Кіріспе

Грузияның Тбилиси қаласында орналасқан православиелік христиан соборы Сиони Успение соборы - Грузияның астанасы Тбилиси қаласында орналасқан грузин православ соборы. Ортағасырлық грузин дәстүріне сәйкес шіркеулерге Киелі Жердегі белгілі бір жерлердің есімдері берілген. Сиони соборы Иерусалимдегі Сион тауының атын алады. Оны Грузияның басқа Сиони шіркеулерінен ажырату үшін "Тбилиси Сиони" деп атайды. Тбилиси Сиони соборы Тбилиси қаласының орталығында тарихи Сионис Куха (Сиони көшесі) қаласында орналасқан. Оның шығыс қасбеті Кура өзенінің оң жағалауына қарайды. Ол 6 және 7 ғасырларда салынған. Содан бері ол шетелдік басқыншылармен бірнеше рет қиратылған және қайтадан салынған. Қазіргі шіркеу 13 ғасырдағы нұсқаға негізделген, 17-19 ғасырларда кейбір өзгерістер енгізілді. Сиони соборы Грузияның негізгі православие соборы және 2004 жылы Қасиетті Үштік соборы бағышталғанға дейін бүкіл Грузияның Католикос Патриархының ордасы болды.

Тарих

Ортағасырлық грузин жылнамаларына сәйкес, осы жердегі алғашқы шіркеуді 5 ғасырда патша Вахтанг Горгасали бастаған. Жүз жылдан кейін Гуарам, Иберияның (Картли) князі, шамамен 575 жылы жаңа құрылысты салуды бастады, оны оның мұрагері Адарнасе шамамен 639 жылы аяқтады. Аңыз бойынша, екі ханзада да осы шіркеуде жерленген, бірақ олардың қабірінің іздері табылған жоқ. Бұл ертедегі шіркеуді арабтар қиратты, содан кейін ол қайтадан тұрғызылды. Соборды 1112 жылы Дәуіт патша толықтай қайтадан салдырған. Қазіргі құрылымның негізгі элементтері осы кезеңнен басталады. Ол 1226 жылы, оның күмбезі Джалал ад Дин Мингбурнуның бұйрығымен қиратылған кезде қатты зақымдалған. Кейіннен ол жөндеуден өтті, бірақ 1386 жылы Тимур оны қайтадан зақымдады және Александр I патша оны жөндеді. Ол 1522 жылы және 17 ғасырда парсы басқыншылығы кезінде қайтадан зақымдалды. 1657 жылы Тбилиси митрополиті Елисе Сагинашвили (1670 жылы қайтыс болды) күмбезді, күмбезді, оңтүстік шіркеуді, суреттер мен безендірулерді қалпына келтірді, бірақ 1668 жылы құрылысты қайтадан қиратты, бұл жолы жер сілкінісі. Картли регенті Батонишвили (принц) Вахтанг 1710 жылы собор қабырғаларының күмбезі мен тас тақталарын қалпына келтірді, өйткені ол солтүстік қабырғаға оюланған. Осылайша, шіркеудің қазіргі тұғыры сол кезеңнен шыққан. Алайда, шіркеу 1795 жылы парсылардың шабуылынан қайтадан зақымдалды. Собордың ішкі көрінісі 1850 және 1860 жылдар аралығында ресейлік суретші және генерал княз Григорий Гагарин (1810-1893) қызықты қабырғалық суреттер сериясын жасаған кезде, бірақ ортағасырлық фрескалар жоғалып кетті. Батыс қабырғадағы қабырғалық суреттердің бір бөлігін грузин суретшісі Леван Цутскиридзе 1980 жылдары жасаған. Тас иконостас 1850-ші жылдары салынған, сонымен қатар Г. Гагариннің жобасына сәйкес жасалған. Ол 1795 жылы парсы басқыншылығы кезінде өртенген ағаш иконостасты алмастырды. Алтаның сол жағында құрметті жүзім тәні кресті орналасқан. Дәстүр бойынша, оны 4-ші ғасырдың басында Кавказда христиандықты уағыздаған Каппадокиялық әйел - әулие Нино жасаған. 14 ғасырдың басында патша Вахтанг III монумент қорын сыйға тартты. Сиони соборы Грузияны аннексиялау туралы Ресей империясының манифесті алғаш рет жарияланған орын болды. 1802 жылы 12 сәуірде Грузиядағы орыс қолбасшысы генерал Карл фон Кнорринг грузин абыройлыларын соборға жинады, сонда соборды орыс әскерлері қоршап алды. Асылдар Ресей империясының тажына ант беруге мәжбүр болды; келіспегендер қамауға алынды. Сиони соборы Кеңес дәуірінде жұмыс істеді және 1980-1983 жылдары ішінара жаңартылды.

Сәулет

Сиони соборы - шығыс қасбетіне көпбұрышты апсиді шығарып, шар тәрізді дизайндағы жазулы кресттің ортағасырлық грузин шіркеуінің архитектурасының үлгісі. Басты кіреберіс батыс жағында. Толобатпен күмбез құрбандық үстелінің қабырғасымен және екі еркін тұрған бағанамен (XI ғасырдан кейін пайда болған озық дизайн) бекітіледі. Бағаннан тұмсыққа өту - тік аркалар арқылы. Сонымен қатар, бағаналар солтүстік және оңтүстік қабырғалармен шлем пішінді аркалармен (бәлкім, 16 ғасыр) байланыстырылған. Собордың сары түстес туфтері Тбилисидің оңтүстік-батысындағы Болниси қаласынан алынған. Фасадтар қарапайым, аз әшекейленген, бірақ батыс жағында айқышқа және шынжырланған арыстанның бас рельефті ою-өрнектері, солтүстігінде періште мен қасиеттілер бар. Он алты терезеде де ою-өрнек орнатылған. Жасырын ою-өрнектер соңғы сәнділігін көрсетеді.

Қонақ мұнаралары

Собордың солтүстігінде, ауланың ішінде, 1425 жылы Александр I патшаның қайта құруынан шыққан үш қабатты қоңырау мұнарасы орналасқан. 1795 жылы парсы шахы Аға Мохаммад Хан Қажардың қолынан көп бөлігі қираған, 1939 жылы қазіргі күйіне қайта қалпына келтірілді. Көшенің арғы жағында тағы бір үш қабатты қоңырау мұнарасы тұр. Бұл аймақтағы орыс неоклассикалық архитектурасының ең алғашқы үлгілерінің бірі. 1812 жылы аяқталған қоңырау мұнарасы Ресей империясы үшін Гянджаны жаулап алуды мойындау үшін берілген ақшаны пайдаланып, Павел Цитсяновтың басқаруымен тапсырылды. Г. Гагарин сурет салған қабырғалық кескіндемелер мен оның 1950-60 жылдары жасаған иконостасы дәстүрлі грузин дәстүрінен ерекшеленді.