Леопольд Блум: Джеймс Джойстың «Улисс» романының кейіпкері

Кіріспе

Джеймс Джойстің "Улисс" романының ойдан шығарылған басты кейіпкері Леопольд Блум – Джеймс Джойстің 1922 жылғы "Улисс" романының басты кейіпкері және қаһарманы. 1904 жылғы 16 маусымда Дублин қаласындағы оның саяхаты мен кездесулері Гомердің "Одиссея" дастанындағы Улисс/Одиссей басынан өткен оқиғаларды, бірақ күнделікті және жеке масштабта көрсетеді.

Фактикалық адегенде

Джойс 1906 жылы «Даблиндер» кітабындағы соңғы әңгіме ретінде «Мырза Хантермен айналысу» деп сипаттаған туындыны жоспарлай бастады, кейіннен сол жылы ағасына жазған хатында оны «Юлисс» деп атады. Туындының басты кейіпкері, Ричард Эллманның өмірбаянында айтылғандай, Альфред Х. Хантер деген дублин тұрғынынан жасалған, ол қалада еврей тегінен екені және адал емес, еркелейтін әйелі бар деген қаңқу тараған. Осы қаңқуды Эллманмен байланыстырған дереккөз 1904 жылғы 20 маусымда мас Джойс Сент-Стефанс-Гринде жалғыз тұрған жас әйелге жақындап, оның серігі келгенше сөйлескенін, ал серігі Джойстің өз сүйіктісін қорлағанын сезіп, болашақ авторды ұрып-сапалағанын айтады. Кейіннен Хантер оқиға орнына келген, Джойске тұруға көмектесіп, үйіне дейін сүйреп әкепті. Оқиға рас болса, ол «Юлисс» романындағы «Цирце» эпизодының соңында Блумның Стивен Дедалусты құтқаруымен паралель. Блумның дублин үлгісі, әсіресе кейіпкердің ұлтшыл саясатына қатысты, сәтті кәсіпкер және қалалық саясаткер Альберт Л. Альтман болды. Альтман Джойстің Ирландиядағы жастық шағында қаладағы ең ірі тұз қоймаларының біріне иелік етіп, басқарды және Дублин баспасөзінде осы кезеңде үнемі айтылғандай, ол ұлтшыл даулар мен үй билігі саясатына қатысты, сондай-ақ Джойстің әкесі Джон Джойстың жақын досы болды. 1901-1903 жылдары Дублин корпорациясының қалалық кеңесіне Ашердің Кей қалалық кеңесшісі болып сайланды және сол жылдың соңында лауазымында қайтыс болды. Блум сияқты, Альтманның нәресте кезінде қайтыс болған ұлы және кездейсоқ уланудан өзіне-өзі қол жұмбаған әкесі болды. Блумның тағы бір үлгісі, сөзсіз, Итало Свево болды. Свево – Гектор (Этторе) Шмицтің псевдонимдерінің бірі, ол Джойстің Триесттегі Берлиц тіл курстарында ағылшын тілінен сабақ берген кездегі сүйікті шәкірттерінің бірі болды. Шмиц еврей болып туып өскен, бірақ үйлену үшін католицизмге көшкен. Джойс онымен әдебиет, өнер, оның еврей тегі және иудаизм туралы көп әңгімелесті. Джойс оған «Даблиндерді» және «Жас суретшінің портретін» оқуға рұқсат бергеннен кейін, Шмиц өзінің де романист екенін мұғаліміне айтты, бірақ оның алғашқы жарияланған романдары оқырман қауымының назарынан тыс қалды. Джойске осы романдар берілгеннен кейін, ол оларды оқып, Шмицті көре алмаған маңызды итальян жазушысы деп жариялады және бұрынғы шәкіртінің туындыларын танымал ету және жариялау үшін күш салды. Сондай-ақ, Свево романдарының кейіпкерлері Блумның еврей кейіпкері ретіндегі жекелігі мен әдеттеріне әсер еткен болуы мүмкін деп айтылады. Кейіпкердің аты (немесе кейіпкерлік ерекшеліктері) Джойстің Триесттегі танысы Леопольдо Попперден шабыттанған болуы мүмкін. Поппер богемиялық текті еврей болған, ол Джойсті қызы Амалияға ағылшын тілінен сабақ беру үшін жалдаған. Поппер Поппер мен Блум компаниясын басқарды және Леопольд Блум есімі Поппердің атын алып, Блум атын ағылшын тіліне бейімдеу арқылы туған болуы мүмкін.

Joyce first started planning a piece in 1906 that he described as "deal[ing] with Mr. Hunter" to be included as the final story in Dubliners, which he later retitled "Ulysses" in a letter to his brother that year. The protagonist of the piece was apparently to be based on a Dubliner named Alfred H. Hunter, who, according to Joyce's biographer, Richard Ellmann, was rumored around town to have been from a Jewish background and to have an unfaithful, promiscuous wife. The same source that related this reputation to Ellmann also suggested that on the night of 20 June 1904, an intoxicated Joyce approached a young woman standing alone in St. Stephen's Green and spoke to her just before her escort appeared and, feeling Joyce has insulted his date, proceeded to thrash the future author. Sometime after this, according to the Ellmann's source, Hunter appeared on the scene, helped Joyce to his feet, and walked him home. The incident, if accurate, runs parallel to Bloom's rescue of Stephen Dedalus in the closing scene of the Circe episode of Ulysses. Another Dublin based model for Bloom, and especially as regards the character's nationalist politics, was the successful entrepreneur and municipal politician Albert L. Altman. Altman owned and operated one of the largest salt depots and distributors in the city during Joyce's entire youth in Ireland and, as noted continuously throughout the period in the Dublin press, was involved in nationalist controversies and Home Rule politics where he was well acquainted with John Joyce, Joyce's father. He was elected to the Dublin Corporation City Council as Usher's Quay Town Councilor from 1901 to 1903 and died in office that final year. Like Bloom, Altman had a son who died in infancy and a father who died by his own hand through accidental poisoning. Another model for Bloom was undoubtedly Italo Svevo. Svevo was the nom de plume of Hector (Ettore) Schmitz, who was one of Joyce's favorite students when he was a Berlitz English language tutor in Trieste. Schmitz was born and raised a Jew but converted to Catholicism to marry. Joyce had many conversations with him about literature, art, his Jewish background, and Judaism. After Joyce allowed him to read both Dubliners and a draft of A Portrait of the Artist as a Young Man, Schmitz revealed to his tutor that he too was a novelist, although his first published novels had gone unnoticed by the reading public. After Joyce was given these novels and read them, he declared Schmitz to be an overlooked important Italian writer and worked during the course of the rest of their friendship to get his former pupil's works noticed and published. It has been argued as well that the protagonists of Svevo's novels may have influenced Bloom's personality and habits as a Jewish character. The character's name (and maybe some of his personality) may have been inspired by Joyce's Trieste acquaintance Leopoldo Popper. Popper was a Jew of Bohemian descent who had hired Joyce as an English tutor for his daughter Amalia. Popper managed the company of Popper and Blum and it is possible that the name Leopold Bloom was invented by taking Popper's first name and anglicizing the name Blum.

Танымал мәдениет

Джойс Сильвия Бичке Холбрук Джексонның Блумға ұқсайтынын айтты. Жазушы-режиссер Мел Брукс өзінің "Продюсерлер" фильмінде/мюзиклінде шаршы бухгалтер үшін "Лео Блум" деген атты қолданды. Лео – жүйкелі, паникаға бейім бухгалтер, өзін тыныштандыру үшін көшелек қалтасын (security blanket) алып жүреді. Дегенмен, сәтсіз қойылымнан ақша табу идеясы Леоға тиесілі. 2001 жылғы сахналық мюзиклде және 2005 жылғы фильмде, өзінің ішкі мүмкіндігін сезінгеннен кейін Лео жоғары дауыспен: "Блум күні қашан?" деп сұрайды. Макс Биалистоктың кеңсесінің фонында 16 маусым күні белгіленген күнтізбе көрінеді, ол – Блумсдей. Бұрынғы Pink Floyd тобының мүшесі Роджер Уотерс "Flickering Flame" әнінде Леопольд Блумды Молли Малоунмен бірге отырған күйде көрсетеді. Джеффри Майерс "Оруэллдің Апокалипсисі: Ауаға көтерілу, қазіргі заманғы көркем әдебиет туралы зерттеулер" еңбегінде Джордж Оруэллдің Джордж Боулинг кейіпкерінің Леопольд Блумға ұқсас екенін айтты. Грейс Сликтің "After Bathing at Baxter's" альбомынан шыққан "Rejoyce" әні "Улисс" романына арналған, әнде Блум есімі аталады.