Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Степан II Твртко (; 1443 жылы қарашада қайтыс болды), Твртко Тврткович (Твртко Твртковић) деп те белгілі, Котроманич әулетінің мүшесі болды. Ол 1404 жылдан 1409 жылға дейін және 1420 жылдан қайтыс болғанға дейін Боснияның патшасы болды. II Твертко - патша I Твертконың ұлы. Оның билігі босниялық тарихтың аса қиын кезеңінде өтті. Ол алғаш рет патшалықтың жетекші дворяндары Хрвое Вукич Хрватинич пен Сандалх Хранич Косачаның қолында, оның тәуелсіздікке қол жеткізген ағасы Остояның орнына, қуыршақ патша ретінде орнатылды. Бес жылдан кейін ол ақсүйектердің қолдауынан және сол арқылы патшалықтан айырылды. Ол Остояның екінші билігі кезінде саяси белсенділік танытпады, бірақ Остояның ұлы Стефанды биліктен шығарып, оның орнын басуға қол жеткізді. Твертконың екінші билігі түрік шабуылымен ерекшеленді, ол оны Осман империясының билігін қабылдауға мәжбүр етті және Остояның тағы бір ұлы Радивоймен билік үшін күресті. Твертко екі рет үйленген, бірақ баласыз қайтыс болған. Оның орнын өзінің таңдаған мұрагері, Радивойдың ағасы Томас бағындырды.
Stephen Tvrtko II (; died in November 1443), also known as Tvrtko Tvrtković (Твртко Твртковић), was a member of the House of Kotromanić who reigned as King of Bosnia from 1404 to 1409 and again from 1420 to his death. Tvrtko II was the son of King Tvrtko I. His reigns took place during a very turbulent part of Bosnian history. He was first installed as a puppet king by the kingdom's leading noblemen, Hrvoje Vukčić Hrvatinić and Sandalj Hranić Kosača, to replace his increasingly independent uncle Ostoja. Five years later, he lost the support of the nobility and thus the crown as well. He was hardly politically active during the second reign of Ostoja, but managed to depose and succeed Ostoja's son Stephen. Tvrtko's second reign was marked by repeated Turkish raids, which forced him to accept the Ottoman suzerainty, and the struggle for power with Radivoj, another son of Ostoja. Tvrtko was married twice, but died childless. He was succeeded by his chosen heir, Radivoj's brother Thomas.
Өмірбаян
II Твертко Боснияның алғашқы патшасы І Твертконың ұлы болды. Оның анасының жеке басы, сондықтан оның тууының заңдылығы да дау тудырады. Белгісіздік ортағасырлық Босниядағы күрделі діни жағдайдан да туындайды, онда заңды және заңсыз ұрпақты ажырату қиын болған. XVI ғасырдағы Рагусан тарихшысы Мавро Орбини Твартко Скуро (Твертко жазық) туралы жазған, ол Твертко I-нің нағашысынан, Боснияның Вукосава есімді асыл әйелінен туылған деп мәлімдеді және бұл көзқарас кейінгі жазушылармен түсінікті болды. XIX ғасырда Вьёкослав Клайч Твертко II анасы оның әкесі болгарлық Доротеяның әйелі болған деп айтқан. Клайч дәлел ретінде Твртко I-нің 1382 жылғы жарғысын келтірді, онда король королева Доротея мен Рагуза Республикасының үкіметіндегі аты аталмаған ұлын атады. Егер Твертко II осы жарғыда атасының аты аталған ұл болса, оның тууы 1375 жыл (Твертко I мен Доротея 1374 жылдың желтоқсанында үйленген) мен жарғы шығарылған күннің арасында орын алған болуы керек. 1391 жылы наурыз айында патша Твртко І күтпеген жерден қайтыс болды. Патшалық кеңесі елдің ең көрнекті ақсүйектерінен тұратын, оның арғы атасы ретінде оның қарт туысы Дәбишаны, сол кезде тым жас болған марқұмның ұлын емес, таңдады. 1395 жылы Дәбиша қайтыс болғаннан кейін, ақсүйектер оның жесірі Еленаны сайлады. Үш жылдан кейін олар оны Остояның пайдасына құлатты. Остояның алдыңғы патшалармен және Твертко II-мен нақты қарым-қатынасы дау-дамайға ұшырады, көптеген тарихшылар оның Твертко I-нің заңсыз ұлы екенін болжайды. Дегенмен, Доминик Мандич, Дабиша мен Остояның екеуі де Твертко I-ді жарғыларда өздерінің ағалары деп сипаттағанын көрсетті. Бұл кезеңде Твертко II өмірінің деректері сақталмаған.
Tvrtko II was the son of Tvrtko I, the first King of Bosnia. The identity of his mother, and thus the legitimacy of his birth, is disputed. The uncertainty also stems from the complex religious situation in medieval Bosnia, where it was often hard to discern between legitimate and illegitimate offspring. The 16th century Ragusan historian Mavro Orbini, writing of Tuartco Scuro (Tvrtko the Plain), claimed that he was born to Tvrtko I's concubine, a Bosnian noblewoman named Vukosava, and this view was taken for granted by subsequent writers. In the 19th century, Vjekoslav Klaić argued that Tvrtko II's mother was his father's wife, Dorothea of Bulgaria. Klaić cited as evidence Tvrtko I's charter of 1382, in which the King mentioned Queen Dorothea and an unnamed son to the government of the Republic of Ragusa. If Tvrtko II is the son his father mentioned in this charter, his birth would have had to have taken place between 1375 (Tvrtko I and Dorothea having married in December 1374) and the date the charter was issued. King Tvrtko I died unexpectedly in March 1391, shortly after Queen Dorothea. The Council of the Kingdom, composed of the country's most prominent noblemen, elected his elderly relative, Dabiša, as his successor, rather than the deceased King's son, who was too young at the time. Upon Dabiša's death in 1395, the noblemen elected his widow, Helen. Three years later, they ousted her in favour of Ostoja. Ostoja's exact relationship with the preceding kings and Tvrtko II has been a matter of dispute, with many historians assuming that he was an illegitimate son of Tvrtko I. Dominik Mandić, however, showed that both Dabiša and Ostoja described Tvrtko I in charters as their brother. No records of Tvrtko II's life during this period survive.
Бірінші билік
Патша Остоя өзінің тәуелсіздігін нығайтуға тырысып, ақсүйектерді өзінен алшақтатты. 1404 жылдың наурыз айында ол өзінің ең күшті вассалдары Хрвое Вукич Хрватинич пен Сандалх Хранич Косачамен қақтығысты. Сәуір айының соңында немесе мамыр айының басында Миледе станак шақырылды, онда дворяндар Остояны құлатты, ол Венгрия патшасы Люксембургтің Сигизмундтың сотына қашты. Мамыр айының соңында Остояның мұрагері сайлау үшін жаңа станак өткізілді. Рагусан билігі Хрвояны немесе басқаша айтқанда, қуғын-сүргінге түскен дворян Павел Радишичті келесі патша ретінде ұсынды. Күтпеген жерден, станак бұрынғы патшалық сайлауда мүлдем назардан тыс қалған Твертко II сайлауымен аяқталды. Оның билікке келуін кім ұсынғаны белгісіз, бірақ ол Хрвое мен Сандалжға борышты болуы керек. Бұл таңдауға Твертко II-нің ата-анасы, сондай-ақ ол дворяндықтың дербестігіне кедергі келтірмейді деген үміт көмектескен. Маусым айында Твертконың жақтастары венгр әскерін жеңіп, Остояның таққа ие болуына жол бермеді, бірақ Бобовацтың бас патшалық резиденциясы мен Уссораның Сребреник қаласы тұтқындалып, Остояға қайтарылды. Барлық ірі босниялық асыл отбасылар Твертке адал болып қалды, ал Остоя - Сигизмундтың қуыршағы, оның аумағы Бобовацтан аз ғана артық болды. Алайда қамалға Тверьконың қолы жетпеген тәж салынған. Олардың ниетіне сай, Твертко II-нің алғашқы билігі Сандалж пен Хрвойдің бүкіл патшалықтағы абсолютті үстемдігімен ерекшеленді. Твертко Хрвоеге дауларды шешуге және оның атынан бұйрықтар шығаруға уәкілеттік берді, ал бір уақыт бойы ол қоян-қолтық патша ретінде Сана өзенінің маңындағы Хрвое жерінде сотын жүргізді. Патшаның 1405 жылы Хрвоеге Боснияның ең табысты кен қалашығы Сребреницаны беруден басқа жолы болмаған шығар, содан кейін ол патшалық иелікке ешқашан қайтып келмеді. Ал Сандалж Остояның сүйіктілері Санковичтер отбасына тиесілі жерді иеленуге мүмкіндік алды, осылайша Косачалар патшалықтың оңтүстік бөлігіндегі ең ірі жер иелері болды. Хрвое Неаполь патшасы Ладиславтың Венгрия тағына дәулетіне қолдау көрсетуге итермелеген кезде, Твертко Зигизмундтің жағында тағы да тікен болды. Остоя мен Твертко II арасындағы босниялық тәж үшін күрес Сигизмунд пен Ладиславтың жақтастары арасындағы әлдеқайда кең азаматтық соғыстың бір кезеңін білдіреді. Конавли мен Поморьеге қатысты Венеция мен Рагуза теңіз республикаларымен бірнеше кішігірім даулардан кейін Твертко екі мемлекеттің де заңды патшасы ретінде танылды. 1406 жылы Остоя Боснияда қалған аз қолдауды жоғалтып алды, ал ақсүйектер бір ауыздан Тверткоға жақтады, бірақ бұрынғы патшаның елде қалу шешімі Твертконы алаңдата берді. Рагусандар Твертко II билігінің басталуын "Солпаннан бері" болған кез келген жағдайдан гөрі дүрбелеңді деп сипаттады, бірақ ол көп ұзамай елін біріктіруге қол жеткізді.
King Ostoja alienated the nobility by attempting to assert his independence from them. In March 1404, he fell out with his most powerful vassals, Hrvoje Vukčić Hrvatinić and Sandalj Hranić Kosača. At the end of April or the beginning of May, a stanak in Mile was convoked in which the nobility deposed Ostoja, who fled to the court of the Hungarian king, Sigismund of Luxembourg. A new stanak was held to elect Ostoja's successor at the end of May. Ragusan authorities proposed Hrvoje or, alternatively, the exiled nobleman Pavle Radišić as the next king. Unexpectedly, the stanak concluded with the election of Tvrtko II, who had been completely ignored in the previous royal elections. It is not known who advocated his accession, but he must have owed it to Hrvoje and Sandalj. The choice was likely helped by Tvrtko II's parentage, as well as the expectance that he would not hinder the nobility's autonomy. In June, Tvrtko's supporters defeated a Hungarian army and thus prevented Ostoja from reclaiming the crown, but the chief royal residence of Bobovac and the Usoran town of Srebrenik were captured and restored to Ostoja. All major Bosnian noble families remained loyal to Tvrtko, while Ostoja functioned as Sigismund's puppet whose territory included little more than Bobovac. The fortress, however, housed the crown, which Tvrtko was not able to reach. Much like they intended, Tvrtko II's first reign was marked by an absolute domination of Sandalj and Hrvoje over the entire kingdom. Tvrtko authorized Hrvoje to settle disputes and issue orders in his name, and for a while, as a puppet king, he had his court in Hrvoje's land near the river Sana. The King probably had no choice but to grant to Hrvoje Bosnia's most lucrative mining town, Srebrenica, in 1405, after which it never returned to royal domain. Sandalj, on the other hand, seized the opportunity to take over the land that belonged to Ostoja's favourites, the Sanković family, thus making the Kosačas the greatest landowners in the southern part of the kingdom. When Hrvoje induced him to support King Ladislaus of Naples' claim to the Hungarian throne, Tvrtko became even more of a thorn in Sigismund's side. The struggle between Ostoja and Tvrtko II for the Bosnian crown thus represents a phase of a much broader civil war between the supporters of Sigismund and Ladislaus. Following a few minor disputes with the maritime republics of Venice and Ragusa over Konavli and Pomorje, Tvrtko gained recognition as legitimate king from both states. By 1406, Ostoja was losing what little support he had left in Bosnia, with the nobility now unanimously favouring Tvrtko, but the former king's decision to remain in the country continued to trouble Tvrtko. Ragusans described the beginning of Tvrtko II's reign as more tumultuous than anything "since the Flood", but he soon succeeded in uniting the country by bringing together his feuding vassals.
Төмендеу
Венгрияның Боснияға жыл сайын шабуыл жасауы Твертконың өмірін "толықтай қиындыққа" айналдырды. 1408 жылдың қыркүйегінде Сигизмунд Твертко әскерлеріне қарсы шешуші жеңіске қол жеткізген кезде қақтығыс аяқталды: 170 кіші дворян тұтқындалып, Доборда өлтірілді. Твертко да тұтқындалды деп айтылады, бірақ бұл шындыққа сәйкес келмейді, өйткені ол 1409 жылдың ақпан айында Рагузадан әдеттегі алым-салық талап етті. Жаулық қарашаның соңына дейін жалғасты, Твертко өзінің асыл адамдарымен бірге оңтүстікке қарай шегініп, венгрлік шабуылдарға қарсы тұрды, бұл Остояға Орталық Боснияны қайтадан бақылауға алуға мүмкіндік берді. 1409 жылдың қаңтарында король Ладиславтың Далмациядағы құқықтарын Венецияға сату ниеті туралы хабары Хрвоеге жетті, оған Ладиславтың атынан губернатор ретінде жерді беруге уәде берілді. Хрвояның Ладиславты Зигизмундке қарсы қолдауға себебі болмады және соңғысымен, соңынан босниялық дворяндардың көпшілігімен татуласты. Твертко мен Сандал Ладиславоның лагерінде қалды, бұл азаматтық соғысқа әкелді. Остоя таққа қайта оралуға тырысу мүмкіндігіне ие болды, бірақ Зигизмунд та "Твертко І салтанатты түрде" Боснияның патшасы болып тағайындалуға ниетті болды. 1394 жылы Русагпен жасаған келісімінен алынған Сигизмундтың Боснияға деген талабын Хрвое мойындады, ал Сандалж Остояға өтті. Твертко 1409 жылдың ортасына дейін тақта отырды, содан кейін Остоя билік құрды. Зигизмундтің талаптары ұстауға болмайтын болды, бірақ босниялықтар оның Остояға иелігін мойындады; тек Твертко ғана Венгрия короліне бағынудан бас тартты. Ол мажар әскерлерінің тұтқындауынан құтылып, солтүстік Захлумияның тауларына қашып кеткен көрінеді. Желтоқсан айында Рагусанның лауазымды адамдары оған және оның әйеліне (ол туралы ештеңе белгісіз) оның Кириллден Сент-Димитриус табысы туралы өтінішіне жауап ретінде хат жазды; ол кезде ол әлі Боснияда тұратын. Содан кейін Твертко көпшілік назарына түспей, бірнеше жыл бойы босниялық істерге қатыспады. Ол 1414 жылы Рагуза республикасына жақын жерде, Остояның әйелі Кужаваның ағасы Павел Раденовичтің жерінде өмір сүргендігі белгілі. Тағы бір ықтималдық - ол Османлы түркілеріне бас сауғалап қайтты. 1413 жылдың басында Хрвое Сандалдың жерлерін талан-таражға салып, Зигмундтың ашуын туғызды. Олардың қарым-қатынасы Хрвое түріктерге көмек сұрауға мәжбүр болғанша нашарлады. 1414 жылы мамыр айында босниялықтарға түрік әскерлері шабуыл жасап, қорқыныш туғызды. Түрікпен одақтасуы олардың Зигизмундке деген өзара жауыздығынан болуы мүмкін. Павле Раденович Твертконың жағында екенін бірден мәлімдеді, бірақ басқа бірде-бір ірі дворян оның үлгісіне еліктеген жоқ, тіпті Хрвое де. Рагуза екі адаммен де жылы қарым-қатынас орнатуға тырысты, түріктерден қорқып, Твертконы патша деп атады, бірақ Остожаны "заңды патша" деп атады. Келесі шайқастарда түріктер Сигизмундты елдегі ең үлкен сыртқы ықпал ретінде алмастырды, бірақ Твертконы таққа қайтару ниеті жоқ екенін дәлелдеді. Бұл мақсатқа жету үшін Павленің қолдауы жеткіліксіз болды. Түріктердің Боснияға, кейде өзінің Хорватия мен Далмация аймақтарына шабуыл жасауымен, Зигизмунд іс-қимылға кірісіп, әскерін жұмылдыруға шешім қабылдады. Твертко түрік жеңісіне үміттенсе, Остоя мажарлардың жеңісі оны түрік шабуылшыларынан құтқарып, өзінің бәсекелесінен және амбициялық магнаттарынан қорғайды деп күтті. 1415 жылдың тамызында Добой шайқасында Зигизмунд әскері күйретті. Алайда түріктер Остояны заңды патша деп таныды. Твертко өз жерін жоғалтты, ал біріккен босниялықтар алғаш рет Венгриядан Осман империясына адалдықтарын ауыстырды. Павле Раденович Твертконы қолдағаны үшін жаза ретінде өлтірілгеннен кейін, соңғысы қайтадан назардан тыс қалды. Остояның жағдайы Паульдің ұлдарымен татуласып, келесі жылы Хрвое қайтыс болғаннан кейін одан да күшейе түсті.
Hungarian attacks on Bosnia took place annually, making Tvrtko's life "a constant hassle". The conflict culminated in September 1408, when Sigismund achieved a decisive victory over Tvrtko's troops: 170 minor noblemen were captured and killed in Dobor – tossed over the city walls. Tvrtko is said to have been captured as well, but this does not appear to be true, as he demanded the customary tribute from the Ragusans in February 1409. The hostilities continued until the end of November, with Tvrtko retreating southwards with his noblemen and resisting Hungarian attacks, which enabled Ostoja to reestablish control over Central Bosnia. By January 1409, the news of King Ladislaus' intention to sell his rights to Dalmatia to Venice had reached Hrvoje, who had been promised the land as governor in Ladislaus' name. Hrvoje no longer had reason to support Ladislaus against Sigismund and made peace with the latter, followed by most Bosnian noblemen. Tvrtko and Sandalj remained in Ladislaus' camp, which led to a civil war. Ostoja seized the opportunity to try to reclaim the throne, but Sigismund too intended to have himself crowned King of Bosnia "in the solemn manner of Tvrtko I". Sigismund's claim to Bosnia, derived from his agreement with the Rusag in 1394, was recognized by Hrvoje, while Sandalj crossed over to Ostoja. Tvrtko remained on the throne until mid 1409, when Ostoja prevailed. Sigismund's claim became untenable, but Bosnians acknowledged his overlordship over Ostoja; only Tvrtko refused to submit to the King of Hungary. He appears to have evaded capture by Hungarian troops by fleeing to the mountains of northern Zachlumia. In December Ragusan officials wrote letters to him and his wife (of whom nothing is known) in response to his request of Saint Demetrius income; at the time he still resided in Bosnia. After that Tvrtko faded into obscurity and had no part in Bosnian affairs for several years. He is known to have lived in 1414 near the Republic of Ragusa, on lands belonging to Pavle Radenović, the brother of Ostoja's wife Kujava. Another possibility is that he sought shelter with the Ottoman Turks. In early 1413, Hrvoje angered Sigismund by plundering Sandalj's lands. Their relationship deteriorated to the point when Hrvoje found it necessary to turn to the Turks for help. First Turkish troops brought terror to Bosnia in May 1414; in August they also brought the deposed monarch, Tvrtko, and set him up as anti king. His alliance with the Turks may be due to their mutual hostility towards Sigismund. Pavle Radenović immediately declared for Tvrtko, but no other major nobleman appears to have followed his example – not even Hrvoje. Ragusa tried to maintain cordial relations with both men, calling Tvrtko king out of fear of the Turks but addressing Ostoja as the "rightful king". In the following skirmishes the Turks replaced Sigismund as the greatest external influence in the country, but proved to have no intention to actually restore Tvrtko on the throne. Pavle's support was not enough to achieve this goal. With Turkish raids against Bosnia and at times against his own regions of Croatia and Dalmatia continuing, Sigismund decided to take action and mobilize his army. While Tvrtko hoped for a Turkish victory, Ostoja expected that a Hungarian triumph would rid him of Turkish raiders and secure his position against both his rival and his ambitious magnates. The Battle of Doboj in August 1415 saw the disastrous defeat of Sigismund's army. Contrary to expectations, however, the Turks recognized Ostoja as legitimate king. Tvrtko lost his ground, while the united Bosnians for the first time shifted their allegiance from Hungary to the Ottomans. After Pavle Radenović was assassinated in retribution for his support of Tvrtko, the latter again disappeared from spotlight. Ostoja's position became even stronger when he made peace with Pavle's sons and with Hrvoje's death the following year.
Екінші билік
Остоя 1418 жылдың қыркүйек айында қайтыс болды. Твертконың билікті өз қолынан алуы күтіліп отырғанына қарамастан, Остояның ұлы Стефан патша болып сайланды. 1420 жылдың басында түрік әскері патшалыққа шабуыл жасағанда, Твертко тағы да оларға қосылып, өзін патшаға қарсы патша етіп орнатты. Сандалл оны бірден жақтады. Осман әскерінен қорқып, Сандалдың үлгісіне көп ұзамай басқа ақсүйектер де ілесіп кетті. Маусым айында Твертко штанак шақырды, ал Рагуза оны патша деп таныды. Оған Високодағы барлық ақсүйектер, соның ішінде воевода Вукмир, мэр Драгиша, князь Юрай Войсалич, князь Прибич, князь Радич Радоевич, князь Батич Миркович, князь Юрай Драгичевич, князь Петар Клешич, воевода Ивко және воевода Павао Юревич қолдау көрсетті. Жылдың соңында Твертко Стефанды толығымен құлатты, ал ол 1421 жылдың жазына дейін өз талабын алға жылжыта берді. Көп ұзамай қайтыс болған. Ішкі қиындықтар Османлыларды өз әскерлерін Босниядан шығаруға мәжбүр етті, бұл Твертке патшалықтағы ұстанымын нығайтуға және оның экономикасын қалпына келтіруге мүмкіндік берді. Твертконың екінші рет билікке келуін 1421 жылдың тамызында станак кезінде жаңадан таққа отырғызу арқылы заңдыландыру керек болды. Ресми инвиститурадан кейін ол ақыры өзінің алдыңғыларының жарғыларын және Рагусан саудагерлеріне берілген артықшылықтарды растады. Твертконың екінші билігі патша өкілеттігін қалпына келтіру және патшаның Боснияның феодалдық билеушілері арасындағы беделін қалпына келтіру туралы тез шешім қабылдауымен ерекшеленді. Хрвое мен Павлдың жоғалуымен және Сандалдың Павлдың ұлдарымен қақтығысымен айналысқан Твертко патшалық аумақты едәуір кеңейте алды. Сондай-ақ, Степан патшаның өлімі оның қызықты анасы, Куява патшайымнан туындаған қауіпті біршама жойды. Османдықтар келесі бес жылда Твертконың үкіметінде араласуға аз уақыт тапты, оған патшалықтың экономикасын нығайтуға уақыт берді, кен орындары өнімділігінің биіктігіне жетіп, шетелдік саудагерлердің саны едәуір өсті. 1422 жылы Твертко 1422 жылдың желтоқсанында Венеция Республикасымен пайдалы сауда шартына қол қойды және Далматиядағы Зигизмундке қарсы бірлескен әскери іс-қимыл жоспарларын талқылады. Алайда ол Боснияның венециандық биліктегі далматин қалаларына деген талабынан бас тартуға мәжбүр болды. Оның Пётр Пагскийдің, Сплит архиепискобының араласқандығы арқылы Венеция Малатеста отбасынан лайықты католик келінін табуға тырысуы уәде берді, бірақ ешқашан жүзеге аспады. Твертконың Венециямен байланысы Рагузаны ғана емес, түрктерді де мазалады; біріншісі саудадағы монополиясын жоғалтып алса, екіншісімен нашар қарым-қатынас Албания мен Зета туралы аумақтық даудың нәтижесі болды. Түріктер 1424 жылдың көктемінде Боснияға шабуыл жасады, бұл Твертке Венециямен тығыз қарым-қатынасқа жол берілмейтінін түсіндіру үшін жеткілікті болды. Твертко Венеция оған түріктерге қарсы көмек көрсете алмайтынын түсінді, сондықтан олардың одағын баяу бұзды. Твертконың Венециямен қарым-қатынасының суынуы Рагусаға ыңғайлы болса да, тағы бір оқиға қала мемлекеті мен патшаның тағы біраз уақыт достық қарым-қатынаста болмайтындығына кепілдік берді. 1424 жылы Твертконың туысы Вук Банич Твертконың әпкесі, Кужава патшайымның көмегімен тақты басып алуға тырысты. Рагузаның билік басындағы отбасы мүшелеріне саяси баспана беру дәстүрі ұзақ уақыттан бері қалыптасқан және ол Vuk баспана іздеген кезде оны қабылдамады. Сол жылы түріктер көршілес Сербияға шабуыл жасағанда, Твертко 1411 жылы Сигизмунд басып алған Сребреницаны қайтарып алуға шешім қабылдады. Жергілікті Рагусан саудагерлері сербтерге көмектесті, бірақ жоба сәтсіз аяқталды; Стефанның жеңіске жеткен әскерлері түріктер өздерінің жерінен кетіп қалған кезде Твертконың патшалығын тонауға кірісті.
Ostoja died in September 1418. Despite expectations that Tvrtko would take over, Ostoja's son Stephen was elected king. When the Turks broke into the kingdom in early 1420, Tvrtko once again accompanied them and installed himself as anti king. Sandalj immediately declared for him. Fearing the Ottomans, Sandalj's example was soon followed by other noblemen. In June Tvrtko convoked a stanak, and Ragusa recognized him as king. He had support of almost all nobility in Visoko, including voivod Vukmir, mayor Dragiša, knez Juraj Vojsalić, knez Pribić, knez Radič Radojević, knez Batić Mirković, knez Juraj Dragičević, knez Petar Klešić, voivod Ivko, and voivod Pavao Jurjević. By the end of the year Tvrtko had completely ousted Stephen, who continued to advance his claim until the summer of 1421. He appears to have died soon after. The internal troubles forced the Ottomans to withdraw their troops from Bosnia, which enabled Tvrtko to strengthen his hold on the kingdom and for its economy to recover. Tvrtko's second accession had to be legitimized with a new coronation, which took place during a stanak in August 1421. After the formal investiture he finally confirmed his predecessors' charters and privileges granted to Ragusan merchants. Tvrtko's second reign was marked by his quick resolution to restore royal authority and the king's pre eminence among Bosnia's feudal rulers. With Hrvoje and Pavle gone, and Sandalj preoccupied by conflict with Pavle's sons, Tvrtko was able to significantly expand the royal domain. The convenient death of King Stephen also somewhat neutralized the threat posed by his intriguing mother, Queen Kujava. The Ottomans found little time to interfere with Tvrtko's government in the following five years, giving him time to strengthen the kingdom's economy, with mines reaching the height of their productivity and the number of foreign merchants considerably increasing. In 1422 Tvrtko signed a beneficial trade treaty with the Republic of Venice in December 1422, and discussed a range of plans for joint military action against Sigismund in Dalmatia. He was obliged, however to renounce the Bosnian claim to Dalmatian cities under Venetian rule. His attempts to find a suitable Catholic bride from the Venetian Malatesta family through the mediation of Peter of Pag, Archbishop of Split, were promising, but never materialized. Tvrtko's association with Venice bothered not only Ragusa, but also the Turks; the former resented losing their monopoly on trade, while the latter's poor relationship with Venice was the result of territorial dispute over Albania and Zeta. The Turks proceeded to raid Bosnia in the spring of 1424, just enough to make it clear to Tvrtko that close relations with Venice would not be tolerated. Tvrtko understood that Venice would not be able to provide him with help against the Turks, and thus slowly dismantled their alliance. Although the cooling of Tvrtko's relations with Venice suited Ragusa, another incident guaranteed that the city state and the King would not be on friendly terms for some more time. In 1424, a kinsman of Tvrtko named Vuk Banić unsuccessfully attempted to usurp the throne with the help of Tvrtko's aunt, Queen Kujava, who wished to avenge her son's deposition. Ragusa had a long standing tradition of granting political asylum to members of ruling families, and did not fail to accommodate Vuk when he sought sanctuary. The same year, while the Turks were raiding the neighbouring Despotate of Serbia, Tvrtko decided to reclaim Srebrenica, which had been seized by Sigismund in 1411 and granted to his ally, the Serbian ruler Stefan Lazarević. The local Ragusan merchants assisted the Serbs, and the project failed; Stefan's victorious troops went on to plunder Tvrtko's realm when the Turks retreated from their land.
Венгриялық одақ
1425 жылы Твертко түрік шабуылдары кезінде оған күшті одақтас қажет екенін түсінді. Венециямен байланысын жақсарта алмайтынын білген ол Венгриямен қарым-қатынасты жақсартуға шешім қабылдады, нәтижесінде сол жылы немесе келесі жылы келісім жасалды. Османдықтар қатты шабуыл жасап, Твертконы олардың билігін қабылдауға және жыл сайынғы алым-салық төлеуге мәжбүр етті. 1426 жылы түрік әскері кетіп, ол Венгриямен одақ құруға одан да асығады. Твертконың қолайсыз жағдайы Зигизмундке оның қайын атасы Герман II Цельскийді баласыз патшаның мұрагері ретінде тануды талап етуге мүмкіндік берді. Герман Твертконың әпкесі Екатеринаның ұлы болды, бірақ ең алдымен ол венгр графы болды, оның патшалығы босниялық дворяндарға өте жағымсыз болды. Вук Банич қайтадан өзін жалған кейіпкер ретінде таныстырды, ал Твертко жағдайдың өзіне қарсы өзгеріп жатқанын түсінді. Ол 1427 жылдың күзінде Германды өзінің мұрагері ретінде мойындап қана қоймай, сонымен қатар мажарлық некеге келіссөздер жүргізу арқылы мажарлықпен одақты одан әрі күшейтуге шешім қабылдады. Таңдалған қалыңдық - Дороти Гарай, Усора банінің қызы. Сандалж пен Златоносовичтер отбасы 1428 жылы үйлену тойынан бас тартып, қарсылық білдірді. Твертко ақырында Сандалжмен татуласты, бірақ Златоносовичтерге қарсы әрекет жасап, олардың жерлерін тәркіледі. Вук Твертке Радивой сияқты қауіп төндірмеген, ол көптен бері қайтыс болған Остояның заңсыз ұлы. 1432 жылы Стефан Лазаревичтің мұрагері Джурадж, Сандалж және Османдықтар Радивойға таққа дәулет қоюға және елдің көп бөлігін басқаруға көмектесті. Твертконың жалғыз маңызды қолдауы Хрвое немересі және мұрагері Юрай Войсаличтен келді, сондықтан ол тек орталық және солтүстік-батыс Боснияны ұстап қалды. Твертко Високоға қайтты, бірақ көп ұзамай Сандалдың Радивой ісіне қолдау көрсету үшін тым ауырғандығын анықтады. Джурад Бранкович, Твертко Златоносовичтерден тартып алған жерлерді аннексиялауға қанағаттанғандықтан, Радиожға деген қызығушылығын жоғалтты. Алайда Осман империясы Радивойдың талабын орындап, 1434 жылы Бобовацты оның атынан иеленді. Көп жылдар бойы көмек сұрап жалбарынғаннан кейін, Твертко 1434 жылдың ортасында босниялықтардың босниялықтарға шабуыл жасағанын көрді. Олар оған Яйце, Ходиджед, Бочач және Комотин қалмағын қайтарып берді, бірақ олар кері қайтқаннан кейін ол бәрін жоғалтты. Шын мәнінде, ол өзі 1435 жылы Будадағы соттың жанында тұрғандығы белгілі болғандықтан, Венгрияға қайтып бара жатқан әскерлерімен бірге кеткен көрінеді. Радивой сол жылы Османдықтардың қолдауынан айырылғаннан кейін қауіп төндірмейтін болды, ал Сандалдың өлімі Твертке Сандалдың немересі және мұрагері Стьепан Вукчич Косача түрінде жаңа және өмірлік бас көтергіш вассал ұсынды.
In 1425, Tvrtko realized that he needed a strong ally in the event of further Turkish attacks. Aware that he could not count on Venice, he decided to improve relations with Hungary, which resulted in a treaty the same or the following year. The Ottomans responded with severe attacks that forced Tvrtko to accept their suzerainty and to agree to paying an annual tribute. The Turks departed in 1426, and he became even more desperate to form an alliance with Hungary. Tvrtko's unfavourable position enabled Sigismund to demand the recognition of the latter's father in law, Hermann II of Celje, as heir presumptive to the childless king. Hermann was the son of Tvrtko's aunt Catherine, but was first and foremost a Hungarian count whose kingship was very undesirable to Bosnian nobility. Vuk Banić again presented himself as pretender, and Tvrtko realized that the tide was turning against him. He decided to push the alliance with Hungarian even further, not only recognizing Hermann as his heir presumptive in the fall of 1427, but also negotiating a Hungarian marriage. The chosen bride was Dorothy Garai, daughter of the Ban of Usora. Sandalj and the Zlatonosović family voiced their opposition by shunning the wedding festivities in 1428. Tvrtko eventually reconciled with Sandalj, but took action against the Zlatonosovićs and confiscated their land. Vuk never posed as much threat to Tvrtko as would Radivoj, the elder illegitimate son of the long deceased Ostoja. In 1432, Stefan Lazarević's successor Đurađ, Sandalj and the Ottomans helped Radivoj lay claim to the throne and take control of much of the country. Tvrtko's only noteworthy support came from Hrvoje's nephew and successor, Juraj Vojsalić, and he thus managed to retain only the central and northwestern Bosnia. Tvrtko retreated to Visoko, but soon found that Sandalj had become too ill to support Radivoj's cause. Đurađ Branković, satisfied with annexing the lands Tvrtko had confiscated from the Zlatonosović family, also lost interest in Radivoj. The Ottomans, however, pursued Radivoj's claim and took possession of Bobovac in his name in 1434. After years of pleading for their help, Tvrtko finally saw Hungarians march into Bosnia in mid 1434. They recovered for him Jajce, Hodidjed, Bočac and the Komotin Castle, but he lost it all as soon as they retreated. In fact, he himself appears to have left with the troops on their way back to Hungary, as he is known to have resided at the court in Buda in 1435. Radivoj ceased being a threat when he lost the Ottoman support that year, while Sandalj's death presented Tvrtko with a new and more vital rebellious vassal in the form of Sandalj's nephew and successor, Stjepan Vukčić Kosača.
Кейінгі өмірі
Радивой өзін Твертко II билігінің қалған бөлігі үшін Боснияның патшасы деп атады. Оны түрік және Стьепан Вукчич Косача қолдады; егер олар қаласа, Твертконы оның пайдасына оңай құлатып тастай алар еді, бірақ олардың жалғыз мақсаты Боснияны өздерінің болашақ пайдасы үшін әлсірету және бөлу болды. 1443 жылы Степан Зетаның есебінен өз аумағын кеңейтуге тырысқан кезде, Твертко оның жоқтығын және Осман империясының Варна крест жорығымен алаңдаушылығын пайдаланып, өз жеріне шабуыл жасады, бірақ Степан оны қорғауға уақытында оралды. Твертко 1443 жылы қарашада баласыз қайтыс болды, оның орнын саяси белсенді емес және сол кезге дейін қарапайым емес туысы Томас, Радивойдың кіші інісі және Остояның заңсыз ұлы алмақшы. 1435 жылы Герман II Сельский қайтыс болды, ал оның мұрагерлері 1427 жылғы мұрагерлік келісімді жүзеге асыруға тырыспады. Мұрагерлік сәтті өткендіктен, Твертко Томастың билікке кіруін қамтамасыз ету үшін белсенді жұмыс істеді деп болжауға болады, мүмкін оның мұрасы жек көрінетін Радивойға өтпеуін қамтамасыз ету үшін. II Твертко Босния тағында I Тверткодан кейінгі монархтардың кез келгенінен ұзақ отырды. Ол патшалық абыройды қалпына келтіру және мемлекетті орталықтандыру үшін басқаларға қарағанда көбірек жұмыс істеді, Боснияның саясаты, экономикасы мен мәдениетінде күшті із қалдырды.
Radivoj styled himself as King of Bosnia for the remainder of Tvrtko II's reign. He was nominally supported by the Turks and by Stjepan Vukčić Kosača; they could have easily deposed Tvrtko in his favour if they wished, but it appears that their only goal was to weaken and divide Bosnia for their future benefit. While Stjepan was trying to expand his territory at the expense of Zeta in 1443, Tvrtko took advantage of his absence and the Ottoman concern with the Crusade of Varna to attack his land, but Stjepan returned in time to defend it. Tvrtko died childless in November 1443, having expressed wish to be succeeded by his politically inactive and until then rather obscure cousin Thomas, Radivoj's younger brother and likewise an illegitimate son of Ostoja. Hermann II of Celje had died in 1435, and his heirs made no attempt to enforce the 1427 succession agreement. Given that the succession went smoothly, it can be assumed that Tvrtko actively worked on securing Thomas's accession, probably in order to ensure that his patrimony would not pass to the detested Radivoj. Tvrtko II maintained himself on the Bosnian throne longer than any of the monarchs who followed Tvrtko I. He also did more to restore royal dignity and centralize the state than any other, leaving a strong mark on Bosnia's politics, economy and culture.
Жеке өмір
Степан Твртко II өзінің алғашқы билігі кезінде үйленген; оның әйелі 1409 жылы Рагусандар "Босния королі Твртконың әйелі, королева" деп атаған, бірақ оның аты жазылмаған. Екінші билік кезінде ол католик абыройының әйелін алуды өте маңызды деп санады және итальяндық Малатеста әулетінен келін таңдау идеясын ойластырды. Оның Венециямен одақтастығының бұзылуы бұл жоспардың ешқашан жүзеге аспағанын білдірді. Твертко ақырында венгр абыройы Дороти Гарайға үйленді, бірақ Рим католик шіркеуіне деген адалдығын паптікке жеткізгеннен кейін ғана. Той 1428 жылдың 23-31 шілдесінде Милодражда өтті, ал неке 1438 жылдың қыркүйегінде қайтыс болғанға дейін жалғасты. Деректерде ерлі-зайыптылардың балалары болғаны туралы айтылмаған, бірақ 20-ғасырдың екінші жартысында Бобовацтағы патша шіркеуінде археологиялық қазбалар патша жұптың қабірлерінің арасында орналасқан баланың қабірінің бар екенін растады, бұл олардың нәресте кезінде немесе ерте балалық шағында қайтыс болған бала болуы мүмкін екенін көрсетеді. Твертко католик болды, бірақ ол солай болу үшін ғана. Ол францискандықтарды Босниядағы әлеуметтік-саяси әрекеттері үшін бағалады, бірақ "ирескеу" босниялық шіркеудің жоғары лауазымды адамдары ғана. Босния шіркеуінің басшысы әрқашан Твертконың ықыласына ие болды және мемлекет мәселелеріне елеулі ықпал етті, Твертко өзін жақсы католик ретінде көрсетуге тырысқан кезде, тіпті 1428 жылы Твертконың кеңесшісі болып қызмет етті.
Stephen Tvrtko II was married during his first reign; his wife was mentioned by the Ragusans in 1409 as "the Queen, wife of King Tvrtko of Bosnia", but her name was not recorded. During his second reign, he considered it very important to marry a Catholic noblewoman and entertained the idea of choosing a bride from the Italian House of Malatesta. The collapse of his alliance with Venice meant that the plan was never realized. Tvrtko eventually married the Hungarian noblewoman Dorothy Garai, but not before assuring the papacy of his commitment to the Roman Catholic Church. The wedding was held in Milodraž between 23 and 31 July 1428, and the marriage lasted until her death in September 1438. The sources do not mention that the couple had any children, but archaeological excavations in the royal chapel in Bobovac during the second half of the 20th century confirmed the existence of a child's tomb located between the tombs of the royal couple, indicating that they might have had a child who died in infancy or early childhood. Tvrtko was a Roman Catholic, but only because it suited him to be one. He appreciated the Franciscans for their socio political engagements in Bosnia, but no more than high ranking officials of the "heretical" Bosnian Church. The head of the Bosnian Church was always favoured by Tvrtko, and exerted significant influence on the matters of state, serving as Tvrtko's adviser even in 1428, while Tvrtko was trying to present himself as a good Catholic.