Кіріспе

Швейцарияның әскери тарихы ғасырлар бойы қарулы әрекеттерді және Швейцария әскерінің бүкіл әлемдегі қақтығыстар мен бейбітшілік сақтаудағы рөлін қамтиды. 1499 жылы Киелі Рим империясынан тәуелсіздігін алғаннан бері бейтараптығын сақтағанына қарамастан, Швейцария шетелдік мемлекеттердің, соның ішінде Папалық мемлекеттердің швейцариялық жалдамалыларды жалдауынан басталған әскери операцияларға қатысқан.

Ескі Швейцария Конфедерациясы

1291 жылғы Федералды жарғымен құрылған үш кантонның одағы, негізінен Габсбургтерге қарсы өзара қорғаныс үшін құрылды. Габсбургтердің бірінен соң бірі араласуы Моргартен (1315) және Семпах (1386) шайқастарына әкелді, нәтижесінде конфедерация тәуелсіздік алды. 1353 жылы алғашқы үш кантонға тағы екі кантон мен үш қала-мемлекет қосылды.

Швейцария жалдамалылары

ХІІІ ғасырдың аяғында Швейцарияның кантондарынан алынған сарбаздар бүкіл Еуропа бойынша әскери беделге ие болды. Бұл атақ олардың Австрияның Габсбург иелеріне қарсы қорғанысы және Италиядағы науқандар кезінде пайда болды. XV ғасырда швейцариялықтар жалдамалы солдаттар ретінде ерекше бағалана бастады. Швейцарияның сарбаздары шайқас шеберлігімен және шына мен шүберекті қолдана отырып, қатал шабуылдауларымен танымал болды. Олар 1490 жылға дейін пик жалдамалы қызметінде монополияны иеленді. 1490 жылға қарай неміс жалдамалылары швейцариялық әскери тактиканы меңгерді және арзан бағамен жалдауға болады. 1515 жылы швейцариялықтар бейтараптыққа ант берді және олар тек корольдік француз армиясының қызметінде күресуді жалғастырды. Олар неміс жалдамалы жасағымен қатал бәсекелеске айналды және келесі онжылдықтарда екеуі Еуропаның майдандарында жиі шайқасты. 1515 жылы Мариньяно шайқасынан кейін швейцариялық стильдегі жаппай ұрыс-керіс тұрақты түрде төмендеді, оның орнына аркебузиерлер, артиллерия және жер жұмыстары пайда болды. 1522 жылы Бикокка шайқасында швейцариялық жалдамалылар ауыр жеңіске ұшырап, көп адам қаза тапты. Алайда швейцариялық сарбаздар келесі екі ғасыр бойы жалдамалылар ретінде қызмет етуді жалғастырды.

Швейцария күзетшілері

Швейцария гвардиясының бастамасы 1506 жылы Папа Юлий II оларды "жансакшылар" ретінде жалдаған кезде пайда болды; аскерлер тобы әскер деп саналуға жеткілікті болды. Бұл орынды, өйткені Папалық мемлекет сол кезде Италияның үштен бір бөлігін алып, кең қорғанысты қажет етті. Папа оларды сол кездегі ең жақсылар деп санағандықтан, өз қатарына алды. Қазіргі уақытта Швейцария азаматтарының Ватиканды қорғайтын Швейцария гвардиясының мүшелері ретінде басқа елдің қарулы күштеріне қосылуы заңсыз. Екі жақты азаматтардың шетелде әскери қызмет атқаруына белгілі бір жағдайларда рұқсат етіледі.

Реформациядан кейінгі ішкі қақтығыстар

1653 жылғы Швейцария шаруалар соғысы - бірнеше кантонның ауыл тұрғындарының халықтық көтерілісі. Көтеріліс басылды, бірақ ол бірқатар реформаларға әкелді. 1656 жылы протестанттар мен католиктер арасындағы шиеленістер қайта пайда болды және Вильмергеннің бірінші соғысының басталуына әкелді. 1712 жылы жаңа қақтығыс екінші Вильмерген соғысына себепші болды, ол протестанттық кантондарға күш тепе-теңдігін бұзды. 1847 жылы діни қақтығыстар қайта жаңғырды, нәтижесінде Sonderbund соғысы болды және Швейцарияның федеративтік мемлекет ретінде құрылуына әкелді.

Гелветтік республика

1798 жылы француз әскері Швейцарияны басып алып, елге Гелветия республикасын жариялады. Ішкі қарсылық пен экономикалық проблемалар мемлекетті тұрақсыздатты, тәртіпті қалпына келтіру үшін қосымша француз әскерлері орналастырылды. Италия мен Швейцария экспедициясы кезінде Швейцарияның кейбір жерлері шайқас алаңы болды. 1814-15 жылы Вена конгресі кезінде Швейцарияның бейтараптығына қол қоюшылар кепілдік берді.

Федеративтік мемлекеттің пайда болуы

1815 жылғы федеративтік келісімде Тагсацзун кантондық әскерлерге әр кантонның халқының 2% -ын федерацияның қарамағына қоюды бұйырды, бұл шамамен 33 000 адамнан тұратын күш. Кантондық әскерлер 1848 жылғы конституциямен федералды әскерге (Бундешеер) айналдырылды. Осы уақыттан бастап жеке кантондарға соғыс жариялау, капитуляция немесе бейбіт келісімдерге қол қою заңсыз болды. 13-тармақта федерацияға тұрақты әскерді ұстауға тыйым салынды, ал кантондарға әрқайсысының ең көп дегенде 300 адамнан тұратын тұрақты күш (полиция құрамына кіретін Landjäger корпусын қоспағанда) рұқсат етілді. 18-тармақта әрбір швейцариялық азаматтың әскерге шақырылған жағдайда федералды армияда қызмет ету міндеті (Wehrpflicht) жарияланды, оның саны халықтың 3% -ына, сондай-ақ осы санның бір жарым бөлігіне тең резервке, жалпы саны шамамен 80 000 адам. Ханс Герцогтың қолбасшылығындағы алғашқы толық жұмылдыру 1871 жылы Франко-Пруссия соғысы кезінде басталды. 1875 жылы Готтард туннеліне жұмысшылардың ереуілін басу үшін әскер шақырылды. Төрт жұмысшы қаза тауып, 13 адам ауыр жарақат алды. 1874 жылғы қайта қаралған конституцияның 19-тармағы федералды армияның анықтамасын әр қабілетті азаматқа дейін кеңейтті, армияның мөлшері, кем дегенде теорияда, 150,000-нан 700,000-нан астамға дейін ұлғайды, 20-шы ғасырда халық санының өсуі 1,5 миллионға дейін көтерілді, бұл ең үлкен қарулы күштердің бірі.

Дүниежүзілік соғыстар

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Швейцария бейтарап мемлекет болып қалды. Екінші дүниежүзілік соғыста Германия Швейцарияға шабуыл жасау үшін кейбір жоспарлар жасады, әсіресе Танненбаум операциясы, бірақ олар ешқашан жүзеге асырылмаған. Алайда Швейцарияның әуе кеңістігін неміс және одақтас ұшақтар бірнеше рет бұзған.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1912 жылы танымал германофил Ульрих Вильдің қолбасшылығындағы ірі маневр еуропалық мемлекет басшыларын, әсіресе император Вильгельм ІІ-ді Швейцария қорғанысының тиімділігі мен ұйғарымдылығына сендірді. 1914 жылы Вилль екінші толық жұмылдырудың қолбасшысы болды, ал Швейцария Бірінші дүниежүзілік соғыс барысында шабуылдан құтылды.

Соғыс аралығы

Вилль сонымен қатар 1918 жылғы Швейцариядағы жалпы ереуілді (Landesstreik) әскери күшпен басуды бұйырды. Үш жұмысшы қаза тапты, ал іссапар кезінде испан тұмауынан көптеген сарбаздар қаза тапты. 1932 жылы армия Женевадағы фашистікке қарсы демонстрацияны басу үшін шақырылды. Әскерлер 13 демонстрантты өлтіріп, тағы 65 адамды жарақаттады. Бұл оқиға ұзақ уақыт бойы әскердің беделін бұзды, солшыл саясаткерлер арасында оны жою туралы үнемі шақыруларға әкелді. 1918 және 1932 жылдардағы оқиғаларда әскерлер саналы түрде Берн Оберленді сияқты ауылдық аймақтардан таңдалып, дәстүрлі консервативті ауылдық халық пен қалалық жұмысшы класы арасындағы қақтығысты өршітті.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыста Генри Гизанның қолбасшылығымен армияның үшінші толық жұмылдырылуы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Швейцарияның әскери стратегиясы негізінен қорқыту болды. Бұл идея Үшінші рейхке басып кірудің үлкен шығынға ұшырайтынын түсіндіруге бағытталған. Сонымен қатар, Германияның басып кіруі мүмкін пайдасынан гөрі, жалпы шығыны жоғары деп саналады деген үмітте Германияға экономикалық жеңілдіктер жасалды. Осыған қарамастан, Гитлер соңымен басып кіруге ниетті екені және одақтастардың Нормандияға қонуы, сондай-ақ Ресейге басып кірудегі қиындықтар басып кіруді кейінге қалдыруда маңызды болды. Швейцарияны Танненбаум операциясы кезінде неміс және итальяндық күштер қоршап алғаннан кейін, генерал Гизан 1940 жылы 25 шілдеде Швейцария Конфедерациясының негізін қалаушы жерде Швейцария Қарулы Күштері штабының кездесуі болған Рутли рапортында швейцариялықтардың шабуыл жасалса, тек биік Альптерді, оның ішінде маңызды трансальпілік жолдар мен темір жол байланыстарын ғана қорғайтынын мәлімдеді. Соңғы шара ретінде армия негізгі көпірлер мен туннельдерді қиратып, осы жолдарды оське пайдасыз етеді. Бұл жоспар Ұлттық редукт деп аталды, яғни халықтың көп тұратын жазық жерлері, оның ішінде елдің экономикалық орталықтары, іс жүзінде немістер мен итальяндарға берілді. Цюрихтегі Швейцария Ұлттық Банкінің алтын қоры Германия шекарасынан алысқа, Готтард асуына және Бернге көшірілді. Тауларда қорғанысты құрылыстарға көптеген миллиард швейцариялық франк жұмсалды, олар әлі күнге дейін әскердің кейбір бөліктерін пайдаланады. Редуиттің ең маңызды ғимараттары Сарган, Сент-Морис (Валас) және Готтард аймағының бекіністері болды. Сол кездегі үңгірлер қажетті инфрақұрылыммен жабдықталған; зеңбіректер мен гаубицалардан басқа, олар жатақханалардан, асханалардан, далалық ауруханалардан, науқастар мен нан пісіру орындарынан тұратын; және олар бірнеше айға дейін 100 - 600 сарбазды орналастыруға жеткілікті орын берді. Батыс елдер мен КСРО арасындағы шиеленістердің суытуы және жаңа қару-жарақ жүйелерінің арқасында бункерлер аздап ескіргендіктен, Редуит ғимараттарының көпшілігі жабылды. Олардың кейбіреулері мұражай ретінде қайта ашылды және оларды барып көруге болады.

Қырғи қабақ соғыс

1950 жылдардың соңында, Кеңес Одағының ықтимал басқыншылығының қатерлілігін және ядролық соғыстың шынайылығын ескере отырып, Швейцарияның әскери доктринасы әуе күштері үшін өз аумағынан тыс миссияларды қамтитын мобильді қорғанысқа ауысты, бұл соқтығысулар мен ядролық қауіптерді жеңу үшін, соның ішінде әуеден жеткізілген ядролық қаруды қорғаныс мақсатында қолдану мүмкіндігін қамтиды. Алайда, мұндай тапсырмаларды орындауға жеткілікті қабілетті әуе күшін орналастыру мүмкін еместігі дәстүрлі "өз аумағын қорғау" ілімінің қайта оралуына әкелді. Осы аралықта Әскери-әуе күштері тауларда арнайы әуе базаларын да дайындауға кірісті. 1960-1970 жылдары қарулы күштер "Armee 61" құрылымы бойынша ұйымдастырылды. Салқын соғыс кезінде Швейцария билігі швейцариялық ядролық бомба жасауды қарастырды. Бұл мүмкіндігін Цюрихтегі Федералды Технологиялық Институттың жетекші ядролық физиктері Пол Шеррер ұсынды. Алайда қорғаныс бюджетімен байланысты қаржылық проблемалар едәуір қаражатты бөлуден болдырмады, ал 1968 жылғы Ядролық қаруды таратпау туралы шарт жарамды балама ретінде қаралды. 1988 жылы ядролық қару жасаудың барлық қалған жоспарлары тоқтатылды.

Қазіргі заманғы тарих

1989 жылы әскердің ұлттық нышаны мәртебесі оны таратуға бағытталған халықтық бастамамен шайқалды (қараңыз: Әскерсіз Швейцария үшін топ) 35.6% қолдауды алды. Бұл реформалар сериясын бастады, ал 1995 жылы әскер саны 400 000-ға дейін қысқарды ("Armee 95"). 1999 жылғы конституцияның 58.1-бабында армия "негізінен" әскери құралым ретінде ұйымдастырылғаны, яғни кәсіби әскерилердің аз санын рұқсат етілгені туралы айтылған. 2001 жылдың соңында армияны таратуға бағытталған екінші бастама тек 21,9% қолдау тапты. Соған қарамастан, әскер 2004 жылы қайтадан 220 000 адамға ("Armee XXI") дейін қысқарды, оның ішінде резервтер де бар. 2003 жылы 1815 жылдан бері алғаш рет Швейцария шетелдік аумаққа әскерін орналастырды. Швейцарияның қарулы күштері Ауғанстанға 31 сарбазды жіберді. Швейцарияның Ауғанстандағы соғысқа қатысуы 2008 жылы Германия әскерлерінде қызмет еткен 2 офицердің елге оралуымен аяқталды. 2013 жылдың 22 қыркүйегінде Швейцарияда әскери міндеттілікпен айналысуды жоюға бағытталған референдум өткізілді. Алайда референдумда сайлаушылардың 73% қарсы дауыс беріп, Швейцарияда әскерге шақыруды қатты қолдағанын көрсетті. 2016 жылы Швейцарияның Федералды Ассамблеясы армияны 140 000 адамнан 100 000 адамға дейін қысқартуды, негізгі дайындық уақытын 21 аптадан 18 аптаға дейін қысқартуды, сонымен қатар әскери бюджетті 2,4 миллиард швейцариялық франкка дейін ұлғайтуды мақұлдады. 2022 жылы Ассамблея 2030 жылға дейін шығындарды 1,4 миллиард швейцариялық франкқа немесе елдің ЖІӨ-нің кем дегенде 1% -ына арттыруды мақұлдады. Үкімет 2030 жылдардың басында қорғанысқа 50 миллиард швейцариялық франк жұмсауды жоспарлады. 2024 жылы Қарулы Күштерге қаржы тапшылығы туындауы болжалды. 2019 жылы подполковник Кристин Хуг Швейцария армиясының алғашқы ашық трансгендерлік офицері болды.