Кіріспе
Арабтың Малакбел құдайы (арабша: ملاك بعل) - ежелгі Сирияның Пальмира қаласында табынатын күн құдайы, жиі ай құдайы Аглиболмен аспан құдайы Баалшаминді қамтитын үшеулік топ ретінде табынатын.
Malakbel (Arabic: ملاك بعل) was a sun god worshipped in the ancient Syrian city of Palmyra, frequently associated and worshipped with the moon god Aglibol as a party of a trinity involving the sky god Baalshamin.
Этимология
Малакбелдің аты "Бел періштесі" дегенді білдіреді, бұл оның мифологиялық рөлін растайды.
Археологиялық дерек
Малакбел туралы ең алғашқы белгілі жазба б.з.д. Бене Комарэ жасаған басқа да бірнеше жазулар оны Аглиболмен байланыстырады, соның ішінде біздің заманымыздың 122 жылы екі тілде жазылған жазуда Аглибол мен Малакбел Манай есімді азаматты оның ізгілігі үшін де қолдаған. Малакбелге табынудың дәлелдерін Римде және Солтүстік Африкадағы Нумидия провинциясында, шамамен б.з. 178 жылы Палмирен садақшылары орналасқан Эль-Кантара қаласындағы жазуда расталғандай, табуға болады.
Пальмирада
Біздің заманымыздың екінші ғасырындағы бірнеше жазулар Аглиболды Малакбелмен бірге "Киелі бақ" деп аталатын қасиетті орынға табынуға шақырады. Бұл қаладағы төрт басты қасиетті орынның бірі болды. Бұл ғибадатхананы Малакбел мен Аглибол құдайларына табынушы Бене Комарэлер басқарған. Киелі үйдің екі құрбандық үстелі мен кипарис ағашы бар еді. Бел ғибадатханасынан табылған рельефтердің бірінде ғибадатхананың екі құрбандық үстелі мен екі құдайдың суреттері бейнеленген. Қасиетті орынның моншасы да бар, оны 182 жылы жазылған жазуда Аглибол мен Малакбел моншасының құрылысына 2500 динарий берген Хаддуданның қызы Томаллахис туралы айтылған.
Римде
Римде 2 ғасырдың басында Малакбелдің ғибадатханасы бар екені расталған. Бұл ғибадатхана Тибр өзенінің оң жағалауында, шарап қоймаларының жанында орналасқан. Онда Малакбел жиі римдік құдай Сольмен сәйкестендіріліп, Deus Sol Sanctissimus деп аталды және кейде "Invictus" деген епітетке ие болды.
Малакбел және Sol Invictus
274 жылы Пальмирин империясына қарсы жеңісінен кейін император Аврелиан Римдегі Сол Инвиктусқа үлкен ғибадатхана бағыштады; көптеген ғалымдар Аврелианның Сол Инвиктусын Сириядан шыққан деп санайды, я Сол Инвиктус Элагабалустың немесе Пальмираның Малакбель табынымының жалғасы, өйткені Малакбел жиі римдік құдай Солмен сәйкестендіріліп, Инвиктус эпитетін алып жүрді. Оның тағы бір есімі - "Санктиссимус" - Аврелианның Капенадағы жазуда жазылған есімі. Malakbel мен Sol Invictus арасындағы байланыс, егер бар болса, растала алмайды және мүмкін шешілмеген болып қала береді.