Кіріспе

Армян елшілік шіркеуі Шушада, Әзірбайжан Қанақ Жам деп кеңінен белгілі Жақия Баптист шіркеуі - Әзірбайжанның Шуша қаласындағы (армяндықтар үшін Шуши деп аталады) Армян елшілік шіркеуі. Қанах Жам - әрмен тілінде "Жасыл шіркеу" дегенді білдіреді, бұл шіркеудің бұрынғы жасыл күмбезіне қатысты. Кейде шіркеуді Қанақ шамымен бірдей жерде орналасқан және оны салған Таулы Қарабақтың шаруаларының құрметіне аталған ескі ағаш шіркеудің атымен Гарабахцоц деп те атайды. Ғимарат 2023 жылдың желтоқсаны мен 2024 жылдың сәуір айы аралығында Әзірбайжан тарапынан қиратылды, дегенмен Әзірбайжан үкіметі мен Ресей Православ шіркеуінің Баку епархиясы соғыста зақымданған шіркеу әлі де тұр және "қайта жаңарту" жүргізілуде деп мәлімдеген болатын.

Тарих

Ғимарат 1818 жылы бұрынғы Гарабахцоцтың ағаш шіркеуі тұрған жерге салынған. Шіркеу бірегей крест пішіні бойынша салынған, шіркеудің шығыс қасбеті часовняның батыс бөлігіне іргелес, ал шіркеудің биік күмбезі мен оның часовнясы қала бойынан қашықтан айқын көрінеді. Ғимараттың ішкі бөлмесі де ерекше сәулет ерекшеліктеріне ие. Ғибадатхананың кіреберісінің үстінде 1847 жылы "Бабаян Степанос Хованнес. Қайтыс болған ағасы Мкртхтың есіміне".

Зақым

2020 жылдың қарашасында әрмен және шетелдік көздер 2020 жылғы Таулы Қарабақ соғысында қала басып алынғаннан кейін шіркеудің мұнараларын Әзірбайжан жойғанын мәлімдеді. Армян Апостолдық шіркеуінің қасиетті Ечмиадзиннің аналық кафедрасы қараша айында мәлімдеме жасап, залалдарды айыптапты. 2021 жылдың 15 ақпанында түсірілген спутниктік суреттерден шіркеудің Әзірбайжан билігіне енгеннен бері елеулі зақымданғанын көруге болады. Бұл туралы армян және халықаралық баспасөзде, соның ішінде Le Monde басылымында жарияланды. Шіркеудің қирауы 2021 жылдың сәуірінде Google картасында көрінеді. Әзірбайжандық ақпарат агенттігі Қанақ жамынның жойылуын жоққа шығарды, сонымен қатар шіркеудің армян мұрасын жоққа шығарды (Әзірбайжандық көздер шіркеудің орыс тегіне ие екенін айтады, ол 1840 жылдары "армяндық" стильге сәйкес өзгертілген деп мәлімдейді. Бакудің орыс православие шіркеуінің епархиясы да шіркеуді жаңарту керек деп мәлімдейді. 2024 жылдың 18 сәуірінде Кавказ мұрасы бақылауы, Арменияның бақылау тобы, Перду және Корнелл университеттерінің зерттеушілері, спутниктік суреттерді пайдаланып, шіркеудің толығымен қирағанын хабарлады.