Кіріспе
1979 жылы жазылған Эрл Лавлейстің "Аждаһаның билей алмауы" романы - Тринидад жазушысы Эрл Лавлейстің үшінші басылып шыққан романы. Порт-оф-Испанияда орналасқан роман Карнавалға арналған айдаһар костюмін қайта құруға бүкіл жыл жұмсаған Адамдрик Проспекттің өміріне арналған. Олдриктің көршілес ауданында тұратын басқа адамдармен қарым-қатынасы (оның ішінде жергілікті қылмыскер Фишей және өзінің отбасылық мұрасынан қашу үшін қалаға көшіп барған ауылдық үндісі Париаг) нәсілдік бөлінулер мен отарлау мұралары үстемдік еткен қоғамда өзін-өзі анықтау үшін жеке күресін қалыптастырады. Әңгіме Олдрик пен Фишейдің аздап ізбасарларымен бірге полиция көлігін ұрлап, екі полиция қызметкерін тұтқынға алуымен аяқталады. Қалдықтарды алу оқиғасы мен оның салдары оқырманды отаршылдық психика арқылы саяхатқа шығарады және отаршылдық өткені мен нәсілдік бөліністермен әлі де татуласпаған қоғамның терең проблемаларын ашып көрсетеді.
The Dragon Can't Dance (1979) is a novel by Trinidadian author Earl Lovelace, his third to be published. Set in Port of Spain, the novel centres on the life of Aldrick Prospect, a man who spends the entire year recreating his dragon costume for Carnival. Aldrick's interactions with other people who live in his neighbourhood (including Fisheye, a local hoodlum, and Pariag, a rural Indian who moves to the city to get away from his familial heritage) form the backdrop for their individual struggles for self definition in a society dominated by its racial divisions and colonial legacies. The story culminates with Aldrick and Fisheye, along with a small number of followers, hijacking a police van and taking two police officers hostage. The events surrounding the hostage taking, and the aftermath of the event, lead the reader on a journey through the colonial psyche, and expose the deep seated problems of a society that still has not reconciled itself with its colonial past and racial divisions.
Тарихи контекст
Тринидадтың жазылған тарихы 1498 жылы 31 шілдеде Христофор Колумб келгеннен басталды. Тринидадта көптеген ғасырлар бойы өмір сүрген аравак тобының америкалық индей халқы және аралдық карибтер өмір сүрді. Олар аралға 1498 жылдан бұрын шабуыл жасай бастады және он алтыншы ғасырдың аяғына қарай қоныстар құрды. Колумб оны ашқаннан кейін испандықтар аралда қоныстанған, ал темекі мен какао өндірісі он жетінші ғасырда басталған, бірақ экономикалық даму мен кеме қатынасы үшін қажетті заттардың жоқтығынан, өндірістік базаны дамыту мүмкіндігі қиындаған; Испания империяны ұстап тұру үшін қажетті өндірістік және коммерциялық базаны дамыта алмады. "Көбі мәдениетті қауымдардың көшіп-қонуымен қатар, әлеуметтік иерархиялар да пайда болды. 1779 жылы Роум де Сент-Лоран кабильдоның экстраординарлық алкальдесі қызметін атқарды. Кабильдода отырғандар, ешбір ерекшеліксіз, бай ақсүйектер мен құл иелері болды, олардың саясаты монархиялық және консервативті болды, құлдықты және ақсүйектердің үстемдігін сақтауға ұмтылған адамдар ". Тринидадқа индейлер әкелінді, қант плантаторлары қара нәсілділердің толық азаттықтан кейін жоғалтылған деп сенген тұрақты және басқаруға болатын жұмыс күші ". "Жүйе 10 жыл Тринидадта тұрған еркек индейлерге 10 акр жерді беру арқылы Индияға тегін оралу туралы барлық талаптарды өзгертуге мүмкіндік беретін тәсілмен құрылды", "Индейлер алдамшы, жалған куәлік беруге бейім және сот процесін ерекше жақсы көретін адамдар деп саналды". Қаралар мен ақтардың бірігуі қаралы болды, бұл қара адамдар мен қауымға қатысты репрессияны күшейтуге мүмкіндік берді. Расизмнің әсері Лавлейстің романының барлық бөлігінде, атап айтқанда Мисс Клеотильда ("патшайым") бейнелеуі арқылы айқын көрінеді. Ол Голгофа төбесіндегі жалғыз мулат әйел, сондықтан ол өзін басқалардан жоғары деп жариялады. Филомен, қара нәсілді ер адаммен, таныса бастағанда, Хиллдің басқа тұрғындары Клеотильда ханымды жаңаша көре бастайды: кішіпейіл және басқаларға тең. 1865 жылы америкалық инженер-құрылысшы Уолтер Дарвент Тринидадтың Ариперо қаласында мұнай тауып, оны өндірді. 1867 жылы Ла Бреадағы Тринидад мұнай компаниясы мен Ариперодағы Пария мұнай компаниясының өндірісін бастау үшін күш-жігер жұмсалды. Уолтер Дарвент сары қызбадан қайтыс болғаннан кейін қаржысы нашар болды және тасталды. 1893 жылы Рэндольф Раст мырза көршісі Ли Луммен бірге Дарвенттің алғашқы құдырының жанында табысты ұңғыма бұрғылады. 1907 жылдың басында ірі бұрғылау жұмыстары басталды, жолдар мен инфрақұрылым салынды. Тринидадта 1910 жылы мұнай өндіру 47000 баррельге жетті және жыл сайын тез өсіп жатты. Мұнай өндіру Тринидадта жаһандану мен капиталдың инвестициялануының бастауын белгіледі, бұл "Аждаһаның би билемеуі" романының көптеген қайшылықтарының көзі болып табылады.
Тақырыптар
"Аждаһаның билей алмауы" романында автор Эрл Лавлейс бірнеше қайталанатын тақырыптарды білдіреді, олар кейіпкерлер қайтадан табуға және жеке және қоғамдық деңгейде қалпына келтіруге тырысатын негізгі психологиялық жоғалтуларды көрсетеді. Олдрик пен оның серіктері өздерінің Порт-оф-Испания қаласында жыл сайын өткізілетін карнавалға қатысудан басқа бір нәрседе мағына табуға және байланыстылықты табуға тырысады. Олардың күш-жігеріне қарамастан, олардың ұрпақтан ұрпаққа тамырлары мен мәдениеті жетіспеушілігі оларды өнімді байланыстарды дамытуға кедергі келтіреді. Бұл олардың жеке және қоғамдық деңгейдегі өзіндік ерекшеліктерін бұзады. Бірінші тақырып - танылуға ұмтылған кейіпкерлер. Париаг [индіан] үлкен топ пен қауымның бір бөлігі болу үшін жаңа жерге көшу туралы осылай ойлайды. Бұл оған өзін бағалы сезінетінін көрсетеді. Париагтың айтуынша, оның қалаға келуінің басты себебі - адамдармен араласу, үлкен бір нәрсенің мүшесі болу еді. Ол жаңа қарым-қатынас арқылы ғана өмірдің мағынасын таба алатынын дұрыс түсінді. Екінші тақырып - бірлік пен билікті халыққа тарту. Олдрик, Фишей және басқалар өздерінің қауымдастықтарындағы адамдардың өмір сүруіне себеп болуды ынталандыру үшін полиция көлігін ұрлап, қаланың орталығында ақымақтай айдап, "Біз Халықтық азаттық армиясымыз. Бүгін біз өз халқымызды көтеріліп, билікті қолға алуға шақырамыз! Тұр да, ерлігіңді қайтарып ал, жұрт! Орныңнан тұр! Бұл жігіттер жүздеген жылдар бойы мәдени тамырларынан айырылған қоғамда бірлік пен мағынаны қалыптастыруға тырысады. Тағы бір тақырып - өзіндік сәйкестікті іздеу. Кітаптың соңында Олдрик өзінің кім екеніне күмән келтіреді. Ол өзіне: "Алдрик айдаһарсыз кім еді? Ол кім еді? Өзін қалай танытады? Ол нені көрсетіп: "Бұл Олдрик" деп айта алады?" Олдрик өздерінің тарихы мен мәдениеті жоқ Тринидадтың көптеген адамдарының атынан сөйлейді. Ол өзінің шығу тегін іздеп, үйіне қайтып оралу жолын іздейді. Соңында, танылу үшін күрес тақырыбы бұл романда үлкен рөл атқарады. Мысалы, мисс Клеотильда Сильвияның "патша" немесе төбедегі әйелдің орнын алуы мүмкін деген үміттен қорқады. "Клеотильда ханымның сонда жаңа жағдайдың пайда болғанын түсінуіне көп уақыт кетпеді, ол өзінің "патша" мәртебесіне қауіп төндіретін жағдайды сезінді. Бұл Сильвия еді, егер ол [Сильвия] өршіл болса, сонда сонда "Патша" жаңа "патша" алады. Клеотильда әжей өзгерістер жасай бастады". Клеотильданың өзін адам немесе "патша" ететін негізгі болмысы қауіпке ұшырағанда, өмір сүру үшін күрес басталады. Танылу - ең бастысы. Calvary Hill-те (және жалпы Тринидадта) өзін-өзі бағалау мен өзіндік құндылықты білдіру мүмкіндіктері өте шектеулі болғандықтан, қоғамда тіпті кішігірім рөлдер де адамдарға, әсіресе егер олар шеттетіліп, шеттетілсе, маңызды болады. Осы тақырыптардың барлығы бір-бірімен байланысты және бірегейліктің негізгі негізі болып табылатын, сүйіспеншілікті қанағаттандырудың негізгі жоқтығын көрсетеді. Байланыс біздің тарихымыз бен мәдениетімізді жеткізуші болып табылатын құнарлы қарым-қатынастар арқылы қалыптасады. Тринидадтың өткені туралы естеліктерді жүйелі түрде ұзақ уақыт бойы жойып, оның халқының өзіндік құндылығы мен өзіндік болмысы құлдырап жатыр.
Терең мағынаның басқа да түсіндірмелері
"Аждаһаның би билемейтіні" романында жеке және қоғамдық өзгеріске деген үміт романның өзегі болып табылады. Романның көптеген талдауларын зерттегеннен кейін, бірнеше маңызды және терең мағыналар бетке шығады. Бұл терең мағыналар "перформативтіліктің" маңыздылығына байланысты, өйткені ол мәдени қарсылыққа, орындаушының стратегиясына (немесе оның жоқтығына) және жеке немесе топтық сәйкестіктерге қол жетімді трансформацияның өміршеңдігіне байланысты, егер қазіргі заманғы нормалар мен стандарттарға сәйкес келмейтін болса. Басқа колониялық халықтар сияқты Тринидад қоғамы құлдықтың және жалпы колониализмнің төрелігіне қарсы тұру мәдениетін білдіреді. Бұл қарсылық күнделікті өмірде кең тараған және байқалатын болса да, карнавал кезінде және оның көптеген көрермендер қатысатын қойылымдарында айрықша айқын көрінеді. Надя Джонсонның айтуынша, "Тринидад карнавалінің перфоманстық көрінісі Кальвари Хиллдің әлеуметтік жағдайларын өзгерту қажеттілігінің сыртқы көрінісі болады. Кейіпкерлер әлеуметтік жағдайларға жауап береді және карнавал маусымында жеке орындаулары арқылы қарсылық көрсетеді: Фишейдің болат оркестрінің орындаушысы, Олдриктің айдаһар биі және Филонның калипсосы ". Егер бірегейлікті өзгерту мақсат болса, онда қандай орындаушылықтың трансформацияға ықпал етуі тиімді екенін бағалау өте маңызды. Mawuena Logan, өзінің мақаласында "Постколониялдылық және қарсылық Earl Lovelace's The Wine of Astonishment and The Dragon Can't Dance" Франц Фанонға сілтеме жасайды, ол "постколониялды субъекті" "болып-болмау аймағында, ерекше құрғақ және құрғақ аймақта, мүлдем жалаңаш құламада, бірақ шынайы толқулар туа алатын лиминалдық кеңістікте" деп сипаттайды. Осы лиминалдық кеңістіктен шығу және жеке басын "жинақталған немесе толыққанды" түрге айналдыру - бұл уақытты қажет ететін күрделі процесс, бірақ сыйақы - шынайы бостандық. Біздің бірінші орындаушымыз, Фишеай, өзінің Steelband музыкасын "Карнавалдағы мәдени қарсылық агенті" ретінде пайдалануды таңдады. "Аждаһаның би билемейтіні" туралы сын-пікірлер оң нәтижелер берді. "Ерл Лавлейс өзінің алғашқы екі романының бірнеше сын-пикірлерін қоспағанда, "Аждаһаның би билемейтіні" басылғанға дейін аз сын-пикирлер алған. Бұл шығарма жарық көргеннен бері қазіргі уақытта Кариб теңізіндегі ең танымал романдардың біріне айналды". Көптеген сыншылар Лавлейстің дәстүрлі емес жергілікті Тринидад стилі мен диалогын қолдануына қатысты пікір білдіріп, оны кейде ілесу қиын деп сипаттады, бірақ жалпы алғанда оның стилі поэтикалық, барлық нәрсені жалмап, ақылға қонымды деп айтылады. Бір блогер, өзінің блогтарындағы пікірлерді көптеп оқыған Хейзел, "Аждаһаның би билемейтініне" бес жұлдыздан (бесінен) баға берді және кітап туралы былай деді: "Мен бұл кітаптың қаншалықты керемет екенін ұмытып кеттім. Осы қайта оқығанда мен кедейлік пен бекершілік туралы прологты өте ауыр және ауыр деп таптым, сондықтан мен оны тоқтатып, оның орнына жеңіл және мәнсіз нәрсені таңдадым. Мен табандылық таныттым, ал ақыры жеке адамдардың оқиғаларын қызықты етіп баяндадым: жетілген қыздың жезөкшелікке баруға дайындығы; күш-қуатты жас жігіттің өз күш-қуатын соғысқа жұмсағысы; өзінің шығармашылығын бір ғана жыл сайын шығаратын күйзелген суретшінің; көрінуді, танылуды іздеген сырт адамның". "Мен Лавлейс пен оның романына әділдік жасамаймын. Бірақ мен оны өлеңді жақсы көретін, әрі бақытты соңы бар кітапты ұнатпайтын, жетілген оқырмандарға өте жақсы деп айтар едім. Триндидалық диалектте сөйлейтін диалогқа бейімделу үшін де біраз уақыт қажет болуы мүмкін". "Көрнекі еңбек, терең түсінік пен шындыққа толы". "Кариб жазушысы Лавлейс, оның Salt 1997 жылы Commonwealth Writers' Prize сыйлығын жеңіп алды, ол (алғаш рет 1979 жылы Англияда жарияланған) постколониалды арал өмірінің анық және жарық сезімтал суретімен оралады". "Калидоскоптық түрлі-түсті кейіпкерлер мен адал құлақ бұл тұлғаны іздеуді Лавлейстің ең жақсы шығармаларының біріне айналдырады".
Өмірде болған оқиғалар әдебиеттерде
Лавлейстің әдеби шығармашылығы Тринидад пен Тобагоның әртүрлі аймақтарындағы әртүрлі әлеуметтік топтармен жеке өмірлік тәжірибелерінен туындайды және отарлаушы өткенмен тәуелсіз қазіргі кезде келіссөздер жүргізудің қиындықтарын көрсетеді. Автор қазіргі уақытта уақытының көп бөлігін құлдардың ұрпақтарына өтемақы төлеуді талап етуге арнаса да, оның жазбасының мұрасы Тринидад қоғамында Кариб теңізіндегі оңтайлы өзіндік сезімді қалпына келтірудегі күш-жігерде жаңғырып келеді. Лавлейс бұл ұғымды "жеке тұлға" сезімі ретінде мойындайды, оның арқылы әрбір адам, олардың әлеуметтік, мәдени немесе нәсілдік мәртебесіне қарамастан, жеке басын құруға белсенді қатысушы бола алады. "Аждаһаның билей алмауы" романының сюжеті Порт-оф-Испанияда орын алса да, кейіпкерлерінің көбісі ауылды аймақтардан көшіп келгендер. Олар Кальвари-Хиллдің қоқыс үйлері мен ығысқан бөктерінде жеке өмір салтын құруға тырысады. Бұл кейіпкерлердің көшіп-қону табиғаты Лавлейстің туған еліндегі түрлі тәжірибелерінің айқын көрінісі болып табылады. Тринидадтың жергілікті газеттерінің бірі Guardian-дан жұмыстан шығарылғаннан кейін, Лавлейс Валенсияда орман күзетшісі болып жұмысқа орналасты. Мұнда ол орманға баратын жұмысшыларды сүйемелдеп, оларға басшылық жасады, бұл оған жергілікті тұрғындарды бағалауға көмектесті: "Онда тұрудың шынайы артықшылығы - жер мен адамдарды жақын танып білу. Бұл маған қарапайым адамдарға деген сүйіспеншілік пен құрметке ие болуға көмектесті, және мен, мүмкін, олай ойламаған шығармын, бірақ олардың оқиғаларын айтып, олардың құндылықтары мен құндылықтарын анықтауға көмектесті". Валенсиядан кейін ол Рио-Клароның шалғайдағы ауылында ауыл шаруашылығы қызметкері лауазымына орналасты, онда ол "Тринидадтың бүкіл мәдениеті ашылды" деп атап өтті. Лавлейс "аяқпен ұрысатын жерді көріп, барабаншылармен бірге барабан соғыстарында ән шырқатын" мәдениетке терең батып кеткендей сезінді. Лавлейс бұл кеңістіктерді иеленуге келген топтардың ішінде африкалықтарға олар әкелген дін мен мәдениетті сақтай алатын этникалық кеңістік берілмейтін жалғыз адамдар болды, өйткені африкалық деп саналатын мәдени және діни нысандар бір уақытта немесе басқа уақытта тыйым салынды. Сондықтан африкалықтар дін мен мәдениетті заңды жолмен жеткізудің жолын табуы керек еді. Карнавал осындай кеңістікке айналды, себебі ол заңды және заңды мереке болды, ал қазіргі уақытта ол өз алдына дербес іс-әрекеттер болып көрінетін, мысалы, калипсо, таяқпен күрес немесе карнавал кейіпкерлері, шын мәнінде, терең мәдени және діни сезіммен байланысты. Лавлейс өзінің романында калипсоның маңыздылығын да атап көрсетеді. Ол бұрын калипсо мен домбыра ойнауға тыйым салынғанмен, олардың екеуі де қоғамдағы күшті күш болды, өйткені олар карнавалмен байланысты, ол кезде ол "барбарвизмнің және жыл сайынғы жиреніштіліктің жәдігері" ретінде қаралды. Калипсо мен баканалдың бірдейленуі калипсо карнавалдың баканалдық маусымымен байланысты және шектелгенін білдірді: "Бір кезде бүкіл карнавал бүлікшіліктің көрінісі болды. Бір кезде әр жыл сайын өз ара шайқасып, өздерінің бойындағы жауынгерлік дағдыларын сақтап қалу үшін жиналатын таяқпен күресушілер болды; және өздерінің қаралығынан қауіп, қауіп төндіру үшін қара маймен өздерін одан әрі қаралаған шайтандар, қара адамдар болды ". Лавлейс өзінің жұмысы отаршылдықтың қалдықты тұйықталуын жоятын ортаны құруға көмектеседі деп үміттенеді. Ол "екі кеңістік" идеясынан, этникалық кеңістік пен креол кеңістікінен, африкалықтардың креол кеңістігіне көп бөлігін құйғанын, өйткені олар заңды этникалық кеңістікке ие емес екенін, сондықтан бұл кеңістіктің бәріне арналған шынайы кездесу орнына айналуын көру мүмкіндігі мен жауапкершілігін береді деп айтады.