Кіріспе

1982 жылы жазылған Исаак Азимовтың «Foundation's Edge» (1982) романы – американдық жазушы Исаак Азимовтың «Foundation» сериясының төртінші кітабы. Бұл роман түпнұсқа «Foundation» трилогиясының оқиғаларынан отыз жылдан астам соң жазылды. Мұның себебі – жанкүйерлер мен редакторлардың Азимовқа тағы бір кітап жазуға үздіксіз қысым көрсетуі, сондай-ақ Азимовтың өзінің айтуынша, баспагер ұсынған сыйақының көлемі болды. Ол Азимовтың 262 кітап жазып, 44 жылдық еңбек еткеннен кейін «Нью-Йорк Таймс» газетінің бестселлер тізіміне енген тұңғыш романы болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Қордың құрылуына 500 жыл толғанда Терминус қаласының әкімі Харла Бранно саяси сәуледе шоғырланған. Оның саясаты жақындағы Селдон дағдарысының сәтті шешілуімен расталды. Бұрынғы Әскери-теңіз күштерінің офицері, қазір Кеңес мүшесі Голан Тревиз, барлық жерде жойылған деп есептелетін Екінші Қор әлі де бар және оқиғаларды бақылап отыр деп санайды. Ол Кеңес отырысы барысында Селдон жоспарының күшін күдікке салуға тырысады, бірақ Бранно оны мемлекетке опасыздық жасады деп айыптайды. Бранно да Екінші Қордың әлі де бар және басқарып отыр деп сенеді, бірақ саяси себептермен оны ашық мойындай алмайды және оны мемлекеттік құпия деп сақтайды, сондықтан оның алаңдауы мен шапшаң әрекеті. Сондықтан ол Тревизге Терминусты тастап, Екінші Қорды іздеуге бұйырады. Оған еріп, көмектесетін профессор Янов Пелорат, ежелгі тарих және мифология саласындағы маман, адамзаттың туған отаны – Жер планетасының орналасқан жерін табуға қызығушылық танытады. Оларға міндеттерін орындау үшін жоғары дамыған, компьютермен басқарылатын "гравитациялық" кеме беріледі. Бранно сондай-ақ, Тревизді бақылап, оның қозғалысын қадағалау үшін Мунн Ли Компорды ұқсас кемемен жібереді. Шындығында, Екінші Қор әлі де бар, бірақ Бірінші Қордың қорқатынындай толық бақылауда емес, олар да ұқсас алаңдаушылықтарға тап болып отыр. Екінші Қордың орталығы болып табылатын Транторда, Екінші Қор иерархиясында өсіп келе жатқан Стор Гендибал қазіргі Бірінші Спикер Квиндор Шендеске Екінші Қор мұқият қорғап, дамытып отырған Селдон жоспарын белгісіз күштің манипуляциялап жатқанын, мүмкін, Екінші Қордан да күштірек және себептері белгісіз екенін айтады. Шендес бұл күшті "Мүленің қарсыластары" деп атайды, өйткені олар Мүленің сияқты қабілеттерге ие, бірақ оларды Селдон жоспарын жою үшін емес, сақтау үшін қолданып жатыр. Бастапқыда Гендибалдың идеялары басқа Спикерлер тарапынан жағымсыз қабылданады, Шендес ғана оны қолдайды және қуғынмен қорқытады, бірақ Гамши халқының мүшесі, фермерлердің қарапайым өкілі Сура Новидің миындағы елеулі өзгеріс Гендибалдың сөзін растайды. Бұл Екінші Қордың мүмкіндіктерінен асып түсетін, "Мүленің қарсыластарының" күшімен ғана жасалуы мүмкін. Гендибал мен Нови Тревиздің мақсаттарын анықтау үшін ғарыш кемесімен ізін қуалайды. Осы уақытта Тревиз бен Пелорат Жерді табу жобасын жалғастырады, бірақ Галактикалық планеталар тізімінде осындай атаумен планета жоқ, тіпті оның болжамды сипаттамаларына сәйкес келетін планета да табылмайды. Алайда Пелорат Гая деген планета туралы естігенін айтады, ол бірнеше көне тілдерде Жер деген мағынаны білдіреді. Оның координаттары белгісіз, бірақ ол Sayshell секторында орналасқан болуы керек. Тревиз олардың сол жерге барып, ақпаратты тексеруге шешім қабылдайды. Sayshell планетасында Тревиз бен Пелорат ғалым, профессор Квинтецпен кездеседі, ол оларға Гаяның координаттарын беруге келіседі. Олар Гаяға сапар шегіп, оның "суперорганизм" екенін біледі, онда барлық тірі және тірі емес нәрселер үлкен топтық санаға қатысады, бірақ жеке саналарын сақтайды. Пелорат баяу-баяу Блисс деп аталатын Блиссенобиарелла есімді Гая әйеліне ғашық болады. Гендибал Компордан алған ақпарат арқылы Тревиздің орнын анықтайды, ол құпия түрде Екінші Қордың агенты болып шығады. Гаяға жақындағанда Гендибал Бірінші Қордың әскери кемесімен қарсы алады, оған мэр Бранно қолбасшылық етеді. Гендибалдың ақыл-ойы Бранноның қалқандарымен теңдесіп тұрғанда, Нови өзін Гаяның агенты ретінде таныстырады. Ол тұрақтанған жағдайға қосылады және Тревиз келгенше үш адам жабылып қалады. Блис Тревизге оның ерекше, керемет интуициялық қабілеттері бар, оның қол тигізбеген санасы галактиканың тағдырын шеше алатынын түсіндіреді – оны Бірінші Қор, Екінші Қор немесе бүкіл галактикаға өзінің топтық санасын кеңейтуді көздейтін Галактика басқара алады. Ол сондай-ақ Бірінші Қор (Бранно), Екінші Қор (Гендибал) және Гая (Нови) арасындағы тұрақтанған жағдайдың қасақана жасалғанын біледі және ол өзінің кемесіндегі компьютер арқылы кімнің жеңіске жететінін шеше алады. Тревиз Гаяны таңдайды, ал психикалық түзетулер арқылы Гая Бранно мен Гендибалды олардың жеңіске жеткенін және Гаяның жоқ екенін сендіреді. Бірақ Тревизді бір соңғы, жоғалған ақпарат мазалайды: Тергеу барысында Тревиз бен Пелорат Жер туралы барлық сілтемелер Трантордағы Галактикалық кітапханадан алынып тасталғанын анықтады. Тревиз мұны кім және не үшін жасағанын білуді қалайды, өйткені Гая осы іске қатысқан жоқ деп мәлімдейді. Ол Жерді табуға ниеттенетінін жариялайды, өйткені осы сұрақтарға жауап бермейінше, оның таңдауы дұрыс болғанына сенемін. Тревиз Гаяны таңдауының себебін де түсіндіреді, өйткені ол үш таңдаудың ішінде Галаксияның қалыптасуына кететін ұзақ уақытқа байланысты, егер оның таңдауы қате болса, қайта қарастыруға болатын жалғыз нұсқа еді.