Кіріспе
Литвалық белорус православ раввині, Талмудтанушы және рош ешива Моше Шацкес (1881 жылы 29 желтоқсан 1958 жылы) - раввин және Талмудтанушы, әдетте Ломжа Ров деп аталады.
Moshe Shatzkes (; 1881 December 29, 1958) was a rabbi and Talmudic scholar, commonly known as the Łomża Rov".
Алғашқы жылдар
Шатцкес 1881 жылы Литваның Вильнюс қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, раввин Авраам Ахарон Шатцкес, Вильнюстің рухани жетекшісі болған, ол "Иллюи ми Жетель" (Джиатлавадан келген данышпан) деп аталды. Шатскес үш жасқа толғанда әкесі қайтыс болды, көп ұзамай анасы Ицхак Блейзерге үйленді. Шатцкес Слабодка және Телц иешиваларында оқыған. 1904 жылы ол семиха (рабинизмге тағайындалу) Рефаэль Шапиродан, Елиезер Гордоннан және Елиезер Рабиновицтен алды.
Раббилер кеңесі
Алғашқы раввиндік қызметі 1909 жылы Вильнюске жақын Липнишук қаласында болды. 1914 жылы жақын маңдағы үлкен қала Ивьедің раввині болып тағайындалды. Оны хафетс-хайм маңызды раввиндік жиналыстарға үнемі шақырып тұратын. Ол Польшадағы Агудат Хараббанимнің вице-президенті болды. 1931 жылы ол ломжандық раввин және Ав Бет-Дин болды. Ломжадағы оның уақыты еврейлерге қарсы демонстрациялар, кошерлік мал сойылуын заңсыз ету және еврей дүкендерін бойкоттаумен ерекшеленді. Көптеген ломжандық яһудилер қашып кетті және қауым біртіндеп төмендеді. 1939 жылы тамызда Гитлер Сталиннің Польшаны бөлу туралы келісімін қабылдауымен Ломжа Кеңес Одағына берілді. Шатцкес қаладан түнде Вильнюске қашып кетеді, кейіннен оны Кеңес Одағы Литваға тапсырады. Көптеген басқалармен бірге Шимон Шкоптың ешивасы, Гродноның Шаар ХаТорасы Вильнюске қашып кетті. Шкоп қайтыс болғаннан кейін Шатцкесті рабби Хаим Озер Гродзинский өзінің орнын басуға тағайындады, өйткені Шатцкес Вильнюсте босқындар мен ешива істерінде белсенді болды. Қала орыстардың қолына түскеннен кейін, ол Ресей арқылы Жапонияға сапар шегеді. 1941 жылдың мамыр айында кемемен Кобеге келген Шатскес сол жердегі бес мыңға жуық яһуди босқынына көмек көрсетуді қайтадан бастады. Олардың ішінде көптеген ешива басшылары мен Польша мен Литвадан қашып келген барлық Мир Ешивасы болды. Ол Жапонияның Сыртқы істер министрінің досы, жапондық ғалым Сетцусо Коцуджимен достық қарым-қатынас құрды және оның көмегімен мыңдаған босқындардың қашуына көмектесті. Шатцкесті босқындар қауымы Жапония үкіметінің екі өкілі (екіншісі Амшиновтың ребеті Шимон Шолом Калиш) ретінде таңдады. Шатцкес Америкаға 1941 жылы келген. Ол дереу Рабби Исаак Елханан теологиялық семинариясының аға Рош Ешивасына тағайындалды, өмірінің қалған бөлігінде осы қызметте қалды. Ол сондай-ақ Agudath HaRabbanim of the United States and Canada кеңесінің мүшесі болды. Джозеф Б. Соловеич және Самуэль Белкинмен бірге Шатцкес семинарияның раввиндік ординация кеңесінің мүшесі болды, оның 425 түлегіне грант берді. Шатцкес Израильдің бас раввині Ицхак Халеви Герцогтың досы болды және Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Шофетц Хайм мен Хайм Озер Гродзинскийдің досы болды. Ол екеуінің де жерлеу рәсіміне арнап сөз сөйледі.
Shatzkes was active in refugee and yeshiva affairs while in Vilnius. After the city was re captured by the Russians, he travelled via Russia to Japan, having received a Japanese permit from Chiune Sugihara, the Japanese temporary consul in Kovno. Arriving in Kobe by boat in May 1941, Shatzkes immediately renewed his relief efforts for the almost five thousand Jewish refugees there. They included many yeshiva heads and almost the entire Mir Yeshiva, who had fled Poland and Lithuania. He befriended the Japanese scholar Setzuso Kotsuji, a friend of Japan's Foreign Affairs minister, and with his help he aided the fleeing of thousands of refugees. Shatzkes was selected by the refugee community as one of their two representatives (the other being the rebbe of Amshinov, Shimon Sholom Kalish) to the Japanese government. Shatzkes reached America in 1941. He was immediately appointed a senior Rosh Yeshiva at Rabbi Isaac Elchanan Theological Seminary, remaining in this role for the rest of his life. He also served as a council member of the Agudath HaRabbanim of the United States and Canada. Along with Joseph B. Soloveitchik and Samuel Belkin, Shatzkes was a member of the Rabbinical Ordination Board at the seminary, granting to 425 of its graduates. Shatzkes was a friend of Yitzchak Halevi Herzog, chief rabbi of Israel, and had been a friend of both the Chofetz Chaim and Chaim Ozer Grodzinski before the Second World War. He delivered eulogies at both their funerals.
Өлім
Ол 1958 жылы 29 желтоқсанда 77 жасында Бруклинде (Нью-Йорк) қайтыс болды.