Кіріспе

Бірінші крест жорығына негізделген эпикалық өлеңдер Крест жорығы циклі - Бірінші крест жорығы мен оның салдары туралы chansons de geste ескі француз әдеби циклі.

Тарих

Цикл құрамында бастапқыда бір-бірімен байланысты емес мәтіндер бар, оларды кейінгі редакторлар өзара байланысты баяндамаларға біріктірді. Циклдегі өлеңдердің ешқайсысы өздігінен сақталмаған, ал он үш жеке жинақ әр түрлі мәтіндермен әртүрлі тәртіппен ұйымдастырылған. Қолжазбалардың барлығы шамамен 1350 және 1425 жылдар аралығында Францияның солтүстік-шығысында, мүмкін Пикардияда жазылған. Циклдің түпнұсқа өлеңі Chanson d'Antioche болды, ол циклдің "тарихи" бөліміне негіз болды. Chanson d'Antioche түпнұсқасы жоғалып кетті, бірақ оны 12 ғасырда Graindor de Douai редакциялады, ол Chanson de Jérusalem-ты редакциялаған және Chanson des Chétifs-ті өзі жазған болуы мүмкін. Бұл үш шансон циклдің қалған бөлігіне негіз болып табылады және олар айналасында өскен романстарға қарағанда тарихи тұрғыдан бағдарланған.

Годфридің ата-бабалары және оның ерте өмірі

Бұл үш шансонның басты кейіпкері - Буйонның Годфри, циклдің қалған бөлігі оның айналасында, әлдеқайда романтикалық түрде. Бұл Годфриді "Аққу атты" аңызына байланыстырады. Тіпті ортағасырлық редакторлар циклдің бұл бөлігі қиялға толы екенін және тарихи шансондарға мүлдем сәйкес келмейтінін мойындады, сондықтан олар әдетте қолжазбаларда бөлек. Циклдің хронологиялық тұрғыдан бірінші эпизоды - "Шевалье дю Синьяның тууы", ол екі түрде сақталған, "Элиокс" және "Беатрикс". Біріншісінде Елиокс король Лотардан бала табады; екіншісінде Беатрикс король Ориентке үйленген. Екі жағдайда да олардың жеті баласы бар, олардың барлығы да қарлығасқа айналды. Бірінен басқалары қайтадан адам болып өзгеруге қабілетті; бұл қарлығаш кейін ағаларының бірінің қайығын басқарады, ол Қарлығаш салт атты деп аталады. Кейбір қолжазбаларда екі әңгімені біріктірген нұсқасы бар. Лебедь аттының оқиғалары оны жерінен айырылған Буйон герцогинясын қорғауға әкеледі, оның жерін Саксонияның Регниесі басып алды, оны дуэльге шақырады. Лебедь атты Регньеді жеңіп, герцогиняның қызын өзіне алады. Олардың Айда есімді қызы бар, ол болашақты көре алады және оның Евстасий, Годфри және Болдуиннің анасы болатынын біледі. Алайда, Лебедьдің салт аттысы, әйелі оның шынайы жеке басын сұрағанда, Буйлоннан кетуге мәжбүр болады. Буйлоннан шыққаннан кейін оның есімі Элиас екені анықталады, ал оның қайығын басқарып жүрген бауыры, ақыры, адам түрін қайта алады. Осы арада, Ильястың туыстары, рыцарь Понс пен Герарт Иерусалимге парызшылыққа баруды шешті, бірақ мұсылмандық бақылауға алынғандықтан, мүмкін емес. Оларды Иерусалимнің патшасы Корнумарант тұтқындап алады, бірақ ол олармен достық қарым-қатынас жасап, оларға діни жолын аяқтауларына мүмкіндік береді. Көп ай бойы теңізде жүріп, олар Буйонға оралып, Элиасты Лебедь атты деп таниды. Көп жылдан кейін Ида Булонье графы Евстасийге тұрмысқа шығып, үш баласы бар. Евстасий мен Годфри ертеден-ақ ерлікпен айналысып, ерлікпен айналысатын болады. Осы арада, Ида сияқты болашақты көре алатын Корнумаранттың анасы Калибр Годфри мен оның бауырларының келуі мен Салахдинге қарсы кейінгі крест жорықтарын болжайды. Корнумарант Годфриді, оның туыстарын Иерусалимде қонақжайлылық танытты, жолында Бірінші крест жорығының болашақ басшыларымен кездеседі: Богемунд, Танкред, Тулузаның Раймон IV, Ле Пюйдің Адгемар, Вермандоидің Хью және Роберт Куртоз. Корнумарант Годфриді өлтіруге ниетті, бірақ соңғысының даңқынан жеңіледі; егер Годфри басып кірсе, Иерусалимді ешқашан ұстай алмайтынын түсінеді, осылайша Годфридің санасына крест жорығы туралы идеяны отырғызады. Корнумарант Иерусалимге оралады және өз тапсырмасын орындамағаны үшін опасыздық жасады деп айыпталады; көптеген шайқастар мен жекпе-жектер өткізіледі. Осы уақыт аралығында Годфри Сирия қалаларына шабуыл жасайды.

"Тарихи" цикл

Бұл циклдің ең танымал поэмасы - Chanson d'Antioche. Оның тақырыбы - Бірінші крест жорығының уағыздалуы, кетуге дайындық, көз жасты қоштасу, Константинополға келу және Антиохияны қоршау және алу, онда король Корбаран (Кербога есімінің бұзылуы, Мосулдың атабегі 1098 жылы Антиохияны қорғауға келген) Годфри мен крестшілерден жеңілді. Жоғалған түпнұсқа өлеңді қоршау кезінде болған Ричард ле Пелерин жазған деп айтылады. Бірінші крест жорығы туралы ойдан шығарылған әңгіме болса да, ол тарихи оқиғаларға негізделген және Годфридің ерте өмірін сипаттайтын өлеңдер сияқты керемет және романтикалық емес. Антиохияны басып алғаннан кейін Корбаран христиан chétifs ("қамауға алынғандар")мен бірге үйіне оралады. Корбаран шайқаста жеңілгені үшін сұлтанмен сатқындықта айыпталады, ал христиан тұтқындардың бірі оның орнына дуэльге шығуы керек. Кейін шетифтер шайтандар шайтандарды шабуылдап өлтіреді, бұл циклдің ең қиялға толы оқиғасы болуы мүмкін. Үшінші эпизодта Арпин Буржский Корбаранның ұлын түрлі қиындықтардан құтқарады, ал шетифтер Иерусалимге бара жатқан басқа крестоносцыларға қосылуға босатылады. Содан кейін цикл Годфриге, енді Иерусалимнен тыс жерде, шетифтерді өз әскеріне шақырады. Богемунд Иерусалим қоршауда болған, Антиохияда қалған тарихи Богемундтан айырмашылығы. Корнумарант пен сарацендер крестоносшылар лагеріне бірнеше рет шабуыл жасайды, ал крестоносшылар қалаға шабуыл жасайды, бірақ қайта-қайта кері қайтарылады. Ақырында қала алынады, бірақ басшылардың ешқайсысы патша болғысы келмейді; Алайда, Құдайдың белгісі Годфриді таққа отырғызу керектігін көрсетеді. Кейінгі шайқастарда Петр Ерманы тұтқындалады, ал Корнумарант өлтіріледі. Көптеген қолжазбалар осы жерде аяқталады, бірақ кейбіреулері басқа қалалардың басып алынуын, Годфридің өлімін және Мысырға шабуыл жасап, "Додекин" (Дамасктың тарихи Тогтекині)мен шайқасқан Балдуиннің билігін сипаттауды жалғастырады. Сонымен қатар, бүкіл циклдің қысқаша мазмұны ретінде белгілі, Годфрой де Буйон деп аталатын әлдеқайда қысқаша прозалық шығарма бар. Бұл шығарманың авторы поэтикалық циклдің ұзақтығына наразылық білдіреді және Годфридің фантастикалық өміріне көбірек назар аударады және тарихи крест жорығына көбірек көңіл бөледі. Бұл француз әдебиетіндегі алғашқы прозалық көркем шығармалардың бірі.