"Қоғамдық Негіз: Хари Селдонның Бастаулары"

Кіріспе

1988 жылы Исаак Азимовтың романы

"Прелюдия к Фонд" – американдық жазушы Исаак Азимовтың 1988 жылы жарық көрген романы. Бұл "Негіз" сериясының екі туындысының бірі. Азимов алғаш рет психотарихты ойлап тапқан және серияның интеллектуалдық батыры Хари Сельдонның өмір жолын суреттейді. Роман "Locus" сыйлығына ие болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Қорылыс" кітабының алғы бөлімі 12 020 жылғы Галактикалық дәуірде, император Клеон I-нің билігінің қиын кезеңінде орын алады. Оқиға Селдонның математикалық конгресте жасаған баяндамасымен басталады, онда психотарихтың болашақты болжауға қалай мүмкіндік беретінін түсіндіреді. Галактикалық империяның императоры бұл туралы естіп, Селдонды саяси мақсаттар үшін пайдалануды көздейді. Жеке кездесуде Селдон психотарихты әлі дамыта бастамағанын және оны қалай жасау керектігі туралы нақты идеясы жоқ екенін айтады, бірақ Клеон Харидің империяға ешқандай пайдасы жоқ деп толық сенбейді. Кейін Селдон репортер Четер Хэмминмен кездеседі, ол Клеонның бірінші министрі Это Демерцель оны тұтқындауға тырысып жатқанын және Селдонның қашып, психотарихты іс жүзіне асыруға тырысуы қажет екенін жеткізеді. Хэммин оны империядағы ең беделді университеттердің бірі – Стрилинг университетіне алып барады және Дорс Венабилимен таныстырады. Селдон психотарихты дамыту үшін бүкіл империядан кішірек, бірақ маңызды үлгі қажет екенін, мүмкін, адамзаттың туған бастапқы әлемі, қазір жоғалған және ескі тарихи жазбалардың көп бөлігімен бірге жойылғанын айтады. Хари мен Дорс Стрилинг университетінде тұтқындалудан қиындықпен құтылады, ал Хэммин оларды ежелгі тарихына құрметтейтін Mycogen секторына жасыруға көмектеседі. Селдон мен Венабилиді Mycogen жетекшісі – Күннің мырзасы XIV қарсы алады. Селдон Mycogenдіктердің қадірлі діни/тарихи кітабын алады, бірақ Mycogenдіктердің туған планетасы деп атаған Аврора туралы ашылу және "роботтар" туралы (империяда жоқ) сілтемелерден басқа, оны көңілі толмайды. Селдон мен Венабилиді өлім жазасы күтіп тұр, себебі Селдон Mycogenнің "ғибадатханасына", яғни Сакраториумға, сонда орналасқан деген болжам бойынша роботпен сұхбаттасу ниетімен жасырын түрде кіруге тырысады. Олар оңай анықталады, бірақ Хэммин оларды құтқару үшін уақтылы келеді. Одан кейін оқиға Даль секторына ауысады, онда Селдон мен Венабили орта таптық отбасыдан бөлме жалдайды. Дальде олар Рейч есімді көше баласымен танысады, кейіннен Селдон оны асырайды. Сондай-ақ, Дальде оларға бір дана әйел Mycogenдіктердің Аврорасы түпнұсқа әлем емес, ал түпнұсқа адам планетасы – Жердің "жауы" екенін айтады. (Бұл "Роботтар" сериясымен байланысты.) Романның соңында Селдон, Венабили және Рейчті ұрлап, күшпен Рашельге алып барады, ол Трантордың оңтүстік полюсінде орналасқан қуатты және маңызды сектор – Уайдың мэрі. Рашель мен оның әкесі ұзақ уақыттан бері императорды құлатып, оның орнын басуды жоспарлап келеді. Селдон психотарихты дамыту үшін Трантордың өзін сынақ ретінде пайдалануға болатынын түсінеді, оның секторларының мәдени әртүрлілігі өте жоғары. Рашель төңкеріс әрекетіне кіріседі, бірақ Демерцельдің Уай күштерін шеберлікпен жоюына байланысты ол тез күйрейді. Финалда "Хэммин" шын мәнінде Это Демерцель екені ашылады. Селдон Демерцельді өзінің робот екенін мойындатады; Демерцель шын мәнінде R. Daneel Olivaw, ол адамдарға психикалық ықпал ете алады. Ол психотарихтың дамуын "Робототехниканың бірінші заңы" бойынша адамзатты жақсырақ қорғау үшін қалайды. Селдон Венабилидің де робот болуы мүмкін деген күдікке ие. Бұл тақырып "Қорылысты алға жылжыту" кітабында жалғасады.

Prelude to Foundation is set in the year 12,020 G. E. (Galactic Era), during the rocky reign of the Emperor Cleon I. It starts with Seldon's presentation of a paper at a mathematics convention detailing how psychohistory might theoretically make it possible to predict the future. The Emperor of the Galactic Empire learns of this and wants to use Seldon for political gain. In a face to face interview, Seldon emphasizes that psychohistory is something that he has not even begun developing or even has a clear idea how to do so, but Cleon is not wholly convinced that Hari is of no use to the Empire. Seldon then meets reporter Chetter Hummin, who convinces him that Cleon's first minister, Eto Demerzel, is attempting to capture him, and that it is therefore imperative for Seldon to escape and try to make psychohistory practical. He is taken by Hummin to Streeling University, one of the top ranked of the Empire and introduced to Dors Venabili by Hummin. Seldon theorizes that the first development of psychohistory requires a smaller, yet still significant sample than the entire Empire, possibly just the original world where humans originated which is now lost, along with much of the older historical records. Hari and Dors narrowly evade capture at Streeling University, and Hummin arranges for them to be sheltered in the reclusive Mycogen sector, which supposedly values its ancient history. Seldon and Venabili are welcomed by Sunmaster Fourteen, the leader of Mycogen. Seldon obtains the Mycogenians' treasured religious/historical book, but finds it disappointing except for the revelation of what the Mycogenians call their home planet, Aurora, and references to "robots" (which do not exist in the Empire). Seldon and Venabili face execution when Seldon insists on entering the Mycogenian "temple", the Sacratorium, in disguise in hopes of interviewing a robot supposedly housed there. They are easily detected, but Hummin arrives in the nick of time to save them. The action then shifts to the Dahl sector, where Seldon and Venabili rent rooms from a middle class family. While in Dahl, they meet a guttersnipe named Raych, whom Seldon later adopts. Also in Dahl, they are told by an old wise woman that the Aurora of the Mycogenians is not the original world, but actually the "enemy" of the original human planet, called Earth. (This links with the Robot series.) Towards the end of the novel, Seldon, Venabili, and Raych are kidnapped and forcibly taken to see Rashelle, who is the mayor of Wye, a powerful and vital sector situated at Trantor's south pole. Rashelle and her father have long been plotting to overthrow the Emperor and take his place. Seldon has the revelation that he could try to develop psychohistory using Trantor itself as a test case because of the great cultural diversity of its sectors. Rashelle launches her coup attempt, but it quickly collapses due to Demerzel's skillful subversion of Wye's forces. The finale reveals that "Hummin" is actually Eto Demerzel. Seldon then gets Demerzel to admit he is a robot; Demerzel is in fact R. Daneel Olivaw, who can influence humans mentally. He wants the development of psychohistory to help him better protect humanity, as per "The Zeroth Law Of Robotics". Seldon also suspects Venabili of being a robot, as well. This theme would subsequently be continued in Forward the Foundation.

Кейіпкерлер

Төменде кітаптағы барлық маңызды және екінші дәрежелі кейіпкерлердің тізімі, олардың қысқаша сипаттамаларымен, пайда болу ретімен берілген. Хари Сельдон – оқиғаның басты кейіпкері. Ол психотарих теориясын жасайды. Клеон I – Галактикалық империяның императоры, ол Транторда тұрады. Ето Демерцель, императордың бірінші министрі, ашкөз, барлық жерде байланыстары бар, және психотарих білімі үшін Селдонды қолға түсіруге тырысады. Четтер Хаммин – Селдонға көп рет көмектесіп, Империяның назарынан жасыру үшін оны түрлі секторларға орналастыратын тілші. Дорс Венабили – университеттегі тарих профессоры, оны Хаммин Селдонды қорғау үшін шақырады. Ол кітап бойы оның ізінен жүреді. Женарр Легген – Стрилинг университетінің метеорологы, ол Венабилиге Селдон жоғалып кеткен кезде оны іздеуге арнайы құралдармен көмектеседі. Роген Бенастра – Стрилинг университетінің бас сейсмологы, ол Дорсқа суық Жоғарғы жақта жоғалған Хариді табуға көмектеседі. Эндор Леванян – Селдон мен Венабилиді Микоген секторына апаратын ұшқыш. Күн Иесі Он Төрт – Микоген секторының Жоғары Ақсақалы. Сұр Бұлт Бес – Микоген секторының жаңадан келген тұрғыны. Жаңбыр Тамшысы Қырық Үш және Жаңбыр Тамшысы Қырық Бес – Микогендегі өмірдің түрлі салаларында Селдон мен Венабилиге көмектесетін екі қарындас. Олар сондай-ақ Күн Иесі Он Төртке есеп беретін агенттер. Мицелий Жетпіс Екінші – Микогендік ғалым, оны Хари мен Дорс сакраториумға баратын гравибуста кездестіреді. Skystrip Two – Микогендегі Сакраториумның Ақсақалы. Жирад Тисалвер – Даль секторындағы головизия бағдарламашысы болып жұмыс істейтін тұрғын, ол Селдон мен Венабилиді өз үйіне қабылдайды. Хано Линдер – Даль секторындағы жылу шығарушының басқарушысы. Юго Амарил – Селдон сияқты математик болуды армандаған жылу шығарушы жұмыскері. Рейч – Биллиботтоннан келген бала, ол Селдон мен Венабилиге жол табуға көмектеседі. Ана Ритта – Даль секторындағы Биллиботтонның жергілікті болжамшысы, ол Селдонға Жер туралы, сондай-ақ "Да Ни" және "Ба Ли", яғни Р. Данеэл Оливау және Бейли отбасы туралы ақпарат береді (қараңыз, сондай-ақ Роботтар туралы мақала). Даван – Биллиботтонның наразылық көтергені, қуғынға ұшырағандарды қатыгез Империяға қарсы біріктіруді мақсат етеді. Сержант Эммер Талус – Селдонды Уай секторына жеткізуге тапсырылған сарбаз. Рашель – Манникс IV-тің қызы және Уайдың қазіргі мэрі.

Below is a list of all the major and minor characters in the book, in order of appearance, with brief descriptions. Hari Seldon is the protagonist of the story. He develops the theory of psychohistory. Cleon I is the Emperor of the Galactic Empire, who lives on Trantor. Eto Demerzel, First Minister to the Emperor, is sly, has connections everywhere, and attempts to capture Seldon for his knowledge of psychohistory. Chetter Hummin is a reporter who helps Seldon numerous times, setting him up at various sectors to avoid Imperial detection. Dors Venabili is a history professor at the university recruited by Hummin to protect Seldon. She follows him throughout the book. Jenarr Leggen is a meteorologist at Streeling University, who helps Venabili track Seldon using specialized equipment when the latter becomes lost. Rogen Benastra is the Chief Seismologist at Streeling University, who helps Dors find Hari after he becomes lost in the cold Upperside. Endor Levanian is the pilot who flies Seldon and Venabili to the Mycogen sector. Sunmaster Fourteen is a High Elder of the Mycogen sector. Graycloud Five is a novitiate resident of the Mycogen sector. Raindrop Forty three and Raindrop Forty five are two Sisters who help Seldon and Venabili with various aspects of life in Mycogen. They are also agents reporting to Sunmaster Fourteen. Mycelium Seventy Two is a Mycogenian scholar whom Hari and Dors meet on the gravibus to the Sacratorium. Skystrip Two is an Elder of the Sacratorium in Mycogen. Jirad Tisalver is a resident working as a holovision programmer of the Dahl sector who takes Seldon and Venabili into his home. Hano Linder is a heatsink manager of the Dahl sector. Yugo Amaryl is a heatsink worker who aspires to be a mathematician like Seldon. Raych is a kid from Billibotton who helps Seldon and Venabili find their way around in exchange for rewards. Mother Rittah is a local prophet of Billibotton in the Dahl sector who gives Seldon information regarding Earth, as well as "Da Nee" and "Ba Lee", R. Daneel Olivaw and the Baley family, respectively (see also the Robot series article). Davan is a subversive of Billibotton who aims to unite the downtrodden against the oppressive Empire. Sergeant Emmer Thalus is a soldier instructed to bring Seldon to the Wye sector. Rashelle is the daughter of Mannix IV and current mayor of Wye.

Әсерлер

Роман француз саясаткері Жан-Люк Меленшонның басты метаполитикалық шабыттанған көздерінің бірі.