Кіріспе
Географиялық аспекті Ладакх 1947 жылдан бері Үндістанның әкімшілік аумағы болып табылады. Ладакхтың географиялық аймағы Үндістанның ең биік плато аймағы болып табылады (оның көп бөлігі 3000 м-ден асады), Гималай мен Каракорум тау жоталарының бөліктерін және жоғары Индус өзені мен аңғарыны қамтиды.
Ladakh is an administrative territory of India that has been under its control since 1947. The geographical region of Ladakh union territory is the highest altitude plateau region in India (much of it being over 3,000 m), incorporating parts of the Himalayan and Karakoram mountain ranges and the upper Indus River and valley.
Саяси география
Тарихи Ладах бірнеше айрықша аймақтардан (негізінен Үндістанның билігі астында), соның ішінде халық саны көп Индус аңғары, одан да шалғай орналасқан Занскар (оңтүстікте) және Нубра аңғарлары (солтүстікте Ладах тау тізбегіндегі Хардунг-Ладан, жоғары автомобильді өткізуге болатын асу), қалыңдықта қаңырап қалған Ақсай Чин (қытай билігі астында) және батыстағы негізінен шиит мұсылмандары Каргил және Суру аңғарлары (Каргил Ладахтағы екінші маңызды қала). Тарихи тұрғыдан алғанда, ладакхи халқының тұрақты көші-қоны және Кашмирдің Ж&К үкіметімен артықшылықты қарым-қатынасы Ладакх аймағындағы демографиялық өзгерістерге әкелді. Пәкістанның тұтастай мұсылмандық билігі астындағы Балтистан мен Скарду аймағы географиялық тұрғыдан Ладах деп аталатын аймаққа кіретін. Бөлуден бұрын Балтистан Ладахтың бір ауданы болды. Скардо - Ладдактың қысқы, ал Лех жазғы астанасы болды. Балтистан мен Ладакх тұрғындары тибет тіліне өте ұқсас тілдерде сөйлейді. Жалаңаш арпа, қалыпты арпа және бидай - Ладакхтың барлық жерінде қыша (мұнай үшін), ақшыл және басқа да дәнді дақылдар мен көкөністермен бірге негізгі дақылдар. Өсірудің ең жоғарғы шегі - 4560 м биіктіктегі Цо Морири көліне жақын Корзокте, бұл әлемдегі ең биік алқаптардың бірі.
Тау жоталары мен плато
Қарақош өзені: Қытайда пайда болған және Үндістан Ақсай Чиннің Депсанг жазығының аумағын талап етті. Толығымен Қытайда орналасқан аймақта ағылады. Индус өзені: Үндістанның бүкіл Ладах аймағы Индус өзенінің алабында жатыр. Инд өзені - Ладакхтың негізгі өзені. Шей, Лех, Басго және Тингмосганг сияқты тарихи және қазіргі уақыттағы барлық ірі орындар өзенге жақын орналасқан. Жол бойындағы көптеген жерлер Қытай-Үндістан шекаралық даудың куәсі болды. Индустың негізгі сағалары мыналар (шығыстан батысқа қарай): Чардинг Нулла: Демчок секторында, оңтүстікте Чардинг Ладан солтүстіктегі Демчок ауылының жанында, пирамида тәрізді Демчок Карпоның (сонымен қатар "Демчок Лхари Карпо") түбінде Индуспен құйылатын жеріне дейін ағады. Демок жылы бұлағы су ағысына жақын. Демочокқа 3 жол арқылы жетуге болады: Чушуль Дунгти Фукче Демочок ұлттық тас жолы (CDFD жолы) Чантанг жабайы табиғат қорығы арқылы Инд өзенінің оңтүстік жағалауы бойында, Чисуле Коюль Умлинг Ла Демочок жолы (CKUD жолы) 86 км ұзындықтағы әлемдегі ең биік автомобиль жолы (бұрын Хардун Лаға берілген атақ 17 600 фут) Коюль Лунгпа өзен аңғарындағы Чисуледен Демочокқа Умлинг Ла асуы арқылы (әлемдегі ең биік автомобиль жолы 19300 фут (5883 м)) Демочокты Коюль мен Ханлеге, Ханле Фукче Коюль Демочок жолы (HFKD жолы) Ханле арқылы (сонымен қатар IAO Indian Astronomical Observatory) және Фукче ААЖ әуе жолағын қараңыз. Чибра ағысы: Демчок секторында оңтүстікке қарай ағып, оңтүстік жағалаудағы Лаганхелге жақын орналасқан Инд өзеніне құяды. Коюль Лунгпа өзені: оңтүстіктегі Чан Ладан солтүстік-батысқа қарай, Коюльден өтіп, оңтүстік жағалаудағы Фукче АЛГ-ның жанында Индуспен қосылғанға дейін ағады. Чушул шығыс ағысы: Чушул биіктіктерінен батысқа қарай ағып, батыс жағалаудағы Ханлеге жақын Лома ауылында Инд өзеніне құяды. Ханле өзені: Үндістан-Тибет шекарасында Имис Ла асуынан басталады (5,290 м немесе 17,355 фут биіктігі, Укдунгле үнді әскери базасының оңтүстігінде, Зарсар және Традол шыңы) және Индус өзеніне Нови мен Ломадан солтүстікке қарай Ханле өзенінен Ньюма қаласына жақын жерде қосылады. Қарнақ өзені: Панг пен Қарнақтан Сангта мен Қарнаға дейін, Занскар жотасының солтүстік-шығыс жағасы. Шёк өзені: Даулат Бег Олдының (ДБО) солтүстігінде Қаракорум асуынан бастау алады. Бұдан кейін ол DBO-дан Чанченмоға қарай 5 маңызды қосалқы өзенді жинап алады. Олардың әрқайсысы Қытайдың талас артып отырған Ақсай Чин аймағындағы Қаракорум жотасының жоталары мен шыңдарынан басталады. Солтүстік-оңтүстікке қарай бірінші қосалқы өзен - Чип Чап өзені (Аксай Чиндағы Тяньвендианның шығысынан DBO, Чапо, Гапшан лагеріне, Сасер Ла, ежелгі Сұлтан Чуску кербен лагері мен ДСДБО жолында полковник Чеван Ринчен көпірінен C пішінді бағыт), Шёктің екінші қосалқы өзені - Буртса Нала (оның қосалқы өзендері - Депсанг Нала, Буртса патрульдік базасында құяды, Раки Нала, Индияда Y түйініне құяды, Жонг Нала, Буртса Йогма, Мурго Нала немесе Мурго Чудағы құяды, өзі Сұлтан Чуску лагерінде Шёк өзенімен құяды және полковник Кайван Ринчен көпірінде немесе CCR), Шёктың үшінші қосалқы өзені - Жонг Нала (сонымен бірге Нала немесе Начжоу және Хаксу деп аталады, ол өзі де Галлуан, Галлуан, Галлуан, Саса, Сасер Ла, ежелгітс, ежелгі Султан Чуску керван керван лагері мен полковник Чеван Ринчен көпірінің арасы), Шёктың екінші қосалқы өзені - Буртса Нала (ола), Шёктың екінші қосалқы өзені - Депсангсангса Нала, Ракси Базыңдағы Деп, Индияда құяқ Начьяна құяң, Индияда құяң, Жүзің, Жүзің, Жүзің, Жүма, Жүма, Жүма, Жүма, Жүма, Жүма, Мурго Чжу, Мурго, Мурго, Чугуа, Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу Чу) Құранг, Үш, Үш, Үш, Үш, Үш, Үш, Үш, Үш, Үш, Үш, Үш, Үш, Үш, Шұна, Шұм, Шұңғы қосалқы қосалқы өзен, Қу, Қу, Қу, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құңғы, Құ, Құңғы, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Құ, Жі, Құ, Құ, Құ, Жі, Құ, Құ, Құ, Құ, Жі, Құ, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Жі, Ағысқа қарай Шёк өзені Шёк ауылындағы Чушул ағысымен, содан кейін Дискит маңындағы Нубра өзенімен қосылады және ақырында Пәкістанның Чорбат аңғарындағы Инду өзеніне құяды. Сасер Лада (СасомаСасер Ла жолында) Шёк өзенінің ағысы Шёк пен Мурго қырқасының негізгі ағысына параллель және солтүстікке қарай ағатын...
Charding Nullah: in Demchok sector, runs from Charding La in south to its confluence with Indus near Demchok village at the base of pyramid shaped Demchok Karpo (also "Demchok Lhari Karpo") peak in Demchok sector) in north. Demchok Hot Spring is near the confluence. Demchok is reachable via 3 routes: Chushul Dungti Fukche Demchok National Highway (CDFD road) through the Changthang Wildlife Sanctuary along the southern bank of the Indus river, Chismule Koyul Umling La Demchok Road (CKUD Road) 86 km long world's highest motorable road (a title earlier accorded to Khardung La at 17,600 ft) from Chismule in Koyul Lungpa river valley to Demchok via the Umling La pass (world's highest motorable pass at 19300 feet (5883 m)) connecting Demchok to Koyul & Hanle, Hanle Fukche Koyul Demchok Road (HFKD Road) via Hanle (also see IAO Indian Astronomical Observatory) & Fukche ALG airstrip. Chibra Stream: in Demchok sector, flows south to north to confluence with Indus River near Lagankhel on south bank. Koyul Lungpa River: runs from Chang La in south to northwest past Koyul to its confluence with Indus near Fukche ALG on south bank. Chushul Eastern Stream: flows west to east from Chushul heights to confluence with Indus River at Loma village near Hanle on west bank. Hanle River: originates near the Imis La pass (5,290m or 17,355 ft high saddle, south of Ukdungle Indian Military base, Zarsar & Tradole peak) on the India Tibet border and joins the Indus river near Nowi and Loma north of Hanle River close to the town of Nyoma. Kharnak River: from Pang & Kharnak to Sangtha & Kharna, northeastern flank of Zanskar range. Shyok River: It originates near Karakoram Pass north of Daulat Beg Oldie (DBO). It then collects 5 important tributaries from DBO to its confluence with Changchenmo, each of which originates from ridges & peaks of Karakoram range in the China held disputed Aksai Chin area along the LAC and confluence with Shyok in the India held area. From north to south, first tributary is Chip Chap River (inverted C shaped route from east of Tianwendian in Aksai Chin to DBO, Chapo, Gapshan camp, Saser La, ancient Sultan Chusku caravan camp & Colonel Chewang Rinchen Bridge on DSDBO Road), second tributary of Shyok is Burtsa Nala (its tributaries are Depsang Nala with confluence at Burtsa Patrol Base, Raki Nala with confluence at India held Y junction, Jeong Nala with confluence at Burtsa Yogma, Murgo Nala or Murgo Chu with confluence at Murgo, itself confluences with Shyok River at Sultan Chusku camp & Colonel Chewang Rinchen Bridge or CCR Bridge), third tributary of Shyok is Jeong Nala (also called Jiwan Nala or Nacho Chu & Xidagou, itself a tributary of Burtsa Nala), fourth tributary of Shyok is Galwan River, and the fifth tributary of Shyok is Chang Chenmo River (its tributary Kugrang River flows within India held area and confluences at India held Hot Springs or Kyam & Kayam, and Changlung River tributary of Kugrang River flows within China held Indian claim area and confluences at India held Gogra pasture). Further downstream, the Shyok River confluences with Chushul Stream at Shyok village, then with Nubra River near Diskit, and finally falls into the Indus River in Chorbat Valley in Pakistan held area. At Saser La (on Sasoma–Saser La Road), Shyok River's flow splits into a weaker NW SE flowing stream which flows parallel to and north of the main flow of Shyok & Murgo Ridge, this weaker stream from Saser La to Murgo is called the Murgo Nala. Shyok River and Murgo Nala flowing NW SE parallel to each other on the west side of "DSDBO Road" meet the N S flowing Burtsa Nala at Murgo & "CCR Bridge" respectively along the DSDBO Road. Flow along the "DSDBO Road", downstream of "CCR Bridge" is called the Shyok River, its northern upstream flow from India's Burtsa Patrol Base is called the Burtsa Nala and its N S flowing tributary above Burtsa Patrol Base is called Depsang Nala. The Burtsa Nala originates in and flows E W within the China held India claimed D shaped Depsang Bulge (Burtsa Bulge) collecting several small streams within the bulge (the entire Depsang Bulge lies immediate east of "DSDBO Road" and within the Depsang Bulge India controls the area till Y junction), from the Indian Military Camp at Y junction it flows NW SW to Burtsa Patrol Base where it confluences with Depsang Nala and turns south flowing along "DSDBO Road" via Burtsa Yogma (confluence with Jiwan Nala) & Murgo (confluence with Murgo Nala) to its confluence with Shyok River at CCR Bridge. From Y junction confluence, Reki Nala flows from North and provide access to China held part of Aksai Chin and a decond stream flowing south from Y junction provides access to the origin of Jiwan Nala via a pass. The region comprising the valley of Shyok and Nubra Rivers is known as Nubra. The Karakoram Range in Ladakh is not as mighty as in Baltistan. The massifs to the north and east of the Nubra Siachen valley include the Apsarasas group (highest point 7245 m), the Rimo group (highest point 7385 m) and the Teram Kangri group (highest point 7464 m), together with Mamostong Kangri (7526 m) and Singhi Kangri (7202 m.) North of the Karakoram lie the Kun Lun Mountains. Thus, between Leh and eastern Central Asia, there is a triple barrier: the Ladakh Range, the Karakoram range, and the Kun Lun. Nevertheless, a major trade route was established between Leh and Yarkand. Shyok River's tributaries are:
Chip Chap River: Originates in Karakoram range by collecting streams north & east of Tianwendian in China held part of Aksai Chin. Joins Shyok river near Darbuk–Shyok–DBO Road (DS DBO Road/DSDBO Road). Its tributaries are:
Lungnak Lungpa Stream: flows northeast to southwest and joins north bank of Chip Chap River near LAC. DBO Stream or Chapo Chu: stream passing by Daulat Beg Oldi (DBO) joins Chip Chap River in the Indian controlled area of Depsang Plains. Galwan River: originates near Samzungling campsite on eastern side of Karakoram range in China held disputed territory and flows west to join the Shyok River in India held area 102 km south of DBO. Galwan River valley is location of bloody 2020–2021 China–India skirmishes. Chang Chenmo River: originates near Lanak La in China held India claimed area of Aksai Chin. Its tributary Kugrang River is held by India, while Kugrang's tributary to east of Kugran the Changlung river is held by China & claimed by India. The Gogra, held by India, is a pasture & confluence of Kugrang & Changlung Rivers. Hot Springs (also called Kyam or Kayam) is confluence of Kugrang with Chang Chenmo River. Gogra in Kugran Valley thus forms a key link, connecting the Kugrang valley, Changlung valley and Chang Chenmo. Kugrang River flows from northwest to southeast within territory held by India, receiving the Changlung River tributary at Gogra and then continuing further south to fall into Chang Chenmo River near Hot Springs. Changlung River, flows from north to southwest in China held disputed territory, then ends into Kugrang River near the Gogra pasture held by India. Durbuk Stream: flows east to west from Tangtse to confluence with Shyok River near Shyok village. Upstream at Tangtse, two following streams join to form the Durbuk Stream. These streams originate at Pangong Tso and western side of Chushul Heights respectively. Pangong Stream: flows east to west from Pangong Tso, via Muglib, to Tangtse where it joins another stream from western side of Chushul heights and forms Durbuk Stream. Chushul Western Stream: flows east to west from Chushul heights to confluence with Pangong Stream at Tangtse to forms Durbuk Stream. Nubra River: runs from Siachen Glacier near Siachen Base Camp, via Panamik & Sasoma (starting point of Sasoma–Saser La Road to DBO in Depsang Plains), to its confluence with Shyok River near Diskit. Although, geographically the area between Diskit to Chalunka is not in Nubra River Valley as it is part of Shyok River itself, culturally it is considered part of the Nubra River Valley as they follow Buddhism. Chalunka to Turtuk (also see Battle of Turtuk) in India and beyond to Khaplu in PoK is called Chorbat Valley which is inhabited by the Balti speaking Shia Muslims. Chorbat Valley: from Chalunka (west of Diskit) to Khaplu in PoK is inhabited by Balti speaking Shia Muslims. Zanskar River: 3 main tributaries are the Markha north of Padum, Stod (Doda) west of Padum, and the Lungnak (Tsarap Lingti) east of Padum. Zanskar suffers heavy snowfall, and the Pensi La which connects Stod River valley with Suru River valley opens only in June and is blocked again in mid October. The entire valley is virtually treeless. Markha River: tributary of Zanskar River flows Hankar in east to Chilling in west and joins Zanskar River few kilometer south of Nimoo near Chilling & Skyu on Nimmu–Padum–Darcha road (NPDR). Marka River forms the western side of northern boundary of Zanskar range. Stod River: (Doda River): west of Padum, Stod originates from Drang drung glacier of Pensi La and flows northwest to southeast through a broad open valley towards confluence with Lungnak River just east of Padum. Lungnak River: flows east to west from Ladakh Himachal Tibet tri junction to Padum. Its main tributaries are Tsarap River & Lingti River. Lingti River: Lingti River and another tributary (name ?) confluence with Lungnak River just north of Bara lacha la, after which Lungnak River flows past Phugtal Monastery. Kurgiak Cho (Kargyak River): descends from Shingo la near Himachal Ladakh J&K tri junction, flows south to northeast to confluences with Lungnak River near Gombo Rangjun (Gonbo Rangjon). Tsarap River: Lies north of Lungnak River & Kargyak River, west of "Leh Manali Highway", and east and north of Padum. It flows east to west till Tsarap River is Lungnak River's one of the main tributaries. Aryan Valley near Batalik: smaller Valley in India on LOC as part of Indus River where Indus enters Pakistan held area. It has 5 villages & their hamlets in India, i. e. Dah, Hanu & Chulichan in Leh district, and Garkon and Darchik in Kargil district. Suru River: Pensi La (4400 metres) near Rangdum Monastery connects the Suru Valley in north with Stod River valley and Padum in Zanskar Valley in south. The Suru River originates from area northwest of Padum and flow past Sankoo southwest to northeast to Kargil, after receiving the combined waters of the Dras and Shingo Rivers a short distance north of Kargil it confluences with the Indus at Marol in Baltistan in PoK. Saru River forms the western boundary of the Zanskar range. Although Rangdum Monastery & Zulidok villages, bith northeast of Pensi La, are in Suru River Valley, culturally they are considered part of Zanskar Valley (Stod Valley). Suru Valley is also the destination of the nomadic Bakarwal herdsmen who trek up every summer from the Jammu region. Sankoo Stream: flows east to west from Itchu via Sangroh to join Suru River at Sankoo. Dras River: a downstream tributary of Suru River which confluences at Kaksar (Kakshar, west of Kargil town) in India near LAC. Shingo River: tributary of Dras River. Originates and flows through PoK Gilgit Baltistan and enters Kargil district in India where it joins the Dras River.