Кіріспе
1781 - 1795 жылдар Голландия тарихындағы кезең Батавиялық революция (De Bataafse Revolutie) - 18 ғасырдың соңында Голландия Республикасының аяқталуы мен Батавия Республикасының жариялануымен байланысты саяси, әлеуметтік және мәдени алауыздықтар кезеңі. 1780 жылдан 1787 жылға дейінгі алғашқы кезең Патриоттер дәуірі немесе "Патриоттар уақыты" деп аталады. "Патриоттардың" күші 1785 жылы штадхолдер Вильгельм V елден қашуға мәжбүр болғанша өсті. Ол өзінің қайын інісі Пруссияның Фридрих Вильгельм II-нен көмек сұрады, ал 1787 жылы салыстырмалы түрде аз Пруссия әскері оранжистерді аз шайқаста билікке қайтарып алды. Бірақ 1789 жылы Француз революциясы басталғаннан кейін "патриоттық" қарсылық көбейді, ал 1794/95 жылдың қатал қысында француз армиясы кейбір "патриоттық" голландтық бөлімшелермен бірге мұздаған шекаралық өзендер арқылы басып кірді, бұл Батавия революциясына және 1795 жылы Батавия республикасын жариялауға әкелді. Голландия тарихындағы революциядан кейінгі кезең "Батавиялық француз дәуірі" (17951813) деп аталады, бірақ ол 20 жыл ғана созылып, оның үшеуі Наполеон Бонапарт тұсында француздық оккупация кезінде болды.
The Batavian Revolution (De Bataafse Revolutie) was a time of political, social and cultural turmoil at the end of the 18th century that marked the end of the Dutch Republic and saw the proclamation of the Batavian Republic. The initial period, from about 1780 to 1787, is known as the Patriottentijd or "Time of the Patriots". The power of the "Patriots" grew until the stadtholder, William V felt he had to flee the country in 1785. He asked his brother in law Frederick William II of Prussia for help, and in 1787 a relatively small Prussian army restored the Orangists to power with little fighting. But after the French Revolution began in 1789, "Patriot" dissent grew, and in the severe winter of 1794/95 a French army with some "Patriot" Dutch units invaded over the frozen frontier rivers, leading to the Batavian Revolution and the proclamation of the Batavian Republic in 1795. The period of Dutch history that followed the revolution is also referred to as the "Batavian French era" (1795–1813) even though the time spanned was only 20 years, of which three were under French occupation under Napoleon Bonaparte.
Өмірбаян
XVIII ғасырдың аяғында Нидерланды төртінші ағылшын-голланд соғысының салдарынан туындаған терең экономикалық дағдарысқа ұшырады. Бұл кезеңде Голландия Республикасының банктерінде әлемдегі капиталдың көп бөлігі болды. Үкімет қолдаған банктер Ұлыбританияның ұлттық борышының 40%-ға дейін ие болды. Нидерланд халқы штадхолдер Уильям V-тің авторитарлық режиміне деген наразылығы арта түсті. Байлық шоғырлануы штадхолдер иеленушісінің билігін азайтуға тырысқан Жоан ван дер Капелен тоттен Пол есімді голландтық ақсүйектің голланд патриоттарын құруына әкелді. Осылайша, штатулдарды қолдаған оранжистер мен ағартушылық идеалдарға сүйенген патриоттар арасында демократиялық үкімет пен тең дәрежелі қоғамды қалайтын бөліну пайда болды. Патриоттар орта таптың көпшілігінің қолдауына ие болды және қарулы азаматтардан құралған отаршылдарды (Эксерцитигеноцхаппен) құрды, олар 1783 және 1787 жылдар аралығында бірнеше қалалар мен аймақтарды басып алып, ескі үкіметтік лауазымды адамдарды құлату үшін жаңа сайлау өткізуге күш салды. Патриоттар Голландия мен Утрехт қаласын, ал оранжистер Гелдерс пен Утрехт штаттарын (оның астанасынан тыс) ұстады. 1785 жылы штадхолдер Вильгельм V елдің батысындағы сарайынан шығыстағы Ниммегенге қашып кетті, өйткені Голландия мемлекеттері өз әскерлерін патриоттарға қарсы соғысуға жібергісі келмеді. 1787 жылы мамыр айында штадхольдер әскерлері Вреезвик маңында Утрехт ополчияларымен жеңілді. 1787 жылы 28 маусымда Вильгельминаны Гёйанвервельслюиске жақын жерде патриоттар жасағы тоқтатқанда, ол өзінің ағасы Пруссияның Фридрих Вильгельм II-ге көмек сұрады. 13 қыркүйекте Пруссияның герцог Брауншвейгтің қолбасшылығындағы 20 000 адамнан тұратын әскері шекарадан өтті. Вианен бекінісі бос қалды, ал Утрехт қаласы өз қақпаларын ашты. Ворден бекінісінде қорғаныс дайындықтары жүргізілді, бірақ пруссиялықтар келгенде нақты қарсылық көрсетілмеді. Амстердамда патриот регенттердің бірнеше үйін қарақұрымдар тонаған. Стадхолдер Гаагаға оралды, ал Амстердам, соңғы қала, 10 қазанда берілді. Патриоттар азаматтарды үкіметке қарсылық көрсетуге үгіттей берді. Олар кітапшаларды таратты, "Патриоттық клубтар" құрды және қоғамдық демонстрациялар өткізді. Үкімет қарсылық күшейген қалаларды тонап, жауап берді. Патриоттардың көпшілігі Францияға жер аударылды, ал оранжистер Голландия үкіметінде, негізінен, Ұлы зейнеткер Лоранс Питер ван де Шпигель арқылы өздерінің ұстанымын нығайтты.
Республиканы жариялау
Алайда бұл қалпына келтіру уақытша болды. Екі жылдан кейін ғана француз революциясы басталды, ол патриоттардың өздерінің көтерілісі кезінде қолдаған көптеген саяси идеяларын қабылдады. Патриоттар революцияны қызу қолдайды, ал француз революциялық әскерлері оны тарата бастағанда, патриоттар өз елін авторитарлық мойынтұрықтан азат етуге үміттеніп, оған қосылды. Штадхолдер Австрияға қарсы шыққан Франция бірінші республикасын бағындыруға тырысқан елдердің тағдыры ауыр Бірінші коалициясына қосылды. Бірінші коалиция соғысы да Штадхолдерлік күштер үшін апатты болды, ал 1794/95 жылдың қатал қысында генерал Шарль Пичегрудың қолбасшылығындағы француз армиясы генерал Герман Виллем Дэенделс басқарған голландиялық контингентпен бірге Нидерландыны дәстүрлі түрде басып алудан қорғайтын үлкен мұздық өзендерді кесіп өтті. Голландия халқының едәуір бөлігі француздардың шабуылға оң көзбен қарағаны және оны жиі азат ету деп санағаны француздарға Штадхолдердің күштерінің және оның австриялық және британдық одақтастарының қарсылығын тез бұзуға мүмкіндік берді. Алайда көптеген қалаларда француздар келгенге дейін де революция басталды және Революциялық комитеттер қалалық үкіметтерді және (уақытша) ұлттық үкіметті де басып алды. Мысалы, Голландия мен Батыс Фризия мемлекеттері жойылып, олардың орнына Голландия халқының уақытша өкілдері құрылды.
Салдары
Батавия революциясы 1795 жылы Батавия Республикасының жариялануымен аяқталды. Уильям Англияға қашуға мәжбүр болды, онда ол барлық голландтық колониялар британдық билікке кіруі керек деп жариялаған Кью хаттарын шығарды, өйткені олар Батавия Республикасына соғыс жариялады. 1798, 1801 және 1805 жылдары бірнеше төңкеріс болды, олар Патриоттардың әртүрлі топтарын билікке әкелді. Француздар өздерін азаттық әкелушілер ретінде танытса да, көпшілігі келіспеді. Батавия Республикасы 1806 жылы Голландия Корольдігі құрылғанда, оның королі ретінде Наполеонның ағасы Луи Наполеон болды. 1810 жылы бұл аймақ Бірінші Француз империясына қосылды. 1813 жылы Нидерланды өзінің тәуелсіздігін қайта алды, Уильямның ұлы Уильям Фредерик егеменді ханзада болды.