Кіріспе
Айзек Азимовтың "Тұрмыстық кеңістік" атты әңгімесі - американдық жазушы Айзек Азимовтың ғылыми-фантастикалық әңгімесі. Ол алғаш рет 1956 жылы мамыр айында Science Fiction журналында жарияланды және 1957 жылы Earth Is Room Enough жинағында қайта басылды. Ол өзімен қатарлас ғаламдардың болуының мүмкін салдарымен, атап айтқанда Жер бетіндегі өмір ешқашан дамымаған ғаламдармен байланысты.
"Living Space" is a science fiction short story by American writer Isaac Asimov. It was first published in the May 1956 issue of Science Fiction and reprinted in the 1957 collection Earth Is Room Enough. It concerns itself with a possible consequence of the existence of parallel universes, specifically the ones where life on Earth never developed.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Кларенс Римбро бүкіл Жер планетасының иесі. Бұл үлкен жетістік емес, өйткені біздің болашағымыздағы мыңдаған жылдар ішінде кез келген адам оны жасай алады. Мүмкін Жердің сансыз саны бар, олардың әрқайсысы өзінің параллель ғаламда өмір сүреді. Егер олардың кез келгенінде өмірдің пайда болу мүмкіндігі 50% болса, онда жартысы кездейсоқ паралельді ғаламның таңдауы өлі Жерге әкеледі. Осы уақытта өмір сүріп жатқан триллион адам бір Жерде өмір сүру мүмкін емес, сондықтан әр отбасы өз үйін және бағын құрып, күш өрісімен қорғап, күн энергиясымен жұмыс істейді. Кларенс отбасына толық тәуелсіздік береді, және бүкіл планетаның өмір сүру кеңістігіне ие. Өлі Жерлердің саны шексіз болғандықтан, оларды толтыру мүмкін емес, ал халық санының 50 жыл ішінде 2 триллионға жетуі ешкімді алаңдата алмайды. Кларенс өзінің проблемасы бар екенін біледі. Оның биліктегі тыныштығын бұзатын шулар мен күркірейді. Әрине, ол адамдардың әдеттегісін жасайды, ол билікке шағымданады. Тұрғын үй бюросында екі қызметкер бар: Білл Чинг, ол параллель Жерлерге шешім ретінде қатты сенеді, және Алек Мишнофф, ол тек басқаларға ғана білдіретін нәрсеге алаңдайды. Екеуі де Кларенстің Жеріне барып, құпия дыбыстарды тексеруге келіседі. Олар сейсмограф арқылы бұл шулардың терең жер сілкінісі емес, жер бетіндегі бір белсенділіктің әсерінен пайда болғанын анықтайды. Орналасуын анықтау үшін біреу күш өрісінен шығып, екінші сейсмографты орнатуы керек. Мишнов өзінің жеке жоспарымен қорғаныш костюмімен көмірқышқыл газы атмосферасына шығады. Ол дыбыстардың қайдан шыққанын тез біледі. Ол кіргенде, оған бейтаныс адам келіп, өлі тілінде сөйлеседі. Бірнеше рет сөйлескеннен кейін Мишнов оның нацистік Германия бүкіл планетаны жаулап алған параллель Жер планетасынан келгенін түсінеді. Олар Rimbros жерінде жаңа қоныстар құру үшін жер қазып, жерді жарылып жатыр. Өзінің Жер бетінде Мишнофф Чинг пен оның бастығы Бергке өмір сүру кеңістігі ретінде өлі Жерлерді пайдаланатын қоғамдардың шексіз саны болуы керектігін түсіндіреді. Кейбір жерлер Мишновтың қоғамы пайдаланатын Жерлерді алып жатыр. Мүмкін, көптеген Жерлер бірнеше адаммен қоныстанған, бірақ көп жағдайда қоныстар бір-бірінен тым алыс болған, бір-біріне әсер етпеген. Чинг кеткеннен кейін Берг Мишновтан өзінің теориясы туралы сұрайды, ол бөлісуден бас тартады. Мишноффты кейбір ғаламдардағы тіршілік Жерден басқа жерде пайда болуы мүмкін екендігі және оның өлі Жерлердің біріндегі портал арқылы Жерге жол табатыны мазалайды. Әрине, бұл аз, бірақ қазір бір үйде жүздеген миллиард өлі Жер бар. Сол кезде Чинг тағы бір клиенттің шағымдарымен келіп, оның жылыжайға көз тігіп жатқан қолшатырлы қызыл жан-жануарлар туралы алаңдаушылық білдіреді.
Тақырыптар
"Тұрмыстық кеңістік" деген атау - неміс тіліндегі "Lebensraum" сөзінің тікелей аудармасы. Бұл нацистік идеологияның негізгі ұғымы, ол "арий нәсілінің" "төмен нәсілдер" есебінен басып алуын және кеңейтуін ақтауға арналған. Әңгіме аясында әлдеқайда зиянсыз жол бар, шексіз "Тұрмыстық кеңістік" ешкіммен күресудің немесе жеңудің қажеті жоқ және оны Римброның уақыт сызығындағы адамдар ғана емес, сонымен қатар нацистік жеңімпаз уақыт сызығындағы адамдар да пайдаланады. Нацистердің жеңісінен кейін жаппай қорқынышты оқиғалар орын алған болса да, сол уақыт сызығындағы адамдар үшін, олардың күнтізбесі бойынша, бұл жыл "Гитлерден кейін" мыңдаған жылдар өткен, бұл оқиғалар өте алыс өткенде болған және оқиғада кездескендер өте өркениетті болып көрінеді. Римбро өмір сүріп жатқан Жердің қазірдің өзінде талап етілетінін білгеннен кейін, олар осы алдыңғы талапты қабылдап, кетеді (басқа әлемдердің сөзбе-сөз шексіз саны бар болғанда неге күресу керек?). Сонымен қатар, Римбро халқы үшін Гитлер мен нацизм өте көне тарихтың бір бөлігі болып табылады. ("Гитлер ежелгі заманда рубасы болған. Ол неміс тайпасын ХХ ғасырдағы соғыстардың бірінде, яғни атом дәуірі басталған және шынайы тарих басталған уақытта басқарды. ") Нацистік Германияның қорқыныштары, мүмкін, кәсіби тарихшылардан басқа (халықтардың ешқайсысы емес) ұмытылған сияқты.