Кіріспе

1922 жылы түсірілген фильм Фриц Лангтың 1922 жылы түсірілген "Доктор Мабузе - ойыншы" (Dr. Mabuse, der Spieler) - Норберт Жактың романдарында көрнекті болған Доктор Мабузе кейіпкері туралы доктор Мабузе сериясындағы алғашқы фильм. Оны режиссер Фриц Ланг түсіріп, 1922 жылы жарыққа шығарды. Фильм үнсіз болып табылады және оған "Доктор Мабуздың өсиеттері" (1933) және "Доктор Мабуздың мың көзі" (1960) дыбыстық жалғаулары ілеседі. Ол төрт жарым сағатқа созылады және екі бөлікке бөлінеді, бастапқыда бір ай аралығында шығарылды: Der große Spieler: Ein Bild der Zeit және Inferno: Ein Spiel von Menschen unserer Zeit. "Др. Мабузе, дер Шпилер" аталымы неміс тіліндегі "Der Spieler" сөзінің үш мағынасын қолданады, олар құмар ойыншы, қуыршақ ойнаушы немесе актер дегенді білдіреді. Өзін-өзі жасырып, адамдарды басқарып, айбынды құмар ойыншы ретінде танымал доктор Мабузе сөздің барлық мағынасын білдіреді. Сондықтан "Ойыншы" атауының аудармасы дұрыс болуы мүмкін. Фильм "Өлмей тұрып көруге болатын 1001 фильм" кітабына енгізілген.

Өндіріс

Доктор Мабуздың ойыншысының бірінші бөлігін шығару оның негізінде жазылған роман, Норберт Жактың "Др. Мабуз, дер Спилер" әлі сериал болып жатқан кезде басталды. Бернд Виддиг доктор Мабузе антисемиттік фильм болмаса да, Мабузе кейіпкерінің кей аспектілері еврейлердің қазіргі стереотиптерін бейнелеуі мүмкін екенін, әсіресе ол психоаналитик, банкир, саудагер және революционер сияқты стереотиптік еврей рөлдерінде әрекет еткендіктен және кейбір қазіргі немістердің еврейлерге қатысты көзқарастарына сәйкес оның манипуляциялары қоғамдағы проблемаларға жауапты екенін айтады. "Дәрігер Мабузедің өсиеттері" атты жалғауда Мабузе кейіпкері мен нацистер арасындағы байланыс нығайтылады. Ланг сонымен қатар Мабузе кейіпкерін Веймар Германиясындағы белгілі бір ақша жинақтаушының "Раффке" деп аталатын эмблемасы ретінде көрді. Фильмдегі тағы бір тақырып - бақылау және көрінбей-ақ көру. Сондай-ақ, ол "елу не жүз жылдан кейін адамдардың мұндай құжатсыз түсінбей қалатын бір дәуір туралы түсінік алуына мүмкіндік береді" деп жазды. Variety журналы фильмнің сюжеті "желпілігі мен өміршеңдігі" үшін мақтаған, бірақ оны шатастыра алатынын мойындаған. Variety басылымы фильмнің ең жақсы жерлері Мабузе мен фон Венк арасындағы көріністер деп есептеді. Entertainment Weekly сыншысы Тим Пуртелл фильмді A-мен бағалады, атақты зұлым кейіпкерді Джеймс Бонд пен Mission Impossible фильмдеріндегі кейіпкерлермен салыстырды. Пуртелл әсіресе "тіті" сюжет бұрылыстарын, "жақсы көріністерді" және Клейн Роггедің өнерін мақтады. Жапон режиссері Акира Куросава бұл фильмді өзінің сүйікті 100 фильмінің бірі деп атады.