominative tú, accusative thú)

In languages of the Philippines, and in related languages with Austronesian alignment, the direct case is the case of the argument of an intransitive clause (S), and may be used for either argument of a transitive clause (agent or patient), depending on the voice of the verb. The other transitive argument will be in either the ergative or accusative case if different cases are used for those roles. In languages where a single case is used for the other argument, as in Tagalog, it is called the indirect case. This is analogous to the direct–oblique distinction in proto Pamir, but with the split conditioned by voice rather than by tense.