Кіріспе
Мириад (көне грекше μυριάς) – техникалық тұрғыдан 10,000 (он мың) саны болып табылады; осы мағынада, бұл термин ағылшын тілінде грек, латын немесе синосфералық тілдерден (қытай, жапон, корей және вьетнам тілдері) жасалған сөзбе-сөз аудармаларда немесе ежелгі грек сандары туралы сөз болғанда ғана қолданылады. Көбінесе, мириад сөзі күнделікті тілде шексіз көп санды білдіру үшін пайдаланылады.
Myriad (from Ancient Greek μυριάς) is technically the number 10,000 (ten thousand); in that sense, the term is used in English almost exclusively for literal translations from Greek, Latin or Sinospheric languages (Chinese, Japanese, Korean, and Vietnamese), or when talking about ancient Greek numerals. More generally, myriad may be used in colloquial vernaculars to imply an indefinitely large number.
Тарих
Миной және Микен өркениеттерінің Эгей сандары ондаған мыңды білдіретін бірліктерді қамтиды. Ол төрт сызықтан тұратын шеңбермен белгіленеді 𐄫. Классикалық грек сандарынде мириад үлкен әріп «му» (Μ) арқылы жазылған, өйткені ежелгі Грецияда кіші әріптер болған жоқ. Бұл санды әріптерден ажырату үшін кейде оның үстіне сызық қойылатын: көбейтінділер осы белгінің үстіне жазылатын, мысалы, 4,582 × 10,000 немесе 45,820,000-ға тең болар еді. «Мириад» сөзінің этимологиясы нақты емес: оны теңіз толқындарына байланысты PIE *meu («ылғалды») және грек тіліндегі myrmex (μύρμηξ, «құмырсқа») – олардың көптігіне байланысты деп түрлі жайларға байланыстырады. Ежелгі грек тілінде аталған ең үлкен сан – мириад мириад (жазылуы ) немесе жүз миллион болды. Архимед Сиракуздық өзінің «Құм санағы» еңбегінде осы санды онның үлкен дәрежелерінің сандық жүйесінің негізі ретінде пайдаланды, оның көмегімен ол құмның дәндірін санады.
Қолданылуы
Ағылшын тілінде "мириад" сөзі көбінесе "көп, бірақ нақты санын білдірмейтін сан" мағынасында қолданылады. Ол сын есім немесе есімдік болып келе алады: "сыртта мириадтаған адам бар" және "сыртта мириадтаған адамдар бар" екелігі қолданыста. (Кішкентай айырмашылықтар бар: біріншісі адамдардың әртүрлі топ екенін білдіруі мүмкін, екіншісі олай болмайды, бірақ он мың адамнан тұратын топты білдіруі де мүмкін.) Merriam-Webster сөздігі "мириадты есімдік ретінде қолдану туралы шатасу сөздің бастапқыда және қазірде тек сын есім ретінде ғана дұрыс екендігі туралы бұрыс түсінік тудырады. Дегенмен, есімдік түрі көне, ол 16 ғасырға дейін жетеді. Мириад есімдігі Мильтонның (көпше түрі 'мириадтар') және Тороның ('мириадтаған' мағынасында) еңбектерінде кездеседі, сондай-ақ ол бүгінгі таңда да беделді ағылшын тілінде жиі қолданылады." және "Бір көпір мен екінші көпірдің арасы қанша? Он екі мың сан."
Еуропа
Еуропа тілдерінің көпшілігі "мириад" сөзінің ағылшын тіліндегі мағынасына ұқсас нұсқаларын қамтиды. Сонымен қатар, myria префиксі он мыңға көбейтуді (×104) білдіреді және 1795 жылы Франция қабылдаған бастапқы метрикалық жүйенің бір бөлігі болды. 1960 жылы өткен 11-ші CGPM конференциясынан кейін ол қолданыстан шығарылғанымен, мириаметр кейде скандинавиялық миляның (швед және норвегия тілдерінде: mil) аудармасы ретінде, немесе кейбір толқын ұзындығының жіктелімдерінде мириаметрик атауымен кездеседі. Мириаграмма (10 кг) – француз тілінде avoirdupois кварталының жуықтамасы, ал мириатон Исаак Азимовтың "Основа" романының трилогиясында қолданылады. Қазіргі грек тілінде "мириад" сөзі 10 000-ды көрсету үшін сирек қолданылады, бірақ миллион – ekatommyrio (εκατομμύριο, сөздік мағынасы – "жүз мың"), ал мың миллион – disekatommyrio (δισεκατομμύριο, сөздік мағынасы – "екі жүз мың").
Шығыс Азия
Шығыс Азияда Қытай, Корея және Жапонияның дәстүрлі сандық жүйелері ондық негіздемелі, бірақ мыңдар емес, он мыңдар бойынша топтастырылған. Мириад белгісі дәстүрлі жазуда және Қытай мен Жапонияда оңайлатылған түрінде жазылады. Қытайда және басқа елдерде айтылуы әртүрлі: wàn (мандарин), wan5 (хакка), bān (миннан), maan6 (кантон), man (жапон және корей), vạn (вьетнам), หมื่น muen (тай) және ម៉ឺន meun (кхмер). Осы төртеуге топтастырудың нәтижесінде сандардың жоғары дәрежелері 1000-ның орнына 10000-ның дәрежелерімен беріледі: Қытайда 10,0002 ежелгі мәтіндерде кездесетін, бірақ қазір 1,0000,0000 деп аталады және кейде 1,0000,000000 деп жазылады; 10,0003 – 1,0000,0000,0000 немесе ; 10,0004 – 1,0000,0000,0000,0000 немесе ; және т.с.с. Керісінше, қытай, жапон және корей тілдерінде мыңның дәрежелерін білдіретін түпкі сөздер жоқ: ағылшын тілінде "бір миллион" деп аталатын сан Синосферада "100万" (100 мириад), ал "бір миллиард" – "十億" (он миллион) немесе "十萬萬" (он мириад мириад) деп аталады. Ерекшелігі, Вьетнам 兆, một triệu сөзінің бұрынғы аудармасын қытайлық санның орнына 1,000,000 мағынасында қолданады. Сол сияқты, ҚХР үкіметі 兆 сөзін ғылыми префиксі mega үшін бейімдеген, бірақ гига, тера және басқа да үлкен префикстер үшін транслитерация қолданылады. Бұл ҚХР-мен тығыз байланысты Гонконг және Макао сияқты аймақтарда шатасуға себеп болды, онда 兆 әлі де 10,0003 мағынасында қолданылады. 萬 және 万 сөздері жиі күнделікті сөйлеу тілінде, тұрақты тіркестерде және чэнъюй (идиомалар) ішінде "мол", "көп", "саны көп" және "шексіз" мағыналарында қолданылады. Ашық кілт – бұл ("мириад қолданыс кілті"), император "мириад көліктердің иесі" (萬乘之主), Ұлы Қытай қабырғасы ("Мириад мильдік ұзын қабырға") деп аталады, Чжу Сидің "ай мириад өзендерде көрінеді" деген мәлімдемесі қытай философиясында эмпиризмді қолдау мағынасын білдіреді, ал Ха Цюнвэньнің 1959 жылғы танымал үгіт плакаты "Мао төраға ұзақ өмір сүрсін" дегенді білдіреді, сөзбе-сөз "Мао төраға 10 000 жыл өмір сүрсін".
Орталық Азия
Бұған ұқсас термин – көне түркі тіліндегі tümän сөзі, оның өзгеше формалары қазіргі моңғол және түрік тілдерінде "он мың" мағынасында қолданылады. Сер Жерард Клаусонның (1891–1974) пікірінше, бұл сөз Тохар тіліндегі tmān сөзінен алынған, ал ол өзі көне қытай тіліндегі tman 萬 > wan сөзінен қабылданған болуы мүмкін.
Батыс Азия
Еврей тілінде רבבה сөзі (revava деп айтылады) 10 000 дегенді білдіреді және еврей тілінде бейнеленетін ең үлкен сан болып табылады. Оның тамыры Киелі кітап дәуіріне дейін жетеді. 19 ғасырдан кейін оның қолданылуы қатты азайды. 60 ריבוא ("60 рибо") термині, әдепкі мағынасында 600 000-ды білдіреді, Киелі кітапта "өте көп, нақтыланбаған сан" дегенді білдіру үшін бірнеше рет қолданылады.