Кіріспе

Жиі, тоқыма мата, тарихи түрде жүннен жасалған. Киіз матаның ерекшелігі оның аяқталған ені емес, бірақ оны қажетті еніне дейін қысқарту үшін (әдетте, оның аяқталған енінен 50-75 пайызға кең) тоқылып, содан кейін қатты ұнтақталған (әдетте мата ыстық сабын суында ауыр ағаш балғамен жұмыс істеді). Бұл процесстің нәтижесі - жүнді тоқымадан гөрі бір-біріне жақындату және жүннің жеке талшықтарының біріне біріне қосылуына мүмкіндік беру, нәтижесінде тығыз, соқыр бет пайда болады. "Сырт бет" матасы - бұл, шұлық немесе шұлықтан айырмашылығы, негізгі тоқу үлгісі бетінде көрінбейді. қатты пердесі бар, ауа райына төзімді, қатты тозған және тігіссіз қиылысқа төзімді мата. Өндірістік процесс Фландриядан бастау алады, бұл мата түрі орта ғасырдың соңында Лейденде және Англияның бірнеше бөлігінде жасалды. Шикізат қысқа шұңқыр жүннен жасалатын, оны иіріп, иірілген баудан жасалады да, содан кейін кең тоқыма станогында тоқылып, ені 1,75 метрге жететін мата жасалады. Содан кейін оны көбінесе толу тегершігінде толтыратын.

Этимология

Алғашында "кең мата" сөзі "жақсы мата" сөзінің қарама-қарсысы мағынасында қолданылған, бірақ кейіннен матаның белгілі бір түрін білдіретін болды. 1909 жылғы Вебстер сөздігі (қазіргі 1913 жылы басылып шыққан) кең матаны "Ерлердің киімдері үшін жүннен жасалған, әдетте екі есе ені бар (яғни, бір жарым метр []); жүннен үш ширек метрге дейін айырмашылығы бар. []", бұл ескі ені бойынша және матаның түріне байланысты жаңа анықтама береді. 1920-ші жылдардың басынан бастап американдық нарықта "шығыр" термині қарапайым тоқылған, әдетте, қабырғамен тоқылған және сәл ауыр толу жиһазы бар, жейде жасау үшін пайдаланылатын матаны сипаттау үшін пайдаланылады. АҚШ-тың Гармонизацияланған тарифтік кестесі "кең тоқылған" және "сық тоқылған" деген түсініксіз терминдерді қолданады, ені 30 сантиметр (шамамен 12 дюйм) болады. Осы анықтама бойынша АҚШ үкіметі бүкіл әлемдегі барлық мата өндірісінің салмағы бойынша 70-75%-ы кең тоқымадан жасалған деп есептейді.

Тарихи өндірісі

Түсті нұсқада: https://www.jw.org/kb/ Еуропалық. eu/en/item/2064105/Museu ProvidedCHO Livrustkammaren 48204 Фламандтық лакен (Flemish Laken) 11-ші ғасырдан бастап және орта ғасырлар кезеңінде Брабант герцогтігінде (қазіргі Фландрия) өндірілген. 1400 жылдан кейін Голландиядағы (қазіргі Нидерланды) Лейден Еуропадағы ең маңызды кең мата өнеркәсібіне айналды. Бұл жерде өндіріс алғаш рет индустрияланды. Бұл дегеніміз, өндіріс процесі енді бір ғана зауытта түгел жүргізілмеді, бірақ нақты тапсырмалар бойынша, онда бірнеше кезеңдерде аралық тауарлар өндірілді. Барлық процесс қатаң бақылауда болды, нәтижесінде сапасы жоғары болды, бұл Лейденнің кең матасын өте танымал етті. 1417 жылы Ганза Лигасы Лейденнен тек қана мақұлданған маталарды сатуды бұйырды. 1500 жылдан бастап Еуропаның басқа бөліктерінен, әсіресе Англиядан бәсекелестік күшейді және Лейден өзінің жетекші рөлін жоғалтты. Италияда Флоренция мата өндірісінің маңызды орталығы болды. Бұл ең жақсы ағылшын матасы болды, ал Лондонның саудагерлік авантюралар компаниясының саудагерлері үлкен көлемде экспорттады, негізінен Антверпенге ақ (яғни боялмаған) мата ретінде. Ол Фландрияда өңделіп, боялғаннан кейін бүкіл Солтүстік Еуропаға сатылады. Киімдер қысқа (24 метр) немесе ұзын (30 метр) болуы мүмкін. Ворчестерден жасалған кең матаның шикізаты Уэльстің Шекаралық графтық аймақтары Херефордшир мен Шропширдің жүнінен, Лемстер (яғни Леоминстер) жүнінен алынған. Батыс елдері үшін бұл Котсвольдс аймағынан келді. Екі жағдайда да сапасы жоғары қойдың салыстырмалы түрде нашар жайылымға ие болуы, бұл (бәлкім, селекциялық селекция арқылы) қойлардың қажетті сапаға ие жүнді өсіруіне әкелді. Англияның мата экспорты 16 ғасырдың ортасында ең жоғары деңгейге жетті, содан кейін кейбір аймақтар матаның басқа түрлерін шығара бастады. 1610-жылдардың ортасында экспорттық нарықтарда қиындықтар туындады, ішінара Шығыс Еуропадағы валюталық қиындықтарға, ішінара дұрыс ойластырылмаған Коккейн жобасына байланысты. Осылайша, 17 ғасырда кең мата өндірісі төмендеді. Вурчестер ақ мата өндірісінің орталығы болып қала берді. Лудлоу және Котсволдс аймағының кей жерлері сияқты басқа аудандарда "Ворстер" деп аталатын ұқсас мата өндірісі басталды. XVIII ғасырда Левант компаниясының Түркиямен саудасына француз бәсекелестігі кедергі келтірген кезде нарық үлкен сәтсіздікке ұшырады. Осы уақыттан бастап жіп өндірісі өз маңызын жоғалтты.