Кіріспе

XV ғасырдағы Швейцарияның тарихнамасында жазылған ант, атап айтқанда, Фридрих Шиллердің XIX ғасырдағы Уильям Телл (Вильгельм Телл) пьесасында көрінеді.

Швейцарияның ертедегі тарихнамасы

Рутли анты алғаш рет Сарненнің ақ кітабында (1470, 1420 ж. шамасындағы дереккөзге негізделген) айтылған. Сарненнің ақ кітабындағы жазбада Антервальденнің реегі Берингер фон Ланденбергтің Мелхи (Саксельн) фермасының өгіздерін тәркілеуді бұйырғаны туралы айтылады. Шаруаның ұлы, әкесімен бірге жүрген қызметшілерге шабуыл жасап, Уриге қашып кетеді. Біраз уақыттан кейін, рев Вольфеншисенді Альтцеленнен Конрад фон Баумгартен әйеліне зорлық жасауға тырысқаны үшін өлтірді. Швицтің Вернер Стауффахерін капитан Гесслер тас үй салуға батылы жеткені үшін қорқытты. Стауффакер де Уриге қашып кетіп, әйелі Гертруд Стауффакердің ықпалымен ривтерге қарсы құпия келісім жасады. Бұл оқиғадан кейін Уильям Телл мен Бургенбруктың оқиғасы, одан кейін Уридің Вальтер Фюрст, Швицтің Вернер Стауффахер және Унтервальденнің Арнольд фон Мелхталь қабылдаған Рютли анты. Телленлид (шамамен 1477 ж.) Вильгельм Теллді "бірінші ант беруші" (der erste Eydgnoss) деп атайды. Уридің Tellenspiel (1512) фюрест орнына Уридің атынан ант беруші рөлінде Tell. Якоб Стампфер ант беру көрінісін өзінің Бундесталерінде суреттеген (шамамен 1546 ж.). Тәңкә аңызына сәйкес бұл оқиға 1296 жылы болған, ал үш ант беруші Вильгельм Телл фон Уре, Стоуффакер фон Швыц және Эрни фон Андервальден деп аталады. Эгидий Цхудидің (шамамен 1570 ж.) "Хроника Helveticum" кітабынан алынған баяндама швейцариялық тарихнамада каноникалық түрге айналды. Цхуди Саранның ақ кітабында (1470 ж.) аталған үш ант берушілердің (Эйдгеносен) есімдерін сақтайды, Швиц үшін Вернер Стауффахер, Ури үшін Вальтер Фюрст және Унтервальден үшін Мельхтлдің Арнольд. 16 ғасырда үш ант берушілер немесе Эйдгеносендер Уильям Телл аңызына қосылды және "Үш Телл" деп аталды. Үш Теллдің тарихи киіммен кейіп танытуы 1653 жылғы Швейцария шаруалар соғысында маңызды рөл атқарды. Цхуди бұл оқиғаны 1307 жылдың 8 қарашасына дейін белгілейді. Кейінгі уақыттағы ұқсас келісімдер, Ескі Швейцария Конфедерациясының ерте дамуын көрсетеді, олар 1332 жылы Люцернмен және 1336 жылғы Цюрих гильдиясы төңкерісімен. Бұл ретте ортағасырлық Еуропадағы 1356 жылғы императорлық Алтын бұқа жарлығымен қарсыластырылған қауымдық қозғалыстың кең мағынасы қарастырылады. Бұл қақтығыс швейцариялықтардың жағдайында 1386 жылғы Семпах шайқасында өршіді.

Швейцарияның ұлттық болмысындағы маңызы

Швейцарияның 19-шы ғасырдың бірінші жартысында (1803-1848) федеративтік мемлекет ретінде құрылуы, орта ғасырдың аяғында Ескі Швейцария Конфедерациясының өсу кезеңінің символдарын қайта жаңғыртты, оның ішінде Уильям Телл мен Арнольд Винкельридтің аңыздары мен Рютли анты. Семпахерлид, Шиллер пьесасы сияқты патриоттық әндер маңызды орын алды, ал ату жарыстары немесе тирстер Конфедерацияның ортақ ісі мен әскери дайындығының маңызды символына айналды. Федеративтік мемлекет құрылғаннан кейін, Рутли анты 1291 жылы жасалған Швейцарияның Федералды жарғысымен байланысты болды. Бұл таңдау оңай болған жоқ, өйткені ол Цхудидің 1307 жылғы датасына қайшы келді, ал тарихшылар 1251 жылдан 1386 жылға дейінгі аралықта жалпы 82 ұқсас құжатты санап шыға алды. Шешім прагматикалық тұрғыдан қозғалды, өйткені қазіргі Швейцария астанасы Берн 1891 жылы қаланың құрылғанына 700 жыл толуын тойлауға барады және Конфедерацияның 600 жылдығын сол жылы өткізу ыңғайлы болды. Әсіресе Орталық Швейцарияда оқиғаның оппортунистік датасы наразылық тудырады, ал Рютли анты 1307 жылға дейін 20 ғасырда да жалғасты. Осыған сәйкес, Конфедерацияның 600 жылдығы 1907 жылы тағы да атап өтілді, бұл жолы Альтдорфта. Тек 1941 жылы 650 жылдығын атап өткеннен кейін, 1291 жылды соғыстың кезінде Швейцарияның тәуелсіздігінің маңызды символы ретінде қарастырғаннан кейін ғана, бұл күн Rütli антымен жалпыға бірдей байланысты болды. Швейцарияның ұлттық мерекесі 1 тамызда Федералды жарғының (1291 жылдың тамыз айының басында) және осылайша Рютли антының күні белгіленеді. 1993 жылы 26 қыркүйекте өткен қоғамдық дауыс берудің нәтижесінде 1994 жылдан бастап 1 тамыз ресми ұлттық мереке болып табылады. Швейцария Конфедерациясының атауы "Eidgenossenschaft" - бұл ант берген аңыздағы жолдастар.