Кіріспе

Литвалық белорус православ раввині, Талмудтанушы және рош ешива Моше Шацкес (1881 жылы 29 желтоқсан 1958 жылы) - раввин және Талмудтанушы, әдетте Ломжа Ров деп аталады.

Алғашқы жылдар

Шатцкес 1881 жылы Литваның Вильнюс қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, раввин Авраам Ахарон Шатцкес, Вильнюстің рухани жетекшісі болған, ол "Иллюи ми Жетель" (Джиатлавадан келген данышпан) деп аталды. Шатскес үш жасқа толғанда әкесі қайтыс болды, көп ұзамай анасы Ицхак Блейзерге үйленді. Шатцкес Слабодка және Телц иешиваларында оқыған. 1904 жылы ол семиха (рабинизмге тағайындалу) Рефаэль Шапиродан, Елиезер Гордоннан және Елиезер Рабиновицтен алды.

Раббилер кеңесі

Алғашқы раввиндік қызметі 1909 жылы Вильнюске жақын Липнишук қаласында болды. 1914 жылы жақын маңдағы үлкен қала Ивьедің раввині болып тағайындалды. Оны хафетс-хайм маңызды раввиндік жиналыстарға үнемі шақырып тұратын. Ол Польшадағы Агудат Хараббанимнің вице-президенті болды. 1931 жылы ол ломжандық раввин және Ав Бет-Дин болды. Ломжадағы оның уақыты еврейлерге қарсы демонстрациялар, кошерлік мал сойылуын заңсыз ету және еврей дүкендерін бойкоттаумен ерекшеленді. Көптеген ломжандық яһудилер қашып кетті және қауым біртіндеп төмендеді. 1939 жылы тамызда Гитлер Сталиннің Польшаны бөлу туралы келісімін қабылдауымен Ломжа Кеңес Одағына берілді. Шатцкес қаладан түнде Вильнюске қашып кетеді, кейіннен оны Кеңес Одағы Литваға тапсырады. Көптеген басқалармен бірге Шимон Шкоптың ешивасы, Гродноның Шаар ХаТорасы Вильнюске қашып кетті. Шкоп қайтыс болғаннан кейін Шатцкесті рабби Хаим Озер Гродзинский өзінің орнын басуға тағайындады, өйткені Шатцкес Вильнюсте босқындар мен ешива істерінде белсенді болды. Қала орыстардың қолына түскеннен кейін, ол Ресей арқылы Жапонияға сапар шегеді. 1941 жылдың мамыр айында кемемен Кобеге келген Шатскес сол жердегі бес мыңға жуық яһуди босқынына көмек көрсетуді қайтадан бастады. Олардың ішінде көптеген ешива басшылары мен Польша мен Литвадан қашып келген барлық Мир Ешивасы болды. Ол Жапонияның Сыртқы істер министрінің досы, жапондық ғалым Сетцусо Коцуджимен достық қарым-қатынас құрды және оның көмегімен мыңдаған босқындардың қашуына көмектесті. Шатцкесті босқындар қауымы Жапония үкіметінің екі өкілі (екіншісі Амшиновтың ребеті Шимон Шолом Калиш) ретінде таңдады. Шатцкес Америкаға 1941 жылы келген. Ол дереу Рабби Исаак Елханан теологиялық семинариясының аға Рош Ешивасына тағайындалды, өмірінің қалған бөлігінде осы қызметте қалды. Ол сондай-ақ Agudath HaRabbanim of the United States and Canada кеңесінің мүшесі болды. Джозеф Б. Соловеич және Самуэль Белкинмен бірге Шатцкес семинарияның раввиндік ординация кеңесінің мүшесі болды, оның 425 түлегіне грант берді. Шатцкес Израильдің бас раввині Ицхак Халеви Герцогтың досы болды және Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Шофетц Хайм мен Хайм Озер Гродзинскийдің досы болды. Ол екеуінің де жерлеу рәсіміне арнап сөз сөйледі.

Өлім

Ол 1958 жылы 29 желтоқсанда 77 жасында Бруклинде (Нью-Йорк) қайтыс болды.